انتخابات در غیاب ناظران

مرتضی مبلغ

انتخابات مساعدترین عرصه سیاست‌ورزی شهروندان و نهادهای مدنی سیاسی در یک نظام مردم‌سالار است. در انتخابات شهروندان در یک فرآیند پر نشاط و شعف برانگیز با بهره‌گیری از شعور و آگاهی دست به انتخاب می‌زنند تا نحوه اداره جامعه و حل و فصل مشکلات خود را با برگزیدن مدیران و سیاستمداران لایق و کارآمد مشخص کنند. به بیان دیگر در فرآیند انتخابات سرنوشت ابعاد زیست شهروندان در سال‌های آتی رقم می‌خورد و به همین دلیل است که حق انتخاب از اساسی‌ترین حقوق ملت تلقی می‌شود و از مهمترین تکالیف دولتمردان نیز آن است که مناسب‌ترین شرایط را برای برگزاری انتخابات فراهم کرده و اقتضائات شکل‌گیری یک انتخابات آزاد، عادلانه و رقابتی را فراهم سازند. از عوامل بسیار مؤثر و ضروری شکل‌گیری انتخابات آزاد و پر نشاط، بسط و گسترش نظارت عمومی بر فرآیند انتخابات و ایجاد فرصت‌ها و شرایط سهل و مساعد برای ابراز رقابت واقعی و تجلی شور و شعور انتخاباتی است. تعیین زمان برگزاری انتخابات نیز یکی از فرازهای مهم این فرصت‌ها و شرایط سهل و مساعد است. تعیین زمان انتخابات به نحوی که جامعه بیشترین آمادگی را برای ورود به این عرصه مهم داشته و کم‌ترین اشتغال فکری، روانی و رفتاری را نسبت به سایر امور زندگی در آن مقطع داشته باشد، همواره از دغدغه‌های مسوولان برگزاری انتخابات بوده است. از جمله در انتخابات مجلس با توجه به اینکه در هفتم خرداد ماه باید مجلس جدید شکل گیرد و با عنایت به زمانبندی مراحل اجرایی انتخابات، بهترین زمان بین روزهای دهه سوم بهمن تا دهه اول اسفند ماه ارزیابی شده است. زیرا در این دوره زمانی برنامه‌ها و مراسم دهه فجر پایان یافته و اشتغالات فشرده مردم در دهه سوم اسفند که روزهای پایانی سال است نیز آغاز نشده است و طبعاً شهروندان مساعدترین حالت را برای ورود به مهمترین عرصه سیاست‌ورزی و احقاق حقوق اساسی خود دارند.

به ویژه برای احزاب و رسانه‌های ارتباط جمعی که عوامل اصلی رقابت و نظارت عمومی بر انتخاباتند، بهترین فرصت است. به عکس، روزهای پایانی سال نامناسب‌ترین فرصت برای اجرای این امر خطیر ارزیابی شده است، زیرا مردم به شدت مشغول رتق و فتق امور مربوط به پایان سال و آغاز سال جدیدند و این اشتغال به وضوح خود را در عرصه‌های خصوصی و عمومی جامعه نشان می‌دهد، از همه مهمتر اعلام نتایج انتخابات؛ پیگیری شکایت‌ها و رسیدگی به تخلفات احتمالی انتخاباتی و به طور کلی فرآیندی که منجر به اعلام نهایی نتایج انتخابات می‌شود مصادف با ایام تعطیلات نوروز و سرگرم بودن مردم به سفرها و دید و بازدیدهای نوروزی و از این مهمتر، تعطیلی مطبوعات که از مؤثرترین ابزار نظارت عمومی و اطلاع‌رسانی و پاسداری از حقوق اساسی مردمند، خواهد شد.

آنچه زمان اعلام شده انتخابات مجلس هشتم یعنی روزهای پایانی سال را با سوال و ابهام جدی مواجه کرده است آن است که مسوولان و دست‌اندرکاران انتخابات به خوبی بر نکات و ارزیابی ذکر شده وقوف داشته و به رغم آن دست به انتخاب این زمان که نامناسب‌ترین زمان ممکن است زده‌اند و آنچه بر این ابهام و سوال می‌افزاید رفتار مسوولان انتخاباتی طی انتخابات آذر ماه سال گذشته است که در آن وقایعی بر خلاف سیاست توسعه و تقویت نظارت عمومی بر انتخابات رخ داد و نگرانی‌هایی را در بین احزاب و گروه‌های سیاسی و نامزدهای انتخاباتی و طرفداران آنها به وجود آورد. در آن انتخابات در ابتدای ثبت‌نام نامزدها از ورود خبرنگاران مطبوعاتی به ستاد انتخابات کشور جلوگیری به عمل آمد و میز احزاب از آن ستاد رخت بر بست و محدودیت‌های مختلفی برای حضور نمایندگان نامزدها به ویژه در مرحه شمارش آرا فراهم شد. اکنون در این انتخابات شرایط عملاً به گونه‌ای رقم می‌خورد که مردم به دلیل گرفتاری‌ها فشرده روزهای پایانی سال، فرصت لازم برای هوشیاری، شور و شعف انتخاباتی و شناخت و مطالعه نامزدها و برنامه‌های انتخاباتی را پیدا نمی‌کنند و مهمترین انتخابات کشور که طی آن نهادی که به قول حضرت امام (ره) در رأس امور است شکل می‌گیرد، از روح و محتوایی که شایسته آن است خالی می‌ماند و اطلاع‌رسانی انتخابات نیز که یکی از مهمترین فرازهای انتخابات است در انحصار صدا و سیما در می‌آید و مردم از اطلاع‌رسانی مطبوعات آزاد و مستقل که چشم و گوش‌های واقعی ـ گرچه مستضعف ـ جامعه‌اند محروم خواهند ماند.

دولتمردان باید بدانند که شعارهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آنان و فریادهای دفاع از مردم اگر با هزار بوق و کرنا هم پشتیبانی شود، ارزشی نخواهد داشت مگر آنکه با طرز رفتار و نتیجه‌های عینی برنامه‌ها و تصمیم‌گیریهای آنان در جامعه محک بخورد. آنان باید از مقایسه شعارهای گسترده خود که با هزاران بوق و کرنا و تخطئه مخالفان و منتقدان در طول قریب به دو سال گذشته همراه بوده است با نتایج عملکردشان که به جای کاهش تورم و کاهش نقدینگی و کاهش تنش‌ها در سیاست خارجی و... افزایش بی‌سابقه یا کم‌سابقه تورم و نقدینگی و تنش‌های خارجی و... را به همراه داشته است درس گرفته و مواظبت کنند که برخوردشان با انتخابات که مربوط به مهمترین حقوق اساسی ملت است به گونه‌ای نباشد که این امر خطیر و اساسی نیز به سرنوشت شعارهای مذکور مبتلا شود.