رویارویی دیپلماتیک ایران و ترکیه

گروه سیاسی: روابط ایران و ترکیه که طی سال های اخیر و پس از پیروزی اسلامگرایان در انتخابات ترکیه بهتر شده بود ، طی چند ماهه اخیر پر مناقشه بوده و می توان گفت که سردترین روزها در روابط فی مابین در یک دهه اخیر را طی می کند. اختلاف نظر و عمل درباره انقلابهای عربی و بالاخص نسبت به وضعیت سوریه و همچنین استقرار سامانه سپر موشکی (سیستم دفاعی ناتو) در ترکیه، مهمترین عواملی است که باعث تنش در روابط و نوعی رویارویی دیپلماتیک بین دوکشور شده است.
طی روزهای اخیر وبا حضور محمود احمدی نژاد و رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه در نیویورک به نظر می رسید که هیات دوکشور گفت وگوهایی درباره مسائل فی مابین بالاخص اختلاف نظر درباره مسائل سوریه با هم داشته و به تفاهم هایی رسیده باشند اما اخباری که از آنکارا می رسد حاکی از تشدید اختلافات دارد. چند روز قبل هم العالم خبر داده بود که نخست وزیر ترکیه در اظهاراتی بسیار شدید در نیویورک خواستار سرنگونی نظام سوریه شد. اردوغان در مصاحبه ای تلویزیونی در نیویورک خطاب به بشار اسد گفته بود: "نمی توانی بیش از این با زور در قدرت باقی بمانی و در مقابل خواست مردم بایستی".
روز گذشته خبرگزاری مهر با عنوان اینکه نخست وزیر ترکیه این روزها به ماجراجویی های متعددی جهت بالا بردن جایگاه این کشور دست می زند، خبر داد که وی در آخرین مواضعش پس از بازگشت از نیویورک ایران را تنها عامل کمک کننده به بقای نظام بشار اسد در سوریه دانسته است. به گزارش این خبرگزاری به نقل از روزنامه ملیت ترکیه، اردوغان پس از بازگشت به ترکیه در جمع خبرنگاران اظهار داشت: کلید سوریه دست ایران بوده و تهران تنها عامل کمک کننده به بقای نظام اسد است. تحریمهایی که از سوی آنکارا علیه دمشق در نظر گرفته می شود تنها در ممنوعیت انتقال تجهیزات نظامی به سوریه از طریق ترکیه خلاصه می شود.
از سوی دیگر روزنامه ملیت همچنین فاش کرد اردوغان در جریان دیدار اخیر خود با "محمود احمدی نژاد" که در نیویورک انجام شد درباره تداوم حمایت تهران از دمشق هشدار داده و ادعا کرده بود که این مساله باعث افزایش شکاف اهل سنت و علویان (شیعیان) در منطقه می شود.
در این باره سایت تابناک هم نوشت: خبرگزاری "دی اچ ای"، ترکیه گزارش داده که رجب طیب اردوغان در بازگشت از سفر نیویورک در هواپیما به سوالات خبرنگاران پاسخ داده و در این مصاحبه از نزدیکی دیدگاه کشورش با احمدی نژاد در زمینه سوریه سخن گفته و از رفتارهای بشار اسد انتقاد کرده است.اردوغان در این مصاحبه با اشاره به گفت وگوی مستقیم با احمدی نژاد در ارتباط با سوریه بیان داشت: موضع امروز نسبت به گذشته خیلی بهتر شده است. به آنها گفتم که سوریه از رفتارها و مواضع شما جسارت می گیرد.احمدی نژاد هم گفت: بیش از بیست بار به اسد تذکر دادم که گرفتن سلاح مقابل مردم کار درستی نیست و چون اسد توقع نداشت این حرف ها را از من بشنود برای همین هم خیلی ناراحت شد. این مساله نشان می دهد که موضع ایران نسبت به سوریه بسیار بهتر از گذشته است.
این دو نقل قول متفاوت اما بیان کننده یک واقعیت است: اینکه ترکیه بر سر مواضع خویش درباره سوریه ایستاده است و سعی دارد ایران را به قبول انعطاف درباره وضعیت سوریه متمایل کند. نقل قولی که اردوغان از احمدی نژاد کرده با مواضع رسمی و رسانه ای اتخاذ شده توسط ایران همخوانی زیادی ندارد و شاید باید در این باره هم از احمدی نژاد سوال شود که آیا همچون موضوع مذاکره با آمریکا، در این باره هم رفتاری غیر هماهنگ در پیش گرفته است؟! چنین نقل قولی درباره احمدی نژاد در حالی مطرح می شود که انتشار نامه ای از سوی جمعی از پزشکان ایرانی خطاب به بشار اسد و با مضمون پرهیز دادن وی از وقایع اخیر سوریه، با عکس العمل عجیب و پرخاشگرایانه بعضی از گروه ها و نمایندگان مجلس روبرو شده بود.
در این نامه که به امضای مصطفی معین، ایرج فاضل، قربان بهزادیان نژاد، محمدرضا خاتمی، علی تاجرنیا، علی شکوری راد، فاطمه رمضان زاده و 200 نفر دیگر از پزشکان عمدتا سرشناس کشور رسیده، امضاکنندگان به تحصیل بشار اسد در رشته پزشکی و سوگند او "برای نجات جان انسان ها" اشاره کرده و از اینکه کسی با چنین سوگندی "آمر این وقایع" است، ابراز تاسف کردند.
از سوی دیگر روز گذشته منوچهر متکی وزیر سابق امور خارجه احمدی نژاد در گفت وگویی با ایسنا سعی کرد انتقاداتی از سیاست خارجی ترکیه را مطرح کند.
وی که روزگاری سفیر ایران در آنکارا بود، گفت: ترکیه در آغاز قیام های مردمی و مشاهده خروش توفنده ملل منطقه آن چنان به وجد آمده بود که اردوغان در اوج گیری قیام مردم مظلوم بحرین و به خاک و خون کشیده شدن آنان در مراسمی در استانبول از عاشورا و قیام کربلا سخن گفت.
در تحولات ماه های نخستین مصر نیز تعامل ترکیه به گونه ای است که تلقی افکار عمومی آن است که رهبران ترکیه در کنار ملت بزرگ مصر و مطالبات شان قرار دارند و وزیر امور خارجه و نخست وزیر ترکیه تورهای منطقه ای و خارج از منطقه شان را تشدید کردند. اما مدتی است شاهد رکود در دیپلماسی ترکیه هستیم. ناگهان ترکیه تمام قد در کنار ناتو قرار می گیرد و سخنی از حمایت ترکیه از بیداری اسلامی شنیده نمی شود; هم چنین تبادل نظر آمریکایی ها و اروپایی ها با ترکیه و مشورت های ترکیه با جریان ارتجاعی منطقه به پیشقراولی پادشاه عربستان افزایش می یابد.
به اعتقاد متکی بررسی سیاست خارجی ترکیه در ماه های اخیر نشان می دهد که رهبران ترکیه دچار یک اشتباه تحلیل و محاسبه شده و قدم در بازی خطرناکی نهاده اند.
وی اظهار کرد: دولت کنونی ترکیه چنان چه مسیر خود را که آشکارا با القائات آمریکا و وعده های مرتجعان منطقه پای در آن نهاده است را تصحیح نکند، نه تنها در افکار عمومی جهان اسلام بلکه نزد مردم خویش در ترکیه نیز دچار مشکل جدی خواهد شد.
متکی همچنین گفت: رهبران ترکیه باید پاسخ دهند آنانی که در قیام های ملل مسلمان و مظلوم منطقه از تونس تا بحرین هیچ دفاعی از آنان نمی کنند، چه شده است که در سوریه با اتخاذ حادترین مواضع علیه بشار اسد داعیه دفاع از مردم سوریه را مطرح می کنند. ترکیه در اوج گیری قیام میلیونی مردم در کشورهای تونس، مصر، بحرین، یمن، لیبی و متعاقبا اردن، عربستان و مراکش هرگز مخالفان حکومت این کشورها را به استانبول دعوت نکرد. چه شده است در مورد سوریه حتی قبل از این که مخالفتی جدی در سوریه شکل بگیرد، مخالفان پیشین حکومت سوریه که سال ها در کشورهای اروپایی ساکن بودند را در کنفرانسی در استانبول گرد هم می آورد. دستور چنین ماموریتی از کدامین مرکز قدرت صادر شده بود؟
متکی همچنین موافقت آنکارابا استقرار سپر موشکی در خاک این کشور را اشتباهی راهبردی دانست .این سخنان متکی طی هفته های اخیر به نحوی دیگر از طرف بعضی از مسئولان و نمایندگان مجلس هم بیان شده بود.
هفته گذشته وزیر دفاع در پاسخ به سوالی در خصوص استقرار سپر دفاع موشکی در ترکیه گفت: استقرار سامانه موشکی از سوی بیگانگان در ترکیه توجیهی ندارد و به نفع ملت های منطقه نیست و ما این اقدام را بسیار مضر قلمداد می کنیم.
وحیدی اظهارداشت: تجربه نشان داده است که حضور نیروهای بیگانه درکشورهای منطقه موجب خدشه دار شدن اعتماد بین کشورها و در نهایت نقض حاکمیت ملی آنها می شود.
سه روز پیش اما سفیر ترکیه در تهران تاکید کرد که سیستم دفاعی ناتو به هیچ وجه تهدیدی برای هیچ کشوری به خصوص ایران به شمار نمی آید.
اومیت یاردیم در گفت وگو با ایسنا، درباره پذیرش ترکیه برای استقرار سیستم دفاعی ناتو در خاک این کشور اظهار کرد: مطبوعات و رسانه های ایران تحلیل های متفاوتی از این موضوع داشته اند اما نظر من این است که باید این مساله براساس واقعیات تحلیل شود، برهمین اساس در درجه اول نباید از آن به عنوان سیستم موشکی نام برد بلکه نام این سامانه "سیستم راداری هشداردهنده" است.
ترکیه عضو ناتو است و باید این موضوع را پذیرفته و در نظر گرفت. از سال 2000 تا کنون ناتو بر روی یک سیستم دفاعی کار می کند که در اجلاس لیسبون تصمیم نهایی درباره این سیستم گرفته شد.
این یک سامانه کاملا دفاعی بوده و بر همین اساس تصمیم گرفته شد که سیستم راداری هشداردهنده در خاک ترکیه استقرار یابد.او با تاکید بر این که سیستم مورد نظر ناتو یک سیستم کاملا دفاعی است، افزود: در این راستا ترکیه به هیچ عنوان مطرح شدن کشوری به خصوص ایران را به عنوان تهدید قبول نکرده و ادعاهای انجام شده در این زمینه به هیچ وجه قابل قبول نیست.
ترکیه و ایران از گذشته تاکنون روابط خوبی با یکدیگر داشته و دلیل ندارد که ایران از استقرار این سامانه در خاک ترکیه احساس نگرانی کند.
سفیر ترکیه در تهران درباره تحلیل برخی از کارشناسان مبنی بر این که این سیستم راداری در جهت بهبود روابط ترکیه و آمریکا در خاک این کشور مستقر شده است، افزود: روابط ترکیه با آمریکا منافاتی با روابط ترکیه با ایران نداشته بلکه این روابط در خطوط متفاوت حرکت کرده و تلاقی با یکدیگر ندارد. در کل باید بر این موضوع تاکید کرد که ترکیه عضو ناتو بوده و این سامانه در چارچوب سیستم دفاعی ناتو در خاک ترکیه مستقر می شود.
با توجه به همه این اخبار به نظر می رسد که هر دو موضوع بالا (وضعیت سوریه و استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه) در روزهای آینده بیش از پیش باعث اختلاف نظر میان تهران و آنکارا شود و چشم انداز مثبتی در روابط با ترکیه دیده نمی شود.