فضای سیاسی حاکم بر انتخابات مصر

علی تتماج

مردم مصر دیروز برای انتخاب نمایندگان مجلس شورایی (سنا) پای صندوق‌های رای رفتند. براساس قوانین مصر، این کشور با دو مجلس قانون‌گذاری و شوراها اداره می‌شود که به دلیل جنبه مشورتی، مجلس سنا از اهمیت چندانی برخوردار نمی‌باشد. مجلس شوراها که 264 نماینده دارد هر سه سال یک بار شاهد تغییر 132 عضو می‌باشد. انتخابات مجلس شوراها که با استقبال کمی از سوی مردم مواجه شد در حالی به عنوان یکی از نمادهای دموکراسی در مصر برگزار شد که:

1- از سیاست‌های مبارک بیان اصلاحات سیاسی و برقراری دموکراسی در کشور می‌باشد. وی که در انتخابات 2005 مجلس قانونگذاری و ریاست جمهوری نمادی از این مهم را به نمایش گذاشت تلاش داشت تا در انتخابات مجلس شوراها نیز این هدف را تکرار نماید. هرچند که وی تلاش داشت که همچنان الگوی دموکراسی در جهان عرب و خاورمیانه معرفی گردد، اما عدم استقبال عمومی برای حضور در انتخابات تا حدودی این امر را زیر سوال برد.

2- نکته مهم در دموکراسی مصری ترکیب مجالس می‌باشد. براساس قوانین این کشور از مجموع 123 کاندیدای جدید 88 نفر از سوی مردم و 44 نماینده از جانب مبارک تعیین می‌شوند. با عنایت به اینکه دولت با دو لیست رسمی و غیررسمی (کاندیداهای حزب دموکرات ملی و نامزدهای مستقل) در انتخابات شرکت نمود، از سوی دیگر بازداشت‌های گسترده رهبران اخوان‌المسلمین، مردمی بودن انتخابات را زیر سوال برده است. هرچند که مجلس شوراها چندان تاثیری در تحولات و تصمیم‌گیری‌های سران قاهره ندارد، اما مبارک تلاش دارد تا همچنان استیلای خود را بر مجالس (شوراها و قانون‌گذاری) بر گروه‌های مخالف دیکته نماید. مبارک در انتخابات مجلس قانون‌گذاری فضای باز سیاسی را تجربه کرد که نتیجه آن حضور 120 کاندیدای مخالف دولت شامل 88 عضو اخوان‌المسلمین و 32 عضو مستقل بود که چالش‌هایی برای وی در مجلس ایجاد نمود. اکنون وی خواستار عدم تکرار این مساله در مجلس شوراها می‌باشد که بازداشت‌های گسترده مخالفان به بهانه‌های عقیدتی و امنیتی از نشانه‌هایی این تحرکات می‌باشد که در ابعاد گسترده‌ای اجرا گردید.

2- نکته مهم در انتخابات مصر که در انتخابات ریاست جمهوری مجلس و قانون‌گذاری نمود یافت، نقش آمریکا و سیاست‌های اصلاحاتی آن است. آمریکا که شعار اصلاحات در خاورمیانه را سر می‌دهد تلاش دارد تا از تحولات جاری در مصر و کشورهای مشابه آن، به عنوان نمادی از طرح دموکراسی بهره‌برداری نماید. به رغم سیاست‌های مذکور و عملکردهای انجاام شده در انتخابات مجلس نمایندگان و ریاست جمهوری، در انتخابات شوراها، آمریکایی‌ها که فضای باز سیاسی ایجاد شده را مغایر با اهداف خود می‌دانند، در برابر سرکوب مخالفان مبارک و بسته شدن فضای سیاسی موضعی اتخاذ نکرده و به حمایت از عملکردهای مبارک پرداختند. حمایت آنها از قانون عدم استفاده از نمادهای مذهب در تبلیغات انتخاباتی و حذف احزاب مذهبی و... از جمله تحرکات مبارک بود که آمریکایی‌ها برای جلوگیری از تکرار قدرت‌گیری شیعیان در عراق، لبنان و نهضت جمهوری اسلامی در فلسطین، بحرین، عربستان، به سکوت در برابر آن پرداختند. بر این اساس انتخابات فوق را می‌توان نمادی از بازگشت آمریکا به حمایت از سیاست‌های مخالفان فضای باز سیاسی دانست که بیانگر شکست طرح اصلاحات می‌باشد.

براساس آنچه ذکر شد می‌توان گفت: هرچند که انتخابات شوراها در مصر، از اهمیت چندانی برخوردار نمی‌باشد اما برای مبارک به عنوان ابزاری برای سرکوب مخالفان، بیان دموکراسی حاکم بر کشور، اعلام محبوبیت دولت و حزب دموکرات ملی در میان مردم، الگو گردیدن در میان سایر کشورهای منطقه و... بهره‌برداری نماید. با این وجود عدم مشارکت مردمی، تحریم انتخابات از سوی احزاب مخالف دولت و مستقل از جمله احزاب لیبرال «وفد» و حزب چپگرای «تجمع»، تا حدوی اهداف مبارک را تحت‌الشعاع قرار داد که می‌تواند در آینده سیاسی آن تاثیرگذار باشد. البته آمریکایی‌ها نیز در این انتخابات نشان دادند که دیگر پی‌گیر اصلاحات بنیادی در جهان عرب و خاورمیانه نمی‌باشند بلکه تلاش دارند تا همچنان دولت‌های گذشته را به عنوان میانه‌روها حفظ نمایند. آنها که تجربه تلخ شکست فضای باز سیاسی را تجربه کرده‌اند. اکنون از اعمال فشارها بر احزاب آزاد و بعضا ملی‌گرا و اسلامی حمایت می‌کنند تا دچار پیامدهای آینده آنان نگردند. بر این اساس انتخابات مصر را باید نمادی از دموکراسی بسته و ظاهری در مصر دانست که با حمایت غرب اجرا گردید.