نخستین روزهای سارکوزی

گروه سیاسی –محمدی: شیراک رفت و سارکوزی آمد.

یک اتفاق به ظاهر ساده در صحنه سیاسی فرانسه که البته به آسانی رقم نخورد.

پس از 12 سال ریاست‌جمهوری پر فراز و نشیب، ژاک‌شیراک 74 سال در آخرین نطق رسمی تلویزیونی خود با صدایی گرم و پر طنین از فرانسویان خداحافظی کرد. شیراک این جملات را در حالی بر زبان جاری کرد که بشدت احساساتی شده بود: می‌خواهم از علقه‌های مستحکمی صحبت کنم که من را از صمیم قلب با تک‌تک شما پیوند می‌دهد و جنس آنها از احترام و تحسین و دلبستگی به مردم فرانسه است. می‌خواهم از عمق اعتمادم به شما بگویم...

خداحافظی شیراک، یکی از بهترین و درخشانترین فرازهای حیات سیاسی او بود که به لحاظ انسانی، در کشوری که رهبری آن همیشه سرد و خشک بوده است نقطه عطف و تمایز چشمگیری را رقم زد. کناره‌گیری رهبران فرانسوی از قدرت معمولاً با تراژدی آمیخته بوده است اما شیراک فصل تازه و بی‌بدیلی را در تاریخ فرانسه گشود. مثلاً رئیس‌جمهور ژرژ پومپیدو که گرفتار آنفلوانزایی مرموز بود در سال 1974 به ناگاه در دفتر کارش درگذشت. بعدها مشخص شد پومپیدو به گونه نادری از سرطان مبتلا بوده است. فرانسیس میتران بیمار نیز با سرطان دست و پنجه نرم می‌کرد و اندکی بعد از خروج از الیزه، درگذشت. میتران نطق خداحافظی نداشت و تنها به انتشار یک بیانیه خداحافظی بسنده کرد. پیش از آن در سال 1981، والری ژیسکاردستن که جوانترین و در عین حال فعالترین رئیس‌جمهور فرانسه به شمار می‌رفت در پایان دوره ریاست ‌جمهوری خود، بسردی از قدرت کناره‌ گرفته بود. طنزپردازان هنوز نمایش تلویزیونی را که برای خداحافظی ژیسکاردستن ترتیب یافته بود، از یاد نبرده‌اند و مسخره می‌کنند. چاشنی وداع تلویزیونی دستن با فرانسویان، مکث آزاردهنده و ناخوشایند او بود. والری ژیسکاردستن پیش از آنکه برخیزد، تنها گفت: خداحافظ! پس از آن در حالی که دوربینها صندلی خالی او را نشان می‌دادند به آرامی استودیو را ترک کرد.

خداحافظی 5 دقیقه‌ای ژاک‌شیراک –برخلاف رئیس‌جمهوران گذشته فرانسه- سرشار از دلبستگی بود. با وجود دیدگاه خوش‌بینانه شیراک درباره آینده فرانسه، او سارکوزی را با نقاط ضعف ریز و درشتش تنها گذاشت.

نتایج یک نظرسنجی نشان می‌دهد که 54 درصد فرانسویان، دوره ریاست‌جمهوری شیراک را بد ارزیابی کرده‌اند و در مقابل 44 درصد رأی به خوبی آن داده‌‌اند. با این وجود، فرانسویها بی آنکه چندان به خوبی و بدی دوره ریاست‌جمهوری او بیندیشند، همچنان شیفته شخصیت شیراک باقی خواهند ماند.

پیش از خداحافظی شیراک و مراسم تحلیف نیکلا سارکوزی به عنوان رئیس‌جمهور، صدای ورق خوردن برگ تازه‌ای در تاریخ روابط فرانسه و آمریکا تقریباً بوضوح شنیده شد. این ماجرا زمانی اتفاق افتاد که جان نگروپونته، معاون وزیر خارجه ایالات متحده –هنگام صرف صبحانه در پاریس- پیروزی سارکوزی (که براساس معیارهای سیاستمداران فرانسوی سرسختانه مدافع آمریکاست) را تغییر نسل فاتحان کرسی رئیس‌جمهوری فرانسه توصیف کرد.

با این وصف چندان عجیب نیست اگر بگوییم  واشنگتن آماده است باب تازه‌ای را در روابط دوجانبه با فرانسه که از زمان جنگ عراق به تیرگی گراییده و تنش‌آلود شده است، بگشاید.

نگروپونته در جریان این ضیافت صبحانه‌ که توسط بنیاد فرانسه-آمریکا و نیز سفارت ایالات متحده در پاریس برگزار شد، آشکارا از بحرانهایی سخن گفت که سارکوزی باید شجاعت خود را در رویارویی با آنها به نمایش بگذارد. وی با اشاره به حضور دوشادوش فرانسه و آمریکا در افغانستان، نبرد این کشور در لبنان و هائیتی (که با جلب موافقت یا همکاری واشنگتن پیگیری می‌شود) و نیز کمک پاریس برای حل مسائل مختلف –از خاورمیانه گرفته تا دارفور- را مثال زد و منافع مشترک بیشتر فرانسه را در این مسائل برشمرد.

گذشته از اشتیاق رهبران تازه‌نفس و در عین حال ناپخته فرانسه برای تحکیم رابطه با ایالات متحده، نظر اهالی آن سوی آتلانتیک نیز جای تأمل دارد. براساس یافته‌های افکارسنجی انجام شده توسط بنیاد فرانسه-آمریکا، اکنون 80 درصد از آمریکاییها بر این باورند که داشتن رابطه خوب با فرانسه مهم است.

نیکلا سارکوزی که سالهاست لقب «مرد عجول» بازار سیاست فرانسه را یدک می‌کشد، بالاخره مردی از «لما» را به دستیاری برگزید و بدین‌ترتیب فرانسیس فیلون، مشاور ارشد سارکوزی در دوران مبارزات نفسگیر انتخاباتی، مرد شماره دو کابینه فرانسه شد.

اگر چه این زوج سیاسی قرار است فرانسه را در عرصه فراگیرترین اصلاحات تاریخ معاصر این کشور، رهبری کنند اما نباید از کنار این پیوند سیاسی عجیب بی‌تفاوت عبور کرد.

سارکوزی 52 ساله و فیلون53 ساله، جوانترین سیاستمدارانی هستند که از سال 1980 به این سو رهبری این کشور را به دست گرفته‌اند. با این وجود، سابقه فعالیت سیاسی هر دو به سالها پیش باز می‌گردد. در سال 1981، فیلون در سن 27 سالگی به عنوان جوانترین نماینده وارد پارلمان فرانسه شد. دو سال بعد، سارکوزی در سن 28 سالگی به عنوان جوانترین شهردار فرانسه مشغول به کار شد. سارکوزی و فیلونف وزارتخانه‌های گوناگونی را هدایت کرده‌اند؛ فیلون 5 بار وزیر بوده و در حوزه‌های متفاوتی –از آموزش و امور اجتماعی گرفته تا فناوری اطلاعات و خدمات پستی- فعالیت کرده است.

هماهنگی این دو که هم اکنون قدرتمندترین زوج سیاسی فرانسه هستند، به اندازه‌ای است که در بیشتر تصاویر انتخاباتی شانه‌ به شانه هم دیده می‌شدند. اوقات فراغت فیلون با مسابقات اتومبیلرانی و کوهنوردی پر می‌شود. هر دو بچه‌های کم سن‌وسالی دارند؛ پسر سارکوزی 10 ساله و کوچکترین فرزند فیلون، 5 ساله است.

اما شباهتهای این زوج سیاسی در همین جا پایان می‌یابد. سابقه تنشهای بین سارکوزی و فیلون تا آن اندازه معروف است که گفته می‌شود سارکوزی در این خصوص به طعنه گفته است: می‌گویند او (فیلون) ضد سارکوزی است. درست است؛ او نه کارآمد است نه محبوب! این دو برای به دست گرفتن رهبری حزب دست راستی «تجمع برای جمهوری» در سال 1999 با یکدیگر رقابت کردند و پیش از آن در مبانی فکری اختلاف‌نظر داشتند. صرف‌نظر از چند مبارزه انتخاباتی اخیر در بانک مرکزی اروپا و «یوروی قدرتمند»، سارکوزی را می‌توان یک اروپایی نسبتاً صادق فرض کرد. فیلون در ابتدا نسبت به اتحادیه اروپایی بدبین بود بنابراین در رفراندوم 1992 درباره پیمان ماستریخت که به تشکیل اتحادیه اروپایی منجر شد، رأی منفی داد.

با این وجود، فیلون سرانجام به وجوه اشتراک خود با رئیس‌جمهور ستیزه‌جوی آینده فرانسه پی برد. او در سال 2003 (هنگامی که وزیر امور اجتماعی بود) با وجود میلیونها فرانسوی مخالف که به خیابانها ریخته بودند، طرح اصلاحات انعطاف‌ناپذیر قوانین بازنشستگی را به پیش برد. شاید دیدگاه فیلون را در مورد اصلاحات بتوان در این جملات که با لحنی پرخاشگرانه به خبرنگار لوموند گفته است، سراغ گرفت: وقتی مردم سوابق دولت شیراک را مرور می‌کنند، چیزی به جز اصلاحات من نمی‌بینند ...

فیلون که معمولاً آرام، مؤدب، محتاط و گاه حتی مطیع است، مکمل سارکوزی ناآرام، عصبانی و بداخلاق به حساب می‌آید.