سپر موشکی ناتو؛ سپر محافظ اسرائیل

وحید جناب‌مهابادی
استقرار سپر موشکی ناتو به بحثی چالشی میان مقامات دو کشور ایران و ترکیه تبدیل شده است و امریکا و دیگر کشورهای متخاصم شاهد و نظارگر این چالش هستند و به نفع منافع خود از این چالش استفاده می‌کنند. موضوع استقرار رادارهای هشدار سریع طرح سپر موشکی ناتو در ترکیه، از مدت‌ها پیش مطرح می‌شد. اما با پذیرش این طرح از سوی ترکیه همه شک و گمان‌ها به یقین تبدیل شد و همان‌طور که انتظار می‌رفت اقدامات گسترده‌ای نیز برای به حاشیه راندن این طرح پر هزینه نظامی در منطقه صورت گرفت.
یکی از این اقدامات، تند شدن تنش‌های سیاسی و گاهی نمایشی ترکیه با رژیم صهیونیستی و موضوع دیگر نیز سفر نخست وزیر ترکیه به کشورهای مصر، تونس و لیبی بود. همزمانی امضای موافقتنامه استقرار رادارهای هشدار سریع ناتو در قلمروی ترکیه با سفر دوره‌ای «رجب طیب اردوغان» نخست وزیر این کشور به مصر، تونس و لیبی در راس یک هیئت بلندپایه سیاسی و اقتصادی، تاحدود زیادی موجب به حاشیه رانده شدن این رویداد خبری از توجه رسانه‌ها و به تبع آن از افکار عمومی ترکیه شد.
با این همه، هنوز پاسخ قانع کننده‌ای از سوی مقامات ترکیه برای پذیرش این طرح در قلمروی این کشور ارایه نشده، و جز این جمله معروف که «ترکیه عضو ناتو است و در چارچوب تصمیمات این سازمان حرکت می‌کند»، سخن دیگری برای توجیه این همکاری عنوان نشده است.روزنامه «حریت» به تازگی با انتشار مطلبی پیرامون استقرار رادارهای هشدار سریع این طرح نوشت:
«هرچند که مقامات از عنوان کردن نام ایران به عنوان مهم‌ترین هدف طرح، خودداری می‌کنند، ولی با رسمیت یافتن موضوع استقرار سامانه هشدار سریع ناتو در ترکیه، عملا این کشور به صورت یکی از مراکز مهم مقابله با تهدیدهای موشکی علیه غرب و اسرائیل درآمده است.»گفته شده که با نهایی شدن استقرار رادارهای این سامانه در ترکیه، این سامانه قادر خواهد بود پس از تثبیت و شناسایی موشکهای هدف، آنها را رد یابی کرده و با اطلاعاتی که توسط ماهواره به سامانه موشکهای تهاجمی مستقر در سایر کشورهای عضو ناتو در اروپای شرقی ارسال می‌کند، موشک‌های هدف را از بین ببرد.
بر اساس موافقتنامه ناتو، موشک‌های سامانه سپر دفاع‌موشکی ناتو که در واقع تکمیل کننده این طرح خواهد بود، قرار است در رومانی استقرار یابد. موافقتنامه مربوطه نیز هفته گذشته در واشنگتن به امضای وزیران خارجه امریکا و رومانی رسید. قرار است در مرحله اول در سواحل رومانی در دریای سیاه، 20 فروند از موشکهای «اس ام 3» سپر دفاع‌موشکی ناتو مستقر شود که البته نقش اول را نظامیان امریکایی در آن ایفا خواهند کرد. با فعال شدن این دو سامانه در ترکیه و رومانی، طرح امریکایی سپر دفاع موشکی ناتو از سال 2020 میلادی اجرایی خواهد شد.
رسانه‌های ترکیه پیشتر خبر داده بودند که مذاکرات آنکارا، واشنگتن و بروکسل بر سر محل استقرار رادارهای سامانه دفاع‌موشکی ناتو درترکیه نهایی شده و این رادارها در محلی در نزدیکی شهر «مالاتیا»که از نظر جغرافیایی به دریای مدیترانه و شرق ترکیه مشرف است، نصب خواهد شد.
درباره گردن نهادن دولت آنکارا به اعمال فشارهای امریکا برای پذیرش استقرار رادارهای این سامانه در ترکیه روایات و ادعاهای مختلفی مطرح است، ولی نخست وزیر ترکیه در این زمینه گفته که ترکیه عضو ناتو است و فرآیند استقرار رادار طرح سپر دفاع‌موشکی را نیز باید دراین چارچوب مورد ارزیابی قرار داد.
البته او مدعی شده است استقرار این سامانه برای ترکیه مشکل آفرین نخواهد بود. به گفته وی، موضوع استقرار رادار طرح سپر دفاع‌موشکی ناتو در ترکیه بعد از مذاکرات مفصلی که با مشارکت ستاد فرماندهی ارتش و وزارت خارجه ترکیه با مخاطبین غربی صورت گرفته، نهایی می‌شود. اردوغان در پاسخ به این‌که پذیرش استقرار سپر دفاع‌موشکی در ترکیه، موجبات ناراحتی ایران را فراهم کرده، گفته است: «اینها ادعاهایی است که در برخی محافل سیاسی مطرح شده، ولی آنکارا بر این باور است که این اقدام برای منطقه و ترکیه حائز اهمیت است.»
مقامات ترکیه مدعی بودند که بعد از قبول دو شرط اصلی آنکارا، پیشرفت در مذاکرات حاصل شد. گویا یکی از شروط ترکیه حضور نظامیان این کشور در مراکز کنترل و فرماندهی سامانه دفاع موشکی و دیگری نیز مطلع بودن ترکیه از تقسیم اطلاعات به دست آمده از سامانه هشدار سریع به کشورها بوده است. به گزارش برخی از رسانه‌های ترکیه، در مراکز فرماندهی و پایگاه‌های رادار طرح سامانه سپر دفاع‌موشکی ناتو، نظامیان ترکیه نیز به فرماندهی یک ژنرال این کشور مشارکت خواهند کرد.
به نوشته این رسانه‌ها، مالاتیا واقع در جنوب شرق ترکیه یکی از چهار گزینه مطرح استقرار سامانه رادار هشدار سریع ناتو در خاک ترکیه بود. پایگاه امریکایی «اینجرلیک» در نزدیکی «آدانا» در جنوب ترکیه، پایگاه «پرینچلیک» در «دیاربکر» و بندر «اسکندرون» در نزدیکی مرز سوریه نیز از گزینه‌های دیگر برای استقرار سامانه رادار طرح سپر دفاع‌موشکی امریکا بودند.
استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه مخالفانی نیز دارد از جمله «دولت باغچه لی» رهبر حزب مخالف حرکت ملی ترکیه به‌شدت از استقرار طرح سپردفاع موشکی ناتو در خاک ترکیه انتقاد کرده و مدعی شده است سیاست تند آنکارا در قبال رژیم صهیونیستی، نمایشی و با هدف انحراف افکار عمومی ترکیه از مسئله مهم استقرار سپردفاع موشکی است.
باغچه لی موضع‌گیری‌های اخیر آنکارا در قبال رژیم صهیونیستی و اعمال تحریم و تقلیل سطح مناسبات با این رژیم را دروغین و ساختگی توصیف کرد و گفت: «دولت آنکارا تلاش می‌کند با شعله ور ساختن دشمنی ساختگی خود با اسرائیل، از واکنش‌های جدی جامعه ترکیه به استقرار سپر دفاع موشکی در این کشور جلوگیری کند.»
حزب جمهوریخواه خلق ترکیه نیز که بزرگ‌ترین حزب مخالف در ترکیه به شمار می‌رود، از استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در ترکیه به‌شدت انتقاد کرده و مدعی شده است استقرار این سامانه برای مقابله با حمله احتمالی موشکی ایران علیه اسرائیل صورت می‌گیرد و در این راستا ترکیه آلت دست قرار گرفته است.
اوغوزهان اصیل ترک یکی از مقامات ارشد حزب سعادت ترکیه نیز در همین رابطه اظهار داشت که این حزب قصد دارد در سرتاسر ترکیه میتینگ‌هایی در اعتراض به استقرار سپر موشکی ناتو برگزار کند و اولین آن نیز در شهر مالاتیا محل استقرار این سیستم برپا می‌شود. در برخی دیگر از محافل سیاسی ترکیه با طرح این موضوع که استقرار سپر دفاع موشکی به بهانه ایران و در واقع برای مقابله امریکا با روسیه طراحی شده است، از تاثیرات منفی این فرآیند بر مناسبات منطقه‌ای ترکیه ابراز نگرانی می‌کنند.
نهادهای مدنی و فعالان سیاسی و گروه‌های مختلف مردم ترکیه نیز در اعتراض به پذیرش استقرار سیستم رادار هشدار سریع ناتو در خاک ترکیه، در گوشه و کنار این کشور با برگزاری جلسات و اجتماعات و تظاهرات واکنش خودرا بیان می‌کنند. نمایندگان 10 نهاد اسلامگرای ترکیه هفته گذشته در یک نشست مطبوعاتی که تحت عنوان به ناتو و سپر موشکی « نه» می‌گوئیم، به حساب کشی از رژیم صهیونیستی «آری»، در استانبول برگزار شد، مخالفت خود را نسبت به همکاری و موافقت ترکیه با استقرار این سیستم رادار در خاک کشورشان اعلام کردند.
در بیانیه مشترک نهادهای یاد شده که در این نشست قرائت شد، آمده است، متاسفانه دولت ترکیه استقرار سپر موشکی ناتو در این کشور را تایید کرده است. نهادهای یاد شده با تاکید بر این‌که طرح سپر موشکی توطئه امپریالیست‌ها برای محاصره کشورهای اسلامی است، اعلام کردند:
پس از پایان دوران جنگ سرد، استکبار، اسلام را به عنوان دشمن انتخاب کرده و قصد دارد زیر چتر ناتو از ترکیه به عنوان یک پیمانکار در دستیابی به اهداف منفور خود استفاده کند. در بخش دیگری از این بیانیه آمده است، «ترکیه یک کشور اسلامی است، از موضع دولت ترکیه در حمایت از مردم غزه حمایت می‌کنیم، ولی پذیرش استقرار سیستم رادار هشدار سریع ناتو در خاک ترکیه را محکوم می‌کنیم.»
در کنار مخالفت‌های احزاب مخالف دولت ترکیه، ایران نیز از منتقدان سرسخت استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه است. علی‌اکبر صالحی وزیر امور خارجه ایران صراحتا اعلام کرد که استقرار سپر موشکی در ترکیه موجب نگرانی ایران شده است. در تندترین این واکنش‌ها، فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیا، استقرار سیستم رادار و دفاع ضدموشکی را تامین‌کننده امنیت برای این کشورها ندانست. او گفت که این سیستم‌ها نمی‌تواند به‌طور صد درصد جلوی همه تهاجم‌ها را بگیرد و فصل‌الخطاب دفاع نیست.
پیش از او احمد وحیدی، وزیر دفاع ایران نیز تاکید کرده بود که ایران هیچ تجاوزی از هیچ نقطه‌ای را علیه منافع کشور تحمل نخواهد کرد. رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران هم هشدار داد که هر مسئله‌ای که امنیت ملی را تهدید کند با برخورد قاطع ایران روبه‌رو خواهد شد.
او این طرح را ترفندی امریکایی برای ادامه حضور و دخالت در منطقه ارزیابی کرد. علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و اسماعیل کوثری، نایب‌رئیس این مجلس هم از جمله کسانی بودند که نسبت به رفتار «دوگانه و دو پهلو » ترکیه اعتراض کردند.
در پایان باید افزود مقامات ایرانی در شرایط حال حاضر لازم است که شرایط و موقعیت بین‌المللی را به دقت رصد کرده تا از تحولات موجود در روابط بین‌الملل عقب نمانند که عقب ماندن لحظه‌ای در این شرایط خطیر، عقب ماندن سال‌های سال را در پی خواهد داشت.