پول اصلی یارانه‌ها به دستمان نرسید

* در حال حاضر ادغام وزارتخانه‌های صنایع و معادن و بازرگانی سابق درچه مرحله‌ای قرار دارد و آیا شرح وظایف وزارتخانه جدید مشخص شده است یا خیر؟
** در مورد ادغام سه بخش متصل به هم وجود دارد. یک بخش تئوری و دیدگاهی که ادغام براساس آن شکل گرفت. بخش دیگر شرح وظایف، برنامه‌ها و مسئولیتهایی که در رابطه با وزارتخانه جدید از سوی دولت به صورت لایحه به مجلس ارائه می‌شود و بخش سوم نمودار سازمانی و تعداد معاونتهاست که این بخش در اختیار دولت قرار دارد و باید براساس شرح وظایف شکل گیرد.
بنده در مورد بخشهای دوم و سوم نگرانی ندارم. در مورد تهیه شرح وظایف قدمهای خوبی برداشته و مجلس هم شش ماه فرصت داده است که فکر می‌کنم زودتر از این موعد شرح وظایف نهایی شود.
کارگروه ادغام مقدمات کار را انجام داده و مراحل تقنینی کار به پایان خود نزدیک شده است و چالشی در این زمینه وجود ندارد و مسیر سر راست است.
در مورد تهیه نمودار سازمانی هم کارگروه ادغام آن‌را تهیه کرده اما نهایتا نیاز به تصویب در معاونت منابع انسانی ریاست جمهوی دارد.
جلسات متعددی در این زمینه انجام شده و نمودار نهایی تصویب خواهد شد که با نمودار فعلی خیلی تفاوت ندارد؛ اما باید بار دیگر این سوال را مطرح کرد که چه تئوری‌ای توجیه‌کننده‌ مدیریت همزمان سه بخش صنعت، معدن و تجارت است. این موضوع در رسانه‌ها به خوبی تبیین شده، اما به نظر من باز هم درباره آن باید کار شود.
از نظر من هدف اصلی ادغام توسعه صادرات غیرنفتی است. تولید برای بازار داخل باید به سمت تولید برای تامین نیاز بازارهای خارجی سوق پیدا کند و صادرات باید هدف نهایی تولید قرار گیرد.
حمایت از تولید داخل جزو اهداف میانی است و این هدف باید در خدمت صادرات قرار گیرد. اگر این موضوع را بپذیریم، حمایت از تولید داخل و تنظیم بازار صورت ساده‌تری پیدا می‌کند و سرمایه‌گذاریها در راستای صادرات قرار می‌گیرد.
وزارتخانه جدید باید به محلی برای امور صادراتی و روابط بین‌الملل تبدیل شود. اهدافی مثل اشتغال و استقلال صنعتی در قالب این تئوری دست یافتنی هستند. باید نوع تولیدی را انتخاب کنیم که در بازارهای هدف ماندگار باشند.
در این صورت تولید ما دیگر با واردات ضربه نمی‌خورد و قابل رقابت است و اشتغال هم از بین نمی‌رود. نگاه به صادرات به همه سرمایه‌گذاریهای ما جهت می‌دهد.
البته رسیدن به این هدف بزرگ پنج تا 10 سال زمان می‌برد و پس از آن دیگر سرمایه‌گذاری در کشور انجام نخواهد شد، مگر این‌که در بازارهای داخلی و خارجی پایداری داشته باشد.
در حال حاضر در پروژه‌های اجرایی به بحث ماندگاری در بازارهای صادراتی کمتر توجه می‌شود، اما این کار به مرور شروع شده است و باید در مطالعات توجیهی صادرات و ماندگاری در بازارهای هدف اولویت قرار گیرد.
* به هر حال ماندگاری در بازارهای هدف و صادرات نیاز به ابزارهایی دارد که به نظر می‌رسد ما بسیاری از این ابزارها را در حال حاضر نداریم!
** نمی‌خواهم بگویم که هم‌اکنون همه زیرساختهای لازم برای افزایش صادرات کشور مهیا هستند. ما یک آرمان مشترک می‌خواهیم.
اگر یک سوال مهم هم‌اکنون مطرح باشد این است که آیا تولید مهمتر است یا تجارت؟ من می‌خواهم بگویم که هر کدام بهتر در خدمت آرمان مشترک باشند، مهم‌ترند. یعنی هم تولید و هم تجارت باید خود را با نگاه صادراتی تعریف کنند و ارز‌آوری داشته باشند.
این تئوری به همه کارهای ما جهت می‌دهد و اولویتهای ما را دستخوش تغییر می‌کند و حتی خرج منابع مالی نیز هدفمند می‌شوند. لازم نیست ما تولیدکننده همه چیز باشیم، بلکه باید مطمئن باشیم کالایی که تولید می‌کنیم درجهان مرجع باشد.
* مثلا موبایل که در آن مزیتی نداریم؟
** بله. البته بحث کالاهای استراتژیک مانند گندم و کالاهای دفاعی جدا بوده و آنها استثنا هستند، اما در مورد کالاهای تجاری باید سراغ تولید کالاهایی برویم که در آنها مزیت داریم.
کتاب تعرفه ما هفت هزار ردیف تعرفه دارد، ولی ما نباید همه آنها را تولید کنیم، بلکه باید سراغ تولید آنهایی برویم که تجارت آن کالاها در خارج از کشور برای ما امکان‌پذیر باشد.
* با این اوصاف به نظر می‌رسد صنعت خودروسازی مزیت چندانی برای ما ندارد، چرا که این صنعت صادرات چندانی ندارد!
** ‌نمی‌گویم ما خودرو نمی‌خواهیم. ما خودرویی نمی‌خواهیم که نتوانیم آن‌را صادر کنیم. ما خودرویی نمی‌خواهیم که دیگران سوارش نمی‌شوند و قابل رقابت نیست.
ما خودرویی نمی‌خواهیم که برای مشتری داخلی و خارجی جذاب نباشد. ما خودرو می‌خواهیم و واقعا هم در این صنعت پتانسیل داریم؛ اما آن خودرویی ماندگار است که در خارج از مرزها بتواند با تویوتا، خودروسازان کره‌ای یا آلمانی رقابت کند. نگاه مدیران ما از تولید خودرو باید این‌طور باشد.
نباید مدیران ما فقط بگویند که 1.5 میلیون دستگاه خودرو در سال تولید و نیاز داخلی را تامین کرده‌اند و سپس نتیجه بگیرند که خودروسازان خوبی هستند.
طبق این تئوری این نتیجه‌گیری غلط است، چون فقط هدف میانی ارضا شده و هدف نهایی یعنی صادرات موفق نبوده است. اگر ماندگاری در بازارهای جهانی را هدف‌گذاری نکنیم، شرکتهای خارجی حتی در بازار داخلی نیز محصولات ما را شکست می‌دهند.
حجم بالای تولید امروزه در دنیا کار ساده‌ای شده و اغلب شرکتها با تولید انبوه قیمت خود را پایین می‌آورند. ما با یک برنامه‌ریزی استراتژیک باید اولویتهای صنعتی و معدنی خود را مشخص کنیم تا بخش دولتی و خصوصی برای سرمایه‌گذاری سراغ همان بخشها بروند در حال حاضر معاونت برنامه‌ریزی وزارتخانه این موضوع را دنبال می‌کند.
از سوی دیگر باید زیرساختهای تجاری در کشور به اندازه کافی ایجاد شوند، چون زیرساختهای تجاری زیربنای حرکت تولید هستند. زیرساختهای تجاری تولید را به سمت صادرات هدایت می‌کنند.
در معاونت برنامه‌ریزی وزارتخانه، کار روی اولویتهای صنعتی و معدنی شروع شده و ما دیگر در رشته‌هایی که نیاز خاصی نداریم، توصیه به سرمایه‌گذاری نمی‌کنیم. سامانه سرمایه‌گذاری در رشته‌های اولویت‌دار نیز در وزارتخانه راه‌اندازی شده است.
* شما قبل از کسب رای اعتماد از مجلس وعده‌هایی را در ارتباط با حمایت از صنایع مطرح کردید. تاکنون چقدر در دستیابی به این اهداف موفق بوده‌اید؟
** برنامه‌ای که من به مجلس دادم قید زمان نداشت. من بعد از رای اعتماد کارم را شروع کردم و در راستای برنامه‌ها کارم را پیش بردم.
یکی از برنامه‌های مهم تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام بود و دیگری پر کردن ظرفیتهای نیمه خالی. در حال حاضر هر هفته در کمیته پایش طرحها تک تک طرحهای نیمه تمام مورد بررسی قرار می‌گیرند و آخرین پیشرفت آنها بررسی می‌شود. البته در این کمیته اولویت به طرحهای با سرمایه‌گذاری بالا داده شده است.
کمیته پر کردن ظرفیتهای خالی بخش صنعت نیز فعال شده و سعی می‌کنیم با راهکارهای مختلف ظرفیتهای خالی موجود را در بخش صنعت پر کنیم.
کار دیگری که انجام شد تعامل بیشتر با نخبگان از طریق راه‌اندازی اتاق فکر تولید و تجارت بود. در حال حاضر در اتاق فکر اولویت به بنگا‌ههای کوچک و متوسط داده شده است، چون این بنگاه‌ها در کف ساختار اقتصادی کشور هستند. ما دنبال این هستیم که صنایع خرد و صنوف تولیدی را به چرخه صنعت کشور متصل کنیم.
از سوی دیگر قول داده بودم که در فرایند ادغام کار ارباب رجوع در وزارتخانه جدید روی زمین نماند. ستاد تسهیل و کارگروه حمایت از تولید هم‌اکنون به صورت مرتب جلسه دارند.
حفظ فعالیتهای جاری در دو وزارتخانه قول من بود که به آن عمل کردم. به همه معاونان گفتم که اگر کار خود را درست انجام دهند در پست خود ابقا می‌شوند؛ فقط چند معاونت موازی با هم ادغام شدند و بقیه مدیران همه بر سر کار خود باقی ماندند.
* شما وعده داده بودید که به برخی از صنایع کمک بلاعوض پرداخت می‌شود. به نظر می‌رسد طبق گفته تولیدکنندگان این وعده محقق نشده است!
** البته این که گفته باشم به صنایع کمک بلاعوض می‌دهیم را به یاد نمی‌آورم.
* این جمله را دقیقا در حاشیه جلسه دولت و درباره واحدهای تولید آجر و سیمان گفتید.
** بله. این موضوع درباره خط اعتباری انرژی بود. ما سه بسته حمایتی داریم. خط اعتباری انرژی، بازسازی کوچک و بازسازی بزرگ.
در مورد خط اعتباری انرژی ما به 25 رشته صنعتی کمک کردیم تا بتوانند پول قبوض آب، برق و گاز خود را پرداخت کنند.
این موضوع بعد از هدفمندی‌ یارانه‌ها آغاز شد. برخی از رشته‌های صنعتی نیز بابت هزینه سوخت خود یعنی نفت کوره و گاز مایع به ترتیب 500 و سه هزار ریال کمک هزینه سوخت دریافت کردند.
* البته موضوع اصلی اینجاست که صنایع می‌گویند سهم 30 یا 20 درصدی آنها از درآمد هدفمندی‌ یارانه‌ها محقق نشده است. حتی زمانی که خبرنگاران از معاون برنامه‌ریزی وزارتخانه درباره منابع مالی اختصاص یافته به صنعت پرسیدند، وی در پاسخ گفت که مگر شما مستشار دیوان محاسبات هستید که این سوال را مطرح می‌کنید؟! همچنین قرار بود ظرف12 ماه بعد از هدفمندی‌ یارانه‌ها چهار هزار و 500 میلیارد تومان به صنایع اختصاص داده شود که به نظر می‌رسد که کمتر از دو هزار میلیارد تومان اختصاص یافته است. سوال اصلی اینجاست که سهم صنایع از درآمد هدفمندی یارانه‌ها چه شد؟
** این سوال، سوال مهمی بوده و مطالبه همه صنعتگران و معدن‌کاران است. آقای فاطمی امین هم نباید آن جمله را در مورد خبرنگاران به کار می‌برد. ما سه بسته حمایتی مطرح کردیم که از زمان وزارت صنایع و معادن سابق به اجرا درآمد.
در مورد خط اعتباری انرژی حدود هزار میلیارد تومان تخصیص داده شد. برای بازسازی کوچک ما با محدودیت منابع روبرو بودیم و خودمان شروع کردیم و برای هر پروژه 100 تا 150 میلیون اختصاص یافت.
اما باید بگویم که مهمترین کاری که در حوزه صنعت بعد از هدفمندی‌ یارانه‌ها باید انجام شود، بازسازی بزرگ است که در این فرآیند تجهیزات انرژی‌بر تغییر کرده و فرایندها نیز عوض می‌شوند.
ما برای بازسازی بزرگ هنوز پولی از ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها دریافت نکرده‌ایم و همچنان منتظریم که به ما پول بدهند.
صریحا می‌گویم که جان مایه هدفمند شدن یارانه‌ها در بسته اول حمایتی محقق نمی‌شود، بلکه در بسته سوم محقق می‌شود که طی آن فرایند‌های انرژی‌بر حذف می‌شوند؛ اما متاسفانه ما هنوز برای اجرای این بسته پولی دریافت نکرده‌ایم.
چندین بار این موضوع را در ستاد هدفمند شدن یارانه‌ها مطرح کرده‌ایم و هم اکنون در نوبت هستیم و امیدواریم دو تا سه هزار میلیارد تومان به ما پول بدهند.
* به این ترتیب شما معتقدید که بسته‌های اول و دوم حمایتی به طور کامل اجرا شدند؟
** خط اعتباری انرژی کاملا محقق شد. بخشی از بازسازی کوچک اجرا شد و بقیه آن در حال اجرا است. بازسازی بزرگ هنوز اصلا اجرا نشده است.
* از مبلغ چهار هزار و 500 میلیارد تومان چه میزان به صنعت تخصیص یافته است؟
** ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها در این زمینه استدلالی دارد که ما نیز آن‌را پذیرفته‌ایم و قرار است طی گزارشی که به زودی به مجلس می‌دهیم نظر خود را درباره آن اعلام کنیم. استدلال ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها این است که می‌گوید این ستاد تاکنون حدود هزار و 400 میلیارد تومان به صورت نقدی به صنایع اختصاص داده است، اما به غیر از این پول بابت تسهیلات خرید سوختهای نفت کوره و گاز مایع نیز به صنایع کمک مستقیم شده که حجم این کمک هنوز مشخص نشده است.
ما چند نفر را مامور محاسبه رقم کمک شده به صنایع از طریق تسهیلات خرید سوخت کرده‌ایم. قطعا اگر آن رقم محاسبه شود، رقم پرداختی به صنایع بعد از هدفمندی‌ یارانه‌ها بیشتر خواهد شد. البته ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها اعلام کرده که اگر صنایع همچنان مطالبه‌ای داشته باشند، مطالبه آنها پرداخت می‌شود.
ما استدلال ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها را پذیرفته‌ایم و قرار شد در گزارشی که مجلس می‌دهیم درباره آن نظر خود را اعلام کنیم. البته باز هم ضمن تشکر از ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها صریحا اعلام می‌کنم که کمک به بازسازی بزرگ ضرورتی اساسی دارد.
ضمن این‌که اجرای پروژه‌های بازسازی بزرگ بخش صنعت کشور را برای فاز بعدی هدفمندی‌ یارانه‌ها آماده می‌کند، چون به هر حال هدفمندی تا پنج سال ادامه دارد. ماندگاری صنعت منوط به بازسازی بزرگ است.
در هر صورت اعلام کردیم که اگر ستاد هدفمندی آمادگی پرداخت پول بازسازی بزرگ را ندارد، بهتر است در حال حاضر تسهیلات از صندوق توسعه ملی به صنایع اختصاص یابد، چون برای صنعتگر خیلی فرقی ندارد که منشاء تسهیلات و وام‌دهنده کجاست. ستاد هدفمندی‌ یارانه‌ها یا صندوق توسعه ملی.
* این حرف را آقای فاطمی‌امین هم مطرح کرد که منشاء پول برای صنایع مهم نیست، ولی به هر حال از نظر اقتصاد کلان و برنامه‌ریزی این موضوع اهمیت دارد.
** حرف شما کاملا درست است، ولی به هر حال سازمان هدفمندی‌ یارانه‌ها استدلالی را مطرح کرده و گفته اگر صنایع طلبکار هم باشند، طلب آنها پرداخت می‌شود؛ ولی در شرایط موجود بهترین کار استفاده از تسهیلات صندوق توسعه ملی است.
* به نظر می‌رسد بعد از اعلام فراخوان کسی برای خرید هشت طرح فولادی مراجعه نکرده است. این طور است؟
** ‌الان گزارش دقیقی درباره این موضوع ندارم، ولی می‌دانم که بانکها متقاضی خرید این طرحها هستند. البته اسم این بانکها را نمی‌دانم.
* شرکت دخانیات ایران مدتهاست که مدیرعامل نداشته و از سوی دیگر گفته می‌شود که جریان به اصطلاح انحرافی مانع واردات سیگار مارلبورو به کشور شده است. این در حالی است که وزارت امور خارجه تولیدکننده این سیگار را صهیونیستی تشخیص نداده است. نظر شما در این باره چیست؟
** در جریان جزئیات این موضوع نیستم، ولی می‌پرسم و به شما می‌گویم.
* آیا با جدایی سازمان استاندارد از وزارت صنعت، معدن و تجارت موافقید؟
‌** به هر حال چون این موضوع مصوبه شورای عالی استانها است، من به عنوان عضوی از دولت آن مصوبه را اجرا می‌کنم و تسلیم نظر آن هستم.
اما از نظر یک کارشناس فکر می‌کنم اگر به ما مهلتی می‌دادند تا به وضوح، استقلال سازمان استاندارد را به همه نشان می‌دادیم، بهتر بود.
من هم معتقدم که سازمان استاندارد باید مستقل باشد، مانند سازمان حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان. البته مقداری شائبه وجود داشت که سازمان استاندارد بیشتر از تولیدکنندگان حمایت می‌کند.
شاید این موضوع باعث شد که استاندارد از وزارتخانه جدا شود، اما اگر فرصت بیشتری داشتیم، نشان می‌دادیم که این سازمان واقعا مستقل است.
* سرنوشت اختلاف آماری وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت با بانک مرکزی در مورد تعیین نرخ رشد صنعت کشور به کجا رسید؟
** کارشناسان ما چند جلسه تخصصی در این زمینه برگزار کردند. بحث محاسبات وکارهای مربوط به آن به عهده مراکز اصلی و تخصصی گذاشته شد و ما در این زمینه ورود پیدا نکردیم. ولی قرار شد داده‌های دقیق‌تری مورد استفاده این مراکز برای محاسبه نرخ رشد صنعتی کشور قرار گیرد.
* تکلیف خودرو ارزان‌قیمت و تولید آن در کشور به کجا می‌رسد؟ اساسا با تولید این خودروها تحت هر شرایطی موافقید؟
** مصرف‌کننده باید بتواند کالای ارزان و کیفی را در اختیار داشته باشد. حال این کالا می‌خواهد خودرو باشد یا هر کالای دیگری. مطالبه همیشگی مصرف‌کننده خودرو ایرانی بهبود کیفیت بوده است. مصرف‌کننده ایرانی احساس می‌کند به اندازه پولی که برای خرید خودرو پرداخته، کیفیت دریافت نکرده است.
* آیا قرار است تعرفه واردات خودرو تغییر کند؟
** مجلس در مورد تعرفه واردات خودرو تصمیم‌گیری می‌کند و ما منتظر تصمیم نمایندگان هستیم. البته بحث در مورد تعرفه واردات خودرو بحثی پیچیده و چندجانبه بوده که نیاز به فرصت بیشتری برای بررسی آن است.