ضرورت و ثمرات دشمن‌شناسی

سیدعلی مقدم
از دیدگاه اسلام شناخت دشمن(دشمن شناسی) بسیار مهم است و جایگاهی بسیار بالا دارد. جوامع اسلامی به دنبال تحقق بخشیدن حاکمیت توحید وارزش‌های اسلامی می‌باشند و به همین خاطر روشن است که در این میان عده‌ای دنیا طلب به مخالفت ودشمنی با این نوع حاکمیت می‌پردازند. این موضوعی است که از قرن‌ها پیش از ابتدای اسلام بوده و تاکنون ادامه داشته و از ناحیه این مخالفین، حکومت‌های اسلامی ضربه‌های بسیاری خورده‌اند.
عده‌ای در جهل بوده و حاکمیت جهل را پذیرفتند و با ساخت خدایان دروغین به منافع خود پرداختند. عده‌ای مانند یهودیان دست در کتب مقدس خود بردند وعلاوه بر پرداختن به منافع و اهداف شیطانی خود به مخالفت با اسلام پرداختند . گروه‌های مادیگرا ومنفعت طلب نیز همچون اینها شروع به مبارزه با اسلام و حاکمیت توحید کردند. دشمن شناسی از اصلی‌ترین محورهای مسائل دفاعی یک کشور می‌باشد که درعرصه‌های سیاسی و اجتماعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اهمیت دشمن شناسی به حدی است که بخش زیادی از آیات قرآن کریم( حدود 1500 آیه) به معرفی و شناخت دشمن اختصاص داده شده است . مهمترین ویژگی دشمنان اسلام از نظر قرآن ، پیمان شکنی آنهاست. قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید: " کیف وان یظهروا علیکم لایرقبوا فیکم لاو لاذمه"( چگونه ( پیمان مشرکان ارزشی دارد) نه ملاحظه خویشاوندی با شما را می‌کنند ونه به پیمانی پایبند هستند.)( سوره توبه، آیه 8)
قرآن در جای دیگر خطر دشمن را چنین بیان می‌فرماید: " ان یثقفوکم یکونوا لکم اعدا و یبسطوا الیکم ایدیهم والسنتهم بالسوء وودوا لوتکفرون"
اگر (دشمنان) بر شما دست یابند همچنان با شما دشمن‌اند و دستان‌شان ( به‌ زور) و زبان‌هایشان (به تبلیغات) به بدی به سوی شما باز است و دوست دارند کافر شوید ( واز ارزش‌های خویش دست بردارید.) ((سوره ممتحنه آیه 2)
قرآن، دشمن را با خصلت‌های زیادی به ما معرفی می‌کند مثلا در آیه 105 سوره بقره اشاره به حسادت و بدخواهی دشمن می‌کند: " مایود من الذین کفروا من اهل الکتاب ولا المشرکین ان ینزل علیکم من خیر من ربکم و الله یختص برحمته من یشا و الله ذوالفضل العظیم"( کفار اهل کتاب و مشرکان خوش ندارند که از پروردگارتان خیری بر شما نازل شود اما خدا هر که را خواهد خاص رحمت خویش می‌کند که خداوند صاحب فضل وکرم بزرگ است). یا در آیه 54 سوره نسا می‌فرماید: ( یا اینکه بر مردم نسبت به آنچه خدا از کرم خویش به ایشان داده رشک می‌برند، همانا که ما خاندان ابراهیم را کتاب و حکمت دادیم و بر ایشان فرمانروایی بزرگی بخشیدیم)
همچنین در آیه 100 سوره اسرا و آیه 53 سوره نسا و آیه‌های 75 و 119 سوره آل عمران و آیه 74 سوره نسا وآیه 175 سوره آل عمران و آیه 71 سوره طه و آیه 22 سوره انفال، تنگ نظری، خیانت، خشم و کینه، شیطان صفتی ، خودرا قیم مردم دانستن و بی‌شعوری را از خصلت‌های بد دشمنان اسلام نام برده است. " ان شرالذین لایعقلون الصم البکم الذبن لایعقلون" ( به راستی بدترین جنبندگان نزد خداوند ناشنوایان گنگی هستند که تعقل نمی‌کنند.)(انفال 22)
با توجه به اینکه قرآن به ا ین خصلت‌های ناپسند دشمنان اسلام می‌پردازد آنها را به چند دسته تقسیم می‌کند تا به شناسایی آن بپردازد. قرآن کریم چهار گروه از دشمنان را نام برده است؛ گروهی به نام دشمنان خارجی معروف می‌باشند که شامل مشرکان و یهودیان هستند و قرآن در آیه 82 سوره مبارکه مائده درباره آنها می‌گویند: " لتجدن اشد الناس عدوه للذین امنوا الیهود..." ( به طور مسلم، دشمن ترین مردم نسبت به مومنان را ، یهود و مشرکان خواهی یافت و ...)
گروهی با توجه به آیه 4 سوره منافقون، منافق نامیده می‌شوند: " واذا رایتهم تعجبک اجسامهم و ان یقولوا تسمع لقولهم کانهم خشب مسنده یحسبون کل صحیحه علیهم هم العدو فاحذرهم قتلهم الله انی یوفکون" ( هنگامی که آنها را می‌بینی، جسم و قیافه آنها تو را در شگفتی فرو می‌برد و اگر سخن بگویند، به سخنانشان گوش فرا می‌دهی، اما گویی چوب‌های خشکی هستند که به دیوار تکیه داده ... آنها دشمنان واقعی توهستند ، پس از آنها برحذر باش...)
یا در آیه 14 سوره بقره می‌فرماید:" واذا لقوا الذین آمنوا قالوا آمنا واذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزءون " ( و چون با اهل ایمان ملاقات کنند گویند[ ایمان آوردیم] و چون با شیاطین خود خلوت کنند گویند ما باطنا با شماییم، جز این نیست که ما مومنان را استهزا می‌کنیم.)
امام علی (ع) درباره این گروه می‌فرمایند؛ " خطرناک‌ترین دشمن، دشمنی است که دشمنی‌اش را پنهان می‌کند و این دشمنی همانا نفاق است". امام (ع) در این زمینه می‌فرمایند: " شرا الاعداء ابعدهم غورا و اخفاهم مکیده"( بدترین دشمنان کسانی‌اند که حیله خود را بیشتر پنهان می‌دارند).
امام علی(ع) در نامه‌ای به محمد بن ابی بکر می‌فرماید: (من بر امتم از مومن و مشرک نمی‌ ترسم، زیرا مومن را خداوند به سبب ایمانش باز می‌دارد و مشرک را به خاطر شرک ورزی خوار می‌کند، ولکن بر شما از هرکه در دل، منافق است و زبانی دانا دارد می‌ترسم، اینان کلامی که می‌پسندید، می‌گویند و آنچه را ناشایسته می‌دانید، می‌کنند.) گروه دیگر همان شیطان و فرزندانش می‌باشند که در نفس انسان نفوذ می‌کنند. در آیات 117 تا 119 سوره طه آمده است: (پس گفتیم ای آدم، این ابلیس دشمن تو و دشمن همسر توست مبادا شما را از بهشت بیرون کند که به زحمت و رنج خواهی افتاد، اما تو در بهشت راحت هستی و مزیتش برای تو این است که در آن گرسنه و برهنه نخواهی شد ودر آن تشنه نمی‌شوی و حرارت آفتاب آزارت نمی‌دهد) و یا در آیه[و یرید الشیطان ان یضلهم ضلالا بعیدا] به گمراهی شیطان اشاره می‌شود. ودر آخر به فواید دشمن شناسی در نظر و سیره امام علی(ع) اشاره می‌کنیم:
1 - کشف توطئه و تاکتیک‌های دشمن 2 - شناخت و خصلت‌های باطل 3 - آمادگی برای سرکوبی تحرکات دشمن 4 - عدم غافلگیر شدن وبستن راه نفوذ دشمن 5 - در مواقع بحرانی، تصمیم درست اتخاذ کردن 6 - عدم اهمال کاری و کوچک شمردن دشمن 7 - کشف نقاط ضعف وقوت خود و دشمن 8 - بیداری وهوشمندی و آینده‌نگری در برابر دشمن 9 - استقامت و صبر در مسیر حق 10 - مورد ، شایعات ، افتراء ، تحریف و تهمت دشمن واقع نشدن 11 - پیروزی، اتحاد و همدلی در برابر دشمن 12 - برخورد فعالانه با دشمن نه برخورد منفعلانه 13 - مدیریت حوادث و استفاده بهینه از امکانات و استعدادها 14 - عدم همکاری با دشمن 15 - معرفی و پرده برداشتن از چهره دشمن.