اقتصاد نفت
نفت یکی از بخشهای مهم اقتصادی کشور، عمدهترین منبع درآمد ملی و عامل اصلی حضور ایران در عرصة جهانی است بنابراین باید از این ماده با ارزش بهترین استفاده به عمل آید.
به گزارش ایرنا، امروزه بخش انرژی، بویژه نفت و گاز در اقتصاد ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است و کارشناسان اقتصادی یگانه راه خروج از بنبست توسعه صنعتی را گسترش صنایع انرژی بر میدانند.
سهم ایران با داشتن یک درصد از جمعیت جهان، 20درصد از منابع گاز دنیا و بیش از 5 درصد از منابع نفتی دنیا، بسیار حایز اهمیت است بنابراین بهرهمندی از منابع فراوان نفت و گاز کشور در جهت انباشت سرمایه، صادرات و اشتغال آفرینی یک ضرورت اجتنابناپذیر است.
کشورمان ایران با دارا بودن بیش از 151میلیارد بشکه ذخایر نفتی قابل استحصال و33 تریلیون مترمکعب ذخایر گازی، از نظر مجموع ذخایر هیدروکربوری جایگاه ممتازی را در بین دیگر کشورهای جهان به خود اختصاص داده است.
اثبات این حجم از ذخایر انرژی در کشورمان، باعث شده است تا اجرای الگوی مناسبی از توسعه و پیشرفت در طرحها و پروژههای تولید نفت و گاز کشور به یک اولویت و ضرورت تبدیل شود.
در این میان به علت شرایط خاص میادین مشترک و از آنجا که برخی از آنها با کشورهای عراق، کویت، عربستان، قطر، امارات و عمان مشترک است،شتاب بخشی به طرحهای تولید از میادین مشترک به فصل مشترک غالب برنامههای توسعهای شرکت ملی نفت در سالهای اخیر بدل شده است.
میدان عظیم گازی پارس جنوبی با کشور قطر مشترک است؛ این میدان بزرگترین و مهمترین میدان مشترک ایران با کشورهای همسایه محسوب می شود.
همچنین میدان گازی آرش با کویت و میادین نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد (A) و فرزاد (B) با کشور عربستان سعودی مشترک هستند.
میادین نفتی بلال و رشادت بسیار نزدیک به خط مرزی قطر هستند؛ مخازن سلمان و نصرت هم از مخازن مشترک ایران با امارات محسوب میشوند.
به دلیل همین ضرورتها بود که با آغاز به کار دولت دهم، توسعه میادین مشترک نفتی و گازی اولویتدارترین برنامههای توسعهای صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه شناخته شد، و در صدر برنامههای توسعهای شرکت ملی نفت ایران قرار گرفت؛ به طوری که در حال حاضر توسعه تمامی میدانهای مشترک و تعیین تکلیف آنها به سرعت در دست انجام است.
همچنین برای تسریع در توسعه این نوع میادین در برنامه پنجم توسعه رقم قابل توجهی به توسعه این میدانها اختصاص یافته است که به این منظور سالانه به حداقل 20میلیارد دلار سرمایه گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت نیاز خواهد بود.
از مجموع این رقم؛ بخشی مربوط به میادین نفتی و بخش دیگری مربوط به توسعه میادین گازی است و مابقی آن برای فعالیتهای اکتشافی اختصاص داده میشود.
در عین حال تولید تمامی میادین مشترک نفتی تا پایان برنامه پنجم 125 درصد و میادین گازی 200 درصد افزایش خواهد یافت. بدین منظور برنامه های توسعه آنها تدوین و قراردادهای مربوط به آن هم منعقد شده است.
با توجه به اهمیت اکتشاف در بالندگی صنعت نفت، برنامهریزی برای تمرکز 40 درصد از فعالیتهای اکتشافی شرکت ملی نفت ایران در مناطق مرزی و مشترک انجام شده و تمامی مسائل مربوط به میادین مشترک، خارج از سیستم متداول اداری و با قید فوریت انجام و پیگیری میشوند.
فعالیتهای اکتشافی در نواحی و میادین مشترک غرب، خلیجفارس و شمال شرق کشور شامل مطالعات و عملیات زمینشناسی، لرزهنگاری 2 بعدی و 3 بعدی، ثقلسنجی، مغناطیسسنجی، جاده و سلرسازی، حفاری و نهایتاً تهیه مدلهای استاتیک و دینامیک و برآوردهای حجمی میادین با سرعت در حال انجام است.
بر اساس برنامهریزی مدیریت اکتشاف، کشورمان به 96 بلوک اکتشافی تقسیم شده است که تاکنون قرارداد 15 بلوک منعقد شده است و با جدیت پیگیری میشود. کشف میادین بند کرخه، آذر، فرزاد B و بینالود ماحصل همین فعالیتهای اکتشافی است.
در این میان نگاهی به عملکرد فرآیند اکتشاف نفت در کشورمان از اکتشاف چهار میدان گازی با حجم ذخایر قابل توجه گاز و میعانات گازی در سال گذشته حکایت میکند. در عین حال ارزش اقتصادی این میادین که در حدود 8/178 میلیارد دلار تخمین زده شده است، فصلی نو در صنایع نفت و گاز کشورمان را نوید میدهد.
اکتشاف یک میدان گازی در شرق عسلویه موسوم به میدان گازی «مدار» با حجم ذخایر گازی 495 میلیارد مترمکعب، دستاورد دیگری برای مدیریت اکتشاف شرکت ملی نفت ایران به شمار میرود.
کشف این میدان در کمتر از 5 ماه اول امسال محقق شده است، از آن جهت حائز اهمیت است که حجم گاز درجای آن معادل 2 فاز پارس جنوبی است و علاوه بر آن نزدیک به 80 درصد از ذخایر گازی آن هم قابل استحصال است.
حجم ذخایر میعانات گازی این میدان بالغ بر 1573 میلیون بشکه تخمین زده شده است و با احتساب نفت بشکهای 80 دلار و گاز 20 سنت در هر متر مکعب، ارزش این میدان افزون بر 133 میلیارد دلار برآورد میشود.
در برنامه پنجساله چهارم توسعه، هر سال شش دکل به موضوع اکتشاف اختصاص مییافت که با تمهیدات اندیشیده شده، در برنامه پنجم توسعه هشت دکل در سال به فعالیت اکتشافی خواهند پرداخت و حدود 40 درصد از فعالیتهای اکتشافی در مناطق مرزی و مشترک متمرکز خواهد شد.
این در حالی است که شرکت ملی نفت ایران در حال حاضر طرحهای توسعهای فراوانی از جمله 14 طرح اکتشاف و توسعه، توسعه 30 میدان نفتی خشکی و دریایی، توسعه 11 میدان گازی خشکی و دریایی و توسعه 9 سازند گازی را در دستور کار دارد. همچنین پروژه جمعآوری گازهای همراه، پروژههای احداث کارخانجات گاز و گاز مایع، طرحها و پروژههای مرتبط با بهبود و افزایش ضریب بازیافت از دیگر پروژههای مهمی است که مد نظر شرکت ملی نفت ایران است.
باید اشاره داشت: ارزش تولید نفت و گاز ایران فقط در سال گذشته بالغ بر 217 میلیارد دلار بوده است و پیشبینی میشود در صورت جذب منابع مالی، ارزش تولیدات نفت، گاز و میعانات گازی ایران به 350 میلیارد دلار تا پایان برنامه پنجم توسعه افزایش یابد.
علاوه بر آن در صورت تحقق برنامههای سرمایهگذاری و جذب منابع مالی مورد نظر، ظرفیت تولید نفت خام، گاز طبیعی و میعانات گازی ایران تا سال 1394 افزایش قابل توجهای مییابد. بر این اساس برای دستیابی به متوسط تولید روزانه 4/4 میلیون بشکه نفت خام،یک میلیارد و 470 میلیون مترمکعب گاز طبیعی و یک میلیون و 200 هزار بشکه میعانات گازی تا پایان برنامه پنجم توسعه هدفگذاری شده است.
اقدامات صورت گرفته از سوی شرکت ملی نفت ایران در جذب منابع مالی ریالی و ارزی به شیوههای مختلف در سال گذشته و در رأس آنها انتشار اوراق مشارکت برای اولین بار در گستره صنعت نفت، که باعث جذب بخش قابل ملاحظهای از سرمایههای سرگردان در بدنه صنعت نفت شد، از مهمترین دستاوردهای شرکت ملی نفت ایران در این خصوص به شمار میرود.
در همین خصوص کسب مقام اول در جذب سرمایه خارجی در سطح کشور توسط شرکت ملی نفت ایران محقق شده است.
این شرکت همچنین توانسته است با جذب 6/17 میلیارد دلار سرمایه در سال گذشته، حدود 73 درصد از مجموع سرمایهگذاریهای انجام شده در صنعت نفت را به خود اختصاص دهد و هماکنون برنامهریزی برای تخصیص بیش از 50 درصد از منابع مالی صنعت نفت در شرکت ملی نفت ایران صورت گرفته است.
در عین حال از میان 500 میلیارد دلار سرمایه مورد نیاز صنعت نفت در افق 1404، سهم بخش بالا دستی صنعت نفت در برنامه پنجم توسعه چیزی در حدود 125 میلیارد دلار پیشبینی شده است.
از سوی دیگر قرار است بسیاری از پروژههای نفتی و گازی از طریق راهاندازی صندوقهای انرژی تامین اعتبار شوند. در همین خصوص بانکهای ملت و ملی با مشارکت شرکتهای داخلی نسبت به راهاندازی صندوقهای انرژی اقدام کردهاند.
انتشار اوراق مشارکت ریالی در سال 1389 مبلغ قابلتوجهی را به خود اختصاص داده است که قطعاً در بودجه سال 90 هم تداوم خواهد داشت.
حفظ ظرفیت و افزایش تولید نفت وگاز، اجرای طرحهای توسعه موجود براساس برنامههای از قبل تعیین شده وزارت نفت و افزایش تولید گاز به 700 میلیون متر مکعب در روز از برنامههای مهم سال 90 در وزارت نفت خواهد بود.
علاوه بر آن توسعه 45 میدان نفتی وگازی در دستور کار برنامه پنجم قرار دارد که الزامات اجرایی این طرحها نقدینگی مستمر منابع مالی در کشور است؛ به این منظور از تمامی امکانات موجود در کشور از جمله توان متخصصان داخلی، ایجاد فرآیند کارهای پیمانکاران به شکل کنسرسیوم و همچنین ازکالا و تجهیزات ساخت داخل بهرهبرداری خواهد شد.
در همین زمینه بستههای سرمایهگذاری برای توسعه میادین کوچک و میادین مستقل نفت و گاز در شرکت ملی نفت ایران تدوین شده است و در آن از تمامی شرکتهای خصوصی که تمایل به سرمایهگذاری در بخش بالادستی صنعت نفت دارند، دعوت شده است تا به صورت مستقل یا در قالب کنسرسیوم در این طرح ملی شرکت کنند.
گستردگی پروژههای نفت و گاز به حدی است که اعتبارات تخصیص یافته، به نحو موثری در کوتاهترین زمان ممکن جذب میشود و علاوه بر آن روند جذب سرمایه در سالهای اخیر با شتاب بیشتری در حال انجام است.
و در همین خصوص شرکت ملی نفت ایران موفق شد در چهار ماهه اول امسال 5/8 میلیارد دلار سرمایه را جذب کند و در عین حال رقم جذب سرمایه در سال گذشته در بخش بالادستی صنعت نفت به تنهایی بیش از 90 درصد از متوسط رقم جذب سرمایه در سالهای 86 تا 88 بیشتر بوده است.
با این وجود پیشبینی میشود که با اجرای برنامههای جذب سرمایهگذار، این رقم تا پایان امسال از این عدد فراتر رود.
اعداد و ارقام سرمایه جذب شده برای توسعه 14 فاز باقیمانده پارس جنوبی در سالهای 1388 و 1389 روند افزایشی داشته و نشاندهنده اقتدار و عزم ملی برای توسعه این میدان به ویژه از طریق سرمایهگذاران داخلی است.
روند جذب سرمایهگذاری در میدان مشترک پارس جنوبی در حالی صورت میگیرد که ارزش میدان گازی پارس جنوبی 2/1 برابر کل درآمد صنعت نفت ایران در 100 سال گذشته است.
در واقع اگر امروز به طور متوسط بهای هر بشکه نفت فروخته شده در 100 سال گذشته را 50 دلار در نظر بگیریم، با توجه به حجم فروش نفت ایران در این دوران، میتوان گفت که با ارقام امروزی حدود 3600 میلیارد دلار از صنعت نفت درآمد بدست آمده است و این رقم در قیاس با مقدار ارزش تولیدات قابل استحصال از میدان گازی پارس جنوبی که پس از راه اندازی تمامی فازهای آن به دست خواهد آمد، گویای این واقعیت است که ارزش تولیدات قابل استحصال از میدان گازی پارس جنوبی، 2/1 برابر درآمد نفت در 100 سال گذشته است.
به هر صورت باید گفت: نفت به عنوان تامینکننده منابع مادی و تعیینکننده ساختارها و ترکیب بندی ثروت و درآمد، علیرغم افت و خیزهایی که داشته، از نقش موثر و کلیدی برخوردار بوده است و بدون تردید، این ماده با ارزش در آینده، قادر به ایجاد تحولات ساختاری در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران خواهد بود.
هر نظام اقتصادی، محصولاتی را تولید کرده و به دنیای خارج صادر میکند و در ازای آن، نیازهای وارداتی خود را تامین میکند. بنابراین هرچه اقلام صادراتی از تنوع بیشتری برخوردار باشند، آسیبپذیری اقتصاد از نوسانات بازارهای جهانی کمتر بوده و از ثبات بیشتری در بعد خارجی برخوردار خواهد شد.
آنچه اکثر کارشناسان بر آن اتفاق نظر دارند و آمارهای اقتصادی هم آن را تایید میکند، این است که افزایش درآمدهای نفتی منجر به افزایش سرمایهگذاری ملی میشود. این نتیجه در واقع مشکل اساسی اقتصاد ایران است که همان وابستگی به درآمدهای نفتی است. به عنوان مثال؛ سهم مستقیم نفت در تولید ناخالص داخلی ایران، بیش از 30 درصد است که با افزایش قیمت نفت، این درصد درحال افزایش است.
به عقیده یک کارشناس عمران، تداوم اقتصاد جهانی و نیاز روزافزون دنیا به انرژی از جمله چالشهایی است که اقتصاد ایران را تحت تاثیر قرار داده است. از یک نگاه افزایش درآمدهای نفتی، فرصتی برای کشور ما محسوب میشود که موجب افزایش درآمد ارزی میشود و از سوی دیگر؛ مدیریت این منابع درآمدی از جمله چالشهای جدی دولت محسوب میشود.
بسیاری از کارشناسان معتقدند در حال حاضر اقتصاد ایران، اقتصادی مبتنی بر درآمد نفت است و هر تحولی حتی کوچک بر شاخصهای اقتصادی، تاثیرات بهسزایی خواهد داشت؛ بنابراین تمرکز و توجه مدیریت اقتصاد کشور، باید در جهت توسعه صنایع پتروشیمی، ایجاد پالایشگاههای جدید، احداث نیروگاه و گسترش صنایع انرژی بر نظیر فولاد، آلومینیوم، سیمان و شیشه به جای صنایع کوچک زود بازده قرار بگیرد.
این کار سبب میشود تا بخشی از سودآوری حاصله را در جهت تقویت تامین اجتماعی و حل معضل بیکاری به کار بگیریم و ایجاد اشتغال از طریق توسعه بخش خدمات، مسکن و کشاورزی را امری قابل دستیابی تلقی کنیم.
کارشناسان اقتصادی معتقدند، با توسعه سرمایهگذاری در بخش حوزههای نفتی کشور، میتوان نقش اول را در اقتصاد منطقه داشت، زیرا در حوزه صنایع سنگین انرژی بر، رقیب عمدهای در منطقه نداریم.
اهمیت نفت در اقتصاد ایران اجتنابناپذیر است، هم به لحاظ جایگاه آن در تولید ناخالص داخلی و هم به لحاظ سهم درآمدهای نفتی در بودجه دولت و منابع ارزی کشور، اما نقش نفت به همین جا خاتمه نمییابد، در حال حاضر، فعالیتهای مربوط به نفت و گاز به خصوص در صنایع و بخشهای بالادستی جزء سودآورترین فعالیتهای اقتصادی کشور است و برغم شرایط محیطی و بینالمللی، شرکتهای نفت و گاز بین المللی علاقه مند به فعالیت در این بخشها هستند.
بخشهای اقتصادی که ارتباط نزدیکی با بازارهای بینالمللی داشته و سرمایهگذاری خارجی در آنها صورت میگیرد، کارآمدترین بخشهای اقتصادی هستند و انتقال فناوری و دانش نوین تولید، عمدتاً از طریق این بخشها صورت میگیرد، از سوی دیگر به دلیل مزیتهای نسبی فعالیتهای پایین دستی صنعت نفت که در حال حاضر، موتور محرکه رشد و توسعه اقتصادی کشور است، شرایط ایجاب میکند از طریق اصلاحات ساختاری، بهرهوری بخش نفت را افزایش داده و رشد و توسعه اقتصادی کشور را تسریع کرد.
گزارش اخیر بانک جهانی از اوضاع اقتصادی جهان نشان میدهد که ایران در میان کشورهای در حال توسعه نفتخیز، جزء کشورهایی است که نتوانسته از این اوضاع بهرهبرداری مناسب را داشته باشد.
بنابراین باید با بررسی و تصحیح سیاستهای اقتصادی و بینالمللی کشور، زمینه لازم برای رفع مشکلات پیشروی این صنعت مهم و مادر را به صورت جدی پیگیری کنیم تا کشور به جایگاه واقعی خود در بهرهبرداری درست از این نعمت خدادادی برسد.
نکته مسلم این است که منابع عظیم نفتی هر چقدر هم زیاد باشد، روزی به پایان خواهد رسید و در صورت استفاده نکردن بهینه از این منابع خدادادی، نسلهای آینده و وارثان این مرز و بوم جز با حسرت و اندوه به تاریخ گذشته خویش نخواهند نگریست.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
