مفهومشناسی رجعت
اسلامپور کریمی
الف. معنای لغوی"رجعت"
"رجعت" در لغت به معنای "بازگشت" است. لغتشناسان در توضیح واژه "رجعت" گفتهاند: "رجعت، مصدر مره از ماده "رجوع" به معنای یکبار بازگشتن یا بازگردانیدن است."[1]
لغتشناسان میگویند: "الرجعة بفتح الراء" به معنای یکبار برگشتن پس از مرگ، در عصر ظهور حضرت مهدی(عج) است. فلانی به رجعت ایمان دارد؛ یعنی ایمان به برگشتن به دنیا پس از مرگ دارد.[2]
و نیز در "اقرب الموارد" درباره واژه "رجعت" آمده است: رجوع به معنای بازگشت است و فلانی به رجعت ایمان دارد، یعنی او به رجوع به دنیا پس از مرگ اعتقاد دارد.[3] پس واژه رجعت در لغت به معنای "یکبار بازگشت یا بازگردانیدن" است. ناگفته نماند که اصل "رجوع" به معنای بازگشتن و بازگردانیدن(لازم و متعدی) به کار رفته است؛ مثل: "فرجع موسی الی قومه غضبان أسفاً"[4]، و "فإن رجعک الله الی طائفة منهم..."[5] که واژه "رجع" در آیه شریفه نخست، لازم است، چنانکه گفته میشود: "رجع الرجل" و در آیه شریفه دوم، متعدی میباشد. از این رو، واژه "رجعت" که مصدر مره از ماده رجوع است، به معنای یکبار بازگشتن و یا بازگردانیدن به حال اول است.
البته الفاظ مختلفی برای بیان این اصل اعتقادی در قرآن کریم و روایات اسلامی به کار رفته است، مانند: رجعت، ایاب، کره، رد، حشر، که همه در معنای بازگشت مشترکاند، ولی جامع همه آنها کلمه "رَجَعَ" است که در لغت به معنای بازگشتن به مبدأ و مکان و یا فعل و حالت اصلی گفته میشود؛ یعنی یک مبدأ و آغازی باشد که از جایی دوباره به آن برگردد و هیچگونه قیدی در آن لحاظ نشده است.[6]
ب. معانی اصطلاحی "رجعت"
رجعت همانند بسیاری از واژهها علاوه بر معنای لغوی، در علوم مختلف در معانی گوناگونی به کار رفته، و با توجه به این معانی است که میتوانیم تصویر و شناخت صحیحی از معنای مورد بحث داشته باشیم. لغتنامه دهخدا معانی اصطلاحی مختلفی برای رجعت برشمرده است که به اختصار اشاره میشود:
1. اصطلاح فقهی: بازگردیدن مرد به سوی زن مطلقه خود در مدت قانونی و شرعی.
2. اصطلاح نجومی: رجعت نزد منجمان و اهل هیئت، عبارت است از حرکتی غیر از حرکت کوکب متحیره به سوی خلاف توالی بروج و آن را رجوع و عکس نیز مینامند.
3. اصطلاح عرفانی: نزد اهل دعوت عبارت است از رجوع و کال و نکال و ملال صاحب اعمال به سبب صدور فعل زشت از افعال، یا متکلم گفتاری سخیف از اقوال.[7]
4. اصطلاح جامعهشناسی: در علوم اجتماعی، برخی جامعهشناسان به هنگام بحث از قانونمندی جامعه و تاریخ، بر این باورند که قوانین تطورات تاریخی در همه جوامع مشترک است و تاریخ سه مرحله ربانی و قهرمانی و انسانی را طی میکند و همیشه این ادوار تکرار میشوند و آنان این حرکت تاریخ را "أدوار و اکوار" و "رجعت" گویند.[8]
روشن است که هیچکدام از معانی چهارگانه مذکور مورد بحث ما نیست و آنچه در این تحقیق مورد توجه است اصطلاح کلامی است.
5. اصطلاح کلامی: رجعت در اصطلاح کلامی (متکلمان) عبارت است از بازگشت برخی از اموات به دنیا بعد از ظهور حضرت مهدی(عج) و قبل از قیامت.
سیدمرتضی میفرماید: "رجعت، عبارت است از اینکه خداوند در هنگام ظهور حضرت مهدی(عج)، گروهی از شیعیان را که قبلاً از دنیا رفتهاند، دوباره زنده میکند تا به ثواب یاری آن حضرت نایل شوند و دولت [کریمه] او را مشاهده کنند و نیز جمعی از دشمنان آن حضرت را دوباره زنده میکند تا از آنان انتقام بگیرد."[9]
قاضی ابن براج در تعریف رجعت میگوید: "معنای رجعت این است که خداوند، هنگام ظهور حضرت قائم(عج) دستهای از دوستان و پیروان وی را که قبلاً وفات نمودهاند، دوباره زنده میکند تا به ثواب یاری و اطاعت آن حضرت و نیز ثواب جنگ با دشمنانش نایل آیند."[10]
شیخ مفید میفرماید: "خداوند گروهی از مردگان را به همان صورتی که در گذشته بودند، به دنیا برمیگرداند، و گروهی را عزیز و گروهی دیگر را ذلیل میکند و اهل حق را بر اهل باطل غلبه و نصرت میبخشد و مظلومان را بر ظالمان و ستمگران غلبه میدهد. این واقعه هنگام ظهور ولی عصر(عج) رخ خواهد داد."[11] [12]
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
