مقدمه:
در خبرگزاریها خبر دستگیری 2 ایرانی به اتهام دست داشتن در توطئه بمبگذاری در آمریکا آمده بود. نام این دو ایرانی دستگیر شده «غلام شکوری» و «منصور اربابسیار» بوده و ادعا شده که آنها تلاش داشتهاند سفیر عربستان در آمریکا را ترور کنند. پس از آن موجی از خبرها و تحلیلها از سوی بنگاههای خبرپراکنی دنیا منتشر شد و همه آنها نوک حمله خود را جمهوری اسلامی ایران قرار داده بودند. اما چرا این سناریو راه افتاده؟ و چرا حالا این مساله پیشآمده است؟
این حادثه را میتوان از چند منظر بررسی کرد؛ اول درون آمریکا، دوم تحولات منطقه و جایگاه ایران، سوم تحولات منطقه و چهره عربستان و در نهایت نزدیک بودن موسم حج؛ که در ادامه هرکدام را به صورت مختصر بررسی خواهیم کرد.
درون آمریکا
آمریکا چند هفتهای است که با موجی از اعتراضات مردمی مواجه شده است که در نوع خود بینظیر است. مردمی که خود را قربانی نظام سرمایهداری حاکم بر آمریکا میدانند. این اعتراضات نه برای آزادی و دموکراسی بلکه برای عدالت است. نوک تهاجم این مردم ریشه و اساس نظام آمریکاست. نظام آمریکا با بحران مشروعیت بیسابقهای مواجه شده است که با توجه به نزدیک شدن انتخابات و رقابتها میان 2 حزب سنتی آمریکا این مساله خود را پررنگتر نشان میدهد.
طبیعی است که یکی از راهحلهای پیشروی دولتمردان آمریکایی انحراف اذهان مردم به سمت یک تهدید خارجی خواهد بود. دستگیری افرادی خارجی که قصد برهم زدن امنیت ملی را داشتهاند، نشان دهنده در خطر بودن امنیت آمریکا و تهدید آن توسط دشمنان خارجی است و در این فضا مردم نباید اعتراضات خود را به نحوی داشته باشند که امنیت ملی را به خطر بیندازد. در نتیجه بستری برای افزایش کنترل مردم توسط دولت ایجاد میشود.
تحولات منطقه و جایگاه ایران
بدون شک بیداری اسلامی در منطقه سبب تغییر معادلات سیاسی شده و در نتیجه آن جایگاه جمهوری اسلامی ایران در میان کشورهای منطقه ارتقا یافته است. وجه مهمتر آن، ارتقای جایگاه ایران در میان افکار عمومی جهان اسلام است. آمریکا و متحدانش در منطقه به خوبی به این موضوع واقف هستند، بویژه پس از برگزاری کنفرانس بیداری اسلامی و کنفرانس بینالمللی حمایت از فلسطین که جمهوری اسلامی ایران به خوبی اقتدار معنوی خود در جهان اسلام را به نمایش گذاشت.
طبیعی خواهد بود که آمریکا بخواهد از هر حربهای برای تضعیف این اقتدار معنوی استفاده کند. دمیدن بر موضوع نقض حقوق بشر در ایران که از چندین ماه پیش دوباره آغاز شده است از مهمترین اقدامات آمریکا و متحدان اروپایی او است. سناریوی جدید نوشته شده نیز همین هدف را دنبال میکند. اقدام بهترور یک شخص دولتی آن هم در خاک کشور ثالث، اقدامی بسیار مذموم در میان افکار عمومی بویژه افکار عمومی جهان اسلام است. در جهان اسلام تنها یک دولت به این نوع اقدامات شهرت دارد و آن هم رژیم غاصب صهیونیست است. این رژیم درترور افراد در خارج از سرزمینهای اشغالی سابقهای طولانی داشته و آخرین اقدام آن ترور عضو برجسته حماس در امارات عربی متحده بود.
آمریکا با این سناریو به دنبال انزوای جمهوری اسلامی ایران در میان مردم منطقه است. این هدف را کلینتون، وزیر خارجه آمریکا نیز به صراحت بیان کرده است. سیاستمداران آمریکا این تصور را دارند که با محکوم کردن ایران میتوانند به اقتدار معنوی ایران در منطقه آسیب بزنند و از رشد آن جلوگیری کنند.
تحولات منطقه و چهره عربستان
سوال مهم این است که چرا سفیر عربستان به عنوان هدف ترور مطرح شده است؟ آیا منطقیتر نبود که هدف تروری طراحی شده از سوی ایران، سفیر اسرائیل باشد که دشمنی آن با جمهوری اسلامی ایران بر همه آشکار است؟ به نظر برای جواب این سوال باید به عملکرد عربستان در تحولات بیداری اسلامی اشاره کنیم. عربستان در این تحولات نقش آخرین پایگاه دیکتاتورها را ایفا میکند. بنعلی دیکتاتور تونس پس از سرنگونی به عربستان فرار میکند. پادشاه عربستان تا آخرین لحظات از مبارک حمایت میکند. عربستان نیروی نظامی برای سرکوب حرکت عدالتطلبانه مردم بحرین اعزام میکند.
به دیکتاتور یمن چند ماهی فرصت میدهد تا در عربستان خودش را بازسازی کرده و به کشورش بازگردد. این رفتارها سبب خدشهدار شدن چهره عربستان در میان مردم منطقه شده است. اما این اتفاق نوعی خرید آبرو برای عربستان میتواند باشد. عربستان با تمسک به این حادثه میتواند مظلومنمایی قابل توجهی در میان افکار عمومی منطقه انجام دهد و در نتیجه آن مشروعیت برای اعمال خود کسب کند. به نظر این سناریو به دنبالترسیم چهرهای مثبت از عربستان و چهرهای منفی از ایران است. هدف، ترسیم چهرهای ترسآلود از ایران و ترسیم چهرهای مطهر و پاک که برای مقابله با لولوی ایران دست به اقدامات متعدد زده است از سعودی است.
موسم حج
آخرین بعدی که باید مورد توجه قرار داد، نزدیک بودن موسم حج است. حج امسال نخستین حج پس از گسترش موج بیداری اسلامی در کشورهای اسلامی است. در مراسم حج مسلمانان بسیاری از سراسر جهان در عربستان حضور پیدا میکنند و این تجمع ظرفیتی بینظیر برای جهان اسلام ایجاد میکند که میتواند به راحتی در راستای منافع جهان اسلام استفاده شود. امسال نیز با توجه به تحولات منطقه به طور قطع مراسم حج بستر بسیار مناسبی برای ترویج اندیشه بیداری اسلامی خواهد بود. در این میان به نظر میآید عربستان از استفاده شدن این ظرفیت در راستای ترویج گفتمان بیداری اسلامی، بشدت هراسناک است و به دنبال تحریف این مراسم خواهد بود.
بویژه ایجاد مانع برای ایران یکی از راهکارهای مهم خواهد بود. عربستان با تمسک به این حادثه میتواند موانع متعددی پیش روی نظام اسلامی ایران برای حضور مقتدرانه در مراسم حج امسال قرار دهد. کما اینکه سابقه این کار را در مراسم عمره مفرده نیز داشته است. باید منتظر ماند تا گذر زمان ابعاد این حادثه را روشن کند. اما تصمیمگیران سیاست خارجی کشورمان نباید دچار انفعال شوند، چرا که این حادثه آخرین آن نخواهد بود. هرچه جمهوری اسلامی ایران قدرتمندتر شود دشمنی با آن نیز بیشتر و پیچیدهتر خواهد شد.