آمریکا و جذب شریک اول منطقه‌ای روسیه در آسیای مرکزی

بحران دیپلماتیک در روابط پاکستان و آمریکا و احتمال تاثیر گذاری آن بر حضور نیروهای خارجی در افغانستان، آمریکا را برآن داشته است با شریک استراتژیک روسیه در آسیای مرکزی یعنی ازبکستان همراه شود.
به گزارش فارس تلاش آمریکا برای برقراری روابط مجدد سیاسی و نظامی با کشور ازبکستان، تاکنون اظهار نظر رسمی مقامات روسی را در پی نداشته است اما واکنش رسانه‌ها و کارشناسان روسیه را برانگیخته است.
روزنامه "کامرسانت" چاپ روسیه در سر مقاله روز گذشته خود آورده است، باراک اوباما در نظر دارد تغییرات اساسی‌ای را در خصوص جریان انتقال تجهیزات نظامی به افغانستان بدهد و از این‌رو درصدد است روابط خود با ازبکستان را بار دیگر به سطح خوب و مطلوبی برساند.
همچنین در ارتباط با ایجاد روابط حسنه آمریکا با ازبکستان کارشناسان معتقدند که این مقابله به مثل "اسلام کریم اف" است، چون روابط خوب واشنگتن و تاشکند یعنی تضاد آمریکا با روسیه و این خود می‌تواند به اهرم فشاری برای ازبکستان تبدیل شود.
با این حال، کامرسانت معتقد است آمریکا در حال شروع یک بازی سیاسی در منطقه است و هنوز آینده مشخصی را نمی‌توان برای آن تصور کرد.
در همین رابطه، روزنامه تلگراف چاپ لندن به نقل از رسانه‌های روسی آورده است، نظر اوباما فقط انتقال تجهیزات از طریق ازبکستان نیست، بلکه انتقال نیروی نظامی را نیز اوباما در نظر داشته است و این نقش قابل توجه ازبکستان را در تامین نیروها به افغانستان مشخص می‌کند.
اخیرا واشنگتن روابط خود را با تاشکند نزدیک‌تر کرده است و مجلس سنای آمریکا نیز کمک مالی به ازبکستان را برای خرید تجهیزات تصویب کرده است. این تصمیم همزمان با تشکیل انجمن سالانه تجاری آمریکا- ازبکستان در واشنگتن بود.
در این نشست سالانه، کار گروهی از ازبکستان به ریاست "الیار غنی اف" معاون وزیر خارجه ازبکستان به واشنگتن سفر کرده و با "سوزان الیوت" معاون وزیر خارجه آمریکا دیدار کرده بودند.
در این دیدارها، لحن آمریکا در مورد سیاست اسلام کریموف کاملا تغییر کرده بود، اگر قبلا موضع گیری در جهت رعایت نکردن حقوق بشر در ازبکستان و عدم آزادی‌های سیاسی بود، اکنون به طور قابل توجهی از کنار این مسئله با عنوان تلاش ازبکستان برای بهبود روابط حقوق شهروندان و دادن آزادی‌ها به مردم، عبور می‌کنند.
این در حالی است که پیش از این آمریکا به خاطر عدم رعایت حقوق بشر در ازبکستان در جریان حوادث خونین اندیجان در سال 2005 به شدت به ازبکستان اعتراض کرده بود و در پاسخ این اعتراض نیز ازبکستان پایگاه نظامی قرشی- خان آباد را بر روی آمریکا بست، و حالا طرفین ترجیح می‌دهند که این حوادث را یادآوری نکنند.
"آرتیم دولونیان" رئیس مرکز تحقیقات آسیای مرکزی، بالکان و قفقاز معتقد است که در ایجاد این روابط در درجه اول آمریکا برنده خواهد بود، تصمیم واشنگتن در بازگشت به روابط حسنه این امکان را به اسلام کریم اف می‌دهد که نه تنها اوضاع سیاسی کشور را به ثبات نزدیک کند، بلکه فعال تر از پیش، بازی مورد علاقه خود را در تضاد بین آمریکا و روسیه و اتحادیه اروپا اجرا کند.
"نیکلای زولوبین" رئیس انستیتو امنیت جهانی در واشنگتن نیز معتقد است که در سال‌های اخیر ازبکستان تلاش کرده است تا روابط خود را با آمریکا نزدیک کند، بویژه به خاطر موقعیت‌های سیاسی در ازبکستان همکاری‌های نظامی برای تاشکند بسیار مهم بوده است. آمریکا نیز به خاطر نیافتن یک همکار استراتژیک تمایل به ایجاد روابط با ازبکستان را داشت، بنابراین حسن روابط برای تاشکند و واشنگتن مهم است زیرا بازنده این روابط ممکن است روسیه و چین و همسایگان ازبکستان باشند. ضمن اینکه مسکو، ازبکستان را یک همکار سرسخت در کشورهای آسیای مرکزی می‌داند و فعلا در برقراری روابط واشنگتن تاشکند واکنشی را نشان نداده است.
تردید تاشکند با نگاهی به شرکای منطقه‌ای آمریکا
با این حال قضاوت در ایجاد روابط بسیار زود است، تاشکند می‌بیند که عاقبت دوستان نزدیک آمریکا مثل مبارک و قذافی چگونه شد، از طرفی آمریکا تجهیزات نظامی پیشرفته و زره پوش‌های و دستگاه‌های کنترل در شب و راه دور را در اختیار ازبکستان قرا ر می‌دهد، ضمن اینکه ازبکستان از آمریکا بالگرد بدون سرنشین و اسلحه‌های دیگری خواسته است، که می‌تواند در ادامه همکاری‌های این 2 کشور نقشی شایان توجه را بازی کند.
اما موردی که بیش از هر چیز دیگری برای مسکو نگران کننده است، حضور آمریکا در پایگاه نظامی ازبکستان است، با این حال وزارت خارجه روسیه بر این باور است که تاشکند در این خصوص اقدام قاطعانه‌ای نخواهد داشت. کریموف تصمیم ندارد که یک طرفه متمایل به آمریکا شود و دچار سرنوشت "ساکاشولی" رئیس جمهور گرجستان شود، در این مورد کریم اف نه تنها منافع روسیه، بلکه منافع چین را هم در نظر دارد.
"کوچرا" روزنامه نگار روسی و متخصص در مسائل مربوط به آسیای مرکزی و قفقاز معتقد است که کمک نظامی آمریکا 2 چیز را به ازبکستان می‌دهد، پول و حفاظت از روسیه. وی معتقد است دریافت 100 هزار دلار پول برای تجهیزات نظامی مبلغ کمی در قبال گسترش روابط نظامی و سیاسی است و فقط ارزش نمادین دارد.
کوچرا در تفسیر نظر خود می‌گوید، همزمانی کمک‌های نظامی آمریکا به ازبکستان با ایجاد روابط حسنه بین 2 کشور به خاطر روسیه است، زیرا تجهیزات نظامی آمریکا به ازبکستان این کشور را از روسیه دور می‌کند. ازبکستان یکی از اعضای سازمان پیمان امنیت جمعی است ولی در واقع قصد حضور فعال در این سازمان را ندارد، چون ازبکستان آمریکا را ضامن امنیت خود می‌داند.
اما این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان، دیدگاه مشترکی در این مورد وجود ندارد آمریکا هرگز به ازبکستان به عنوان یک شریک استراتژیک واقعی نگاه نکرده است، ایجاد روابط ازبکستان با آمریکا تحت شرایطی هم چون رعایت حقوق بشر و ایجاد دموکراسی در کشور است.
کریم اف چندین بار بین انتخاب روسیه و آمریکا به عنوان شریک استراتژیک نقش بازی کرده است، و این درجه بی اعتمادی ازبکستان به روسیه را می‌رساند. کوچرا معتقد است که جواب این بی اعتمادی مشخص نیست و می‌گوید بعید به نظر می‌رسد که کریم اف به کمک آمریکا امیدوار باشد اگر واقعه اندیجان در ازبکستان تکرار شود، زیرا فشار روسیه اجتناب ناپذیر است.
چندی پیش و با توجه به بحران دیپلماتیک بین آمریکا و پاکستان، دولت باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا تصمیم گرفت تا مسیر حمل و نقل تجهیزان مورد نیاز جنگ افغانستان را تغییر داده و به قلمرو کشوهای آسیای مرکزی بکشاند.
همچنین لزوم تامین تدارکات نظامی جنگ در افغانستان ایالات متحده را مجبور کرده است تا برخلاف ادعاهای گذشته خود مبنی بر تحریم ازبکستان به جهت عدم رعایت حقوق بشر عمل کرده و با این کشور ارتباط خود را گسترش دهد.