فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا(سنکام)

(مقاله -- ماهنامه اطلاعات راهبردی – خرداد 1389 — شماره 85 – صفحه 86)
چکیده:
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا(سنتکام) نام یکی از چندین فرماندهی ارتش ایالات متحده آمریکا می‌باشد که در پایگاه هوایی «مک‌دیل» در ایالت فلوریدای آمریکا قرار دارد.مسئولیت سنتکام، شامل فرماندهی کل نیروهای ارتش آمریکا در منطقه خاورمیانه، شرق آفرقا و آسیای مرکزی می‌باشد. از جمله جنگ‌هایی که تحت فرماندهی این ستاد، رهبری گردیده عبارتند از: جنگ خلیج فارس، جنگ افغانستان و جنگ عراق.
مقدمه
فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا با هدف ارتقلئ توسعه و همکاری‌های بین المللی بین این فرماندهی و شرکای ملی و بین‌المللی، پاسخ به بحران‌ها به منظور استقرار امنیت و پایداری منطقه‌ای برای مقابله با تجاوزهای داخلی و فرامرزی تشکیل شده است.این فرماندهی همان‌گونه که از نامش پیداست، مسئولیت نظارت و کنترل منطقه مرکزی جهان که بین فرماندهی اروپا و اقیانوس آرام واقع شده است را دارا می‌باشد. از میان شش فرماندهی متحد ایالات متحده، سنتکا(1)میکی از سه فرماندهی است که مقر اصلی آن در خارج از حوزه عملیات‌هایش قرار دارد. در واقع مقر آن در پایگاه هوایی«مک دیل» واقع شده است.که مقر اصلی آن در خارج از حوزه عملیات‌هایش قرار دارد. در واقع مقر آن در پایگاه هوایی«مک‌دیل» واقع شده است.هرف این فرماندهی دفاع از منافع امریکا در خاورمیانه از مصر تا آسیای مرکزی و همچنین مراقبت از آفریقا عنوان شده است.در واقع می‌توان فرماندهی مختلف ارتش ایالات متحده را با توجه با ماموریت و اهدافشان به موارد زیر تقسیم نمود:
«فرماندهی شمالی ایالات متحده» (2)که مقر آن در پایگاه هوایی پترسون واقع در ایالات کلورادو بوده و ماموریتش دفاع از خاک ایالات متحده و آمریکای شمالی می باشد؛
«فرماندهی مرکزی ایالات متحده» که مرکز آن در پایگاه هوایی مک‌دیل در ایالات فلوریدا بوده و ماموریتش دفاع از منافع آمریکا در خاورمیانه از مصر تا آسیای مرکزی و همچنین مراقبت از آفریقا می باشد»؛
«فرماندهی اروپایی ایالات متحده» (1)که مقر آدر بروکسل بلژیک و اشتتگارت آلمان قرار داشته و هدفش دفاع از اروپا و رژیم صهیونیستی و همچنین مراقبت از ٰآفریقا اعلام گردیده است؛
«فرماندهی پاسفیک ایالات متحده» (2)که مرکز آن واقع در پایگاه نیروی دریایی کمپ اسمیت در ایالات هاوایی می‌باشد و ماموریتش دفاع از آسیا و پاسفیک است؛
«فرماندهی جنوبی ایالات متحده»(3) که مقرش در میامی ایالت فلوریدا قرار داشته و هدفش دفاع از مرکز و جنوب آمریکا عنوان شده است؛
«فرماندهی آفریقا ایالات متحده» (4)مقر آن در اشتوتگارت آلمان بوده و ماموریت آن دفاع از آفریقا به استثنای مصر بیان شده است؛
«فرماندهی نیروهای ویژه ایالات متحده»(5) که همچون سنتکام، مقرش در پایگاه هوایی مک دیل واقع در ایالات فلوریدا بوده و ماموریت آن انجام عملیات ویژه برای نیروی زمینی، هوایی، دریایی و تفنگداران دریایی است؛
«فرماندهی نیروهای مشترک ایالات متحده»(6) مرکز آن در «نورفرلک» واقع در ایالات«ویرجینیا» بوده و هدف آن حمایت از فرماندهی‌ها می‌باشد؛
«فرماندهی راهبردی ایالات متحده» که مقر آن پایگاه نیروی هوایی «آفورت» واقع در ایالات«نبرسکا» بوده وماموریت آن هماهنگی و کنترل نیروهای راهبردی و فضایی می‌باشد؛و«فرماندهی حمل و نقل ایالات متحده»که مقرش در پایگاه نیروی هوایی «اسکات» در ایالات «ایلینوی» قرار داشته و ماموریت آن جابه‌جایی نیروها در سرتاسر جهان می باشد.
پیشینه
فرماندهی مرکزی ایالات متحده در اول ژانویه 1983 تاسیس شد. با بارز شدن ضرورت تحکیم منافع آمریکا در منطقه به هنگام بحران گروگان گیری و هجوم شوروی به افغانستان، کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، «نیروی عمل مشترک واکنش سریع» را در ماه مارس 1980 تاسیس کرد. به منظور رسیدن به یک راه حل پایدارتر و قوی‌تر در منطقه، رونالد ریگان گام هایی را به منظور تبدیل این نیرو به یک فرماندهی واحد دائمی در طول یک دوره دو ساله برداشت.اولین گام، مستقل کردن این نیرو از فرماندهی آماده باش ایالات متحده و به دنبال آن فعالسازی فرماندهی مرکزی ایالات متحده د ژانویه 1983 بود.
زمان زیادی صرف شد تا این تصور بدبینانه که فرماندهی هنوز از همه جهات به جز نامش، یک«نیروی عمل مشترک واکنش سریع» است که برای پشتیبانی از راهبرد جنگ سرد طراحی گردیده، برطرف شود.جنگ ایران و عراق به وضوح تنش‌های رو به رشد در منطقه را آشکار کرد و تحولاتی نظیر عملیات مین‌گذاری در خلیج فارس منجر به اولین عملیات درگیری فرماندهی مرکزی ایالات متحده شد.در اواخر سال 1988 راهبرد منطقه‌ای هنوز به طور عمده بر تهدید بالقوه هجوم گسترده شوروی به ایران متمرکز بود؛ فرمانده کل جدید سنتکام،«ارتشبد اچ.نورمن» متقاعد شده بود که تحولات سیاسی بین‌المللی احتمال چنین رخدادی را ضعیف می‌کند؛ نورمن توجه خود را معطوف به امکان بروز یک تهدیدمنطقه‌ای جدیدـصدام در عراق ـ نمود و این نگرانی را در تمرین نظامی نگاه داخلی در تابستان 1990 منعکس کرد.شباهت زیادی بین نقشه‌های این تمرین نظامی و تحریکات نیروهای عراقی در حمله عراق به کویت، وجود داشت.
جرج بوش، رئیس‌جمهور آمریکا به سرعت به این حمله واکنش نشان داد.آرایش به موقع نیروها و تشکیل یک اتحاد، عراق را از حمله به عربستان سعودی بازداشت و این فرماندهی توجه خود را معطوف به آزادسازی کویت کرد.توسعه نیروهای سنتکام در خلال این سال‌ها ادامه یافت و به وسیله قطعنامه 678 شورای امنیت سازمان ملل که نیروهای عراق را به ترک کویت فرا می‌خواند،تقویت شد.در 17 ژانویه 1991 آمریکا و نیروهای متحد، عملیات طوفان صحرا را با یک نبرد هوایی بازدارنده گسترده، به اجرا گذاشتند که زمینه را برای یورش زمینی نیروهای متحد فراهم کرد.هدف اصلی اتحاد که آزادسازی کویت بود در 27 فوریه حاصل شد و صبح روز بعد درست 100 ساعت پس از آغاز حمله زمینی، آتش بس اعلام شد. پایان جنگ پایان مشکلات مربوط به عراق نبود؛ اجرای عملیات تامین آسایش به منظور ارائه کمک‌های انسان دوستانه به کردها و تقویت منطقه ممنوعه پرواز در عراق،(در شمال عرض 36 درجه) در آوریل 1991 آغاز شد.در آگوست 1992 در پاسخ به عدم همکاری صدان با قطعنامه 688 شورای امنیت سازمان ملل که سرکوب بی رحمانه مردم را در جنوب شرقی عراق محکوم می‌کرد، اجرای عملیات دیده‌بانی آغاز شد.تحت فرماندهی و کنترل نیروی عمل مشترک آسیای جنوب شرقی، اجرای نیروهای متحد در این عملیات، منطقه ممنوعه پرواز را (در جنوب عرض 32 درجه) تقویت کردند.در ژانویه 1997 عملیات دیده‌بانی شمالی جایگزین تامین آسایش شد که تاکید آن بر تقویت منطقه ممنوعه پرواز شمالی بود.
در طول دهه 90، عملیات فرماندهی مرکزی ایالات متحده مانند«جنگجوی بیدار»، «نگهبان بیدار»، «نبرد صحرا»، «طوفان صحرای 1و2» و «روباه صحرا» یا پاسخی به تهدیدهای عراق علیه همسایگانش بود و یا تلاشی در جهت تقویت قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل در مواجه با ناسازگاری‌های مداوم صدام.
دهه 1990 چالش‌های مهمی را در مورد کشور سومالی در آفریقای شرقی و تهدید فزاینده تروریسم منطقه‌ای، پیش روی سنتکام قرار داد.برای جلوگیری از بروز قحطی گسترده ناشی از جنگ‌های قبیله ای، این فرماندهی در سال 1999 به منظور فراهم نمودن کمک‌های انسان‌دوستانه به سومالی و شمال شرقی کنیا،اقدام به اجرای عملیات تامین آسایش نمود.«عملیات احیای امید» فرماندهی مرکزی ایالات متحده، قطعنامه 794 شورای امنیت سازمان ملل و نیروی عمل متحد چندملیتی را مورد پشتیبانی قرار داد که تا ماه می 1993 که سازمان ملل فرماندهی مرکزی ایالات متحده دوم را ایجاد کرد، امنیت را تامین می نمود.با وجود برخی موفقیت های سنتکام در مناطق روستایی، شرایط در موگادیشو رو به وخامت نهاد و یک سلسله درگیری‌های شدید، بیل کلینتون را وادار کرد که دستور عقب نشینی تمام نیروهای ایالت متحده را از سومالی صادر کند.در طول دهه، در پی جنگ خلیج فارس، حمله های تروریستی، فشار زیادی را به نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده در منطقه وارد آورد.در مواجهه با حملاتی نظیر بمب گذاری«برج‌های الاخبار» در سال 1996 که در طی آن 19 تن از اعضای نیروی هوایی آمریکا کشته شدند، فرماندهی مرکزی ایالات متحده به منظور:1- انتقال پایگاه های آمریکا به مواضع قابل دفاع تر (مانند پایگاه‌های آمریکا به مواضع قابل دفاع‌تر (مانند پایگاه هوایی شاهزاده سلطان)
2- کاهش دامنه نفوذ آمریکا با حذف مجوزهای غیرضروری
3- برگرداندن افراد متبوع شان به کشور، اقدام به عملیات تمرکز بر صحرا نمود.در سال 1998 تروریست‌ها به سفارتخانه‌های آمریکا در کنیا و تانزانیا حمله کردند که در پی آن 250 نفر که 12 تن از آنها آمریکایی بودند، کشته شدند.حمله به ناو«یواس اس کول» در اکتبر سال2000 که منجر به مرگ 17 تن از ملوانان آمریکایی شد، به تشکیلات القاعده و بن لادن نسبت داده شد. حمله تروریست‌ها به خاک آمریکا در 11 سپتامبر 2001 منجر به اعلان جنگ جرج دبلیو بوش علیه تروریسم بین‌المللی گردید.طولی نکشید که فرماندهی مرکزی ایالات متحده، عملیات آزادی پایدار را به منظور خارج کردن دولت طالبان از افغانستان که به تروریست‌های القاعده پناه داده بودند، به اجرا درآورد. در این زمان، تهدید از جانب دولت صدام نیز افزایش یافته بود و به دلیل امکان دستیابی دولت عراق به سلاح‌های کشتار جمعی، یک اتحاد نظامی، عملیات آزادی عراق را آغاز نمود. در پی شکست رژیم طالبان در افغانستان و دولت صدام در عراق، فرماندهی مرکزی ایالات متحده به فعالیت خود برای تامین امنیت دولت‌های منتخب جدید در این کشورها که مورد نظرشان بودند، هدایت فعالیت های ضدشورشی و کمک به نیروهای امنیتی کشورهای میزبان برای تامین امنیت خود، ادامه داده است. همچنین از اکتبر 2002 فرماندهی مرکزی ایالات متحده هدایت عملیاتی را در شاخ آفریقا به منظور کمک به کشورهای میزبان برای مبارزه با تروریسم، برقرار ساختن یک محیط امن و ایجاد ثبات منطقه‌ای به عهده داشته است.این فعالیت‌ها همواره در قالب کمک‌های بشردوستانه و مدیریت پیامد و انواع فعالیت‌های مدنی نمود می یافت.همچنین این فرماندهی به منظور ارائه کمک در شرایط بحرانی در سراسر منطقه مستقر باقی مانده است و از جمله مهمترین فعالیت های آن می توان از کمک‌رسانی به زلزله زدگان اکتبر 2005 پاکستان و تخلیه وسیع اتباع آمریکایی از لبنان در سال 2006 نام برد.
وضعیت فعلی
در حال حاضر اولویت نیروهای سنتکام مشارکت در نبردهای عراق و افغانستان می باشد.این فرماندهی هم‌اکنون دارای پایگاه‌هایی در کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، پاکستان و آسیای مرکزی برای پشتیبانی از نیروهای خود می باشد.نیروهای سنتکام همچنین در گذشته در اردن و عربستان سعودی نیز مستقر شده بودند، هرچند از سال 2009 دیگر نیروهای زیادی در این کشورها باقی نمانده است.اگر چه فرماندهی اصلی سنتکام در پایگاه نیروی هوایی مک‌دیل در تامپای فلوریدا قرار دارد، اما فرماندهی پیشرو آن در سال 2002 در کمپ«السیلیه» در دوحه قطر و برای خدمت به منافع راهبردی آمریکا در منطقه عراق تاسیس شد.
رهبری فرماندهی مرکزی ایالات متحده
فرماندهان برجسته‌ای در ارتش ایالات متحده آمریکا، مسئولیت فرماندهی ستاد مرکزی را بر عهده داشته‌اند.از آن جمله می توان به«دریادار ویلیام فالون»،«ارتشبد جان ابی زید»،«ارتشبد تامی فرانکز» و «ارتشبد نورمن شوارتسکف» اشاره کرد.در تاریخ 10ژوئیه 2008 میلادی، مجلس سنای آمریکا با اکثریت 96 رٱی مخالف، پیشنهاد وزارت دفاع ایالات متحده آمریکا برای انتصاب ارتشبد«دیوید پترائوس» به فرماندهی ستاد فرماندهی کل نیروهای آمریکا را تصویب کرد.
فرماندهان«سنتکام»
فرمانده، ارتشبد دیوید اچ پترائوس
بعد از خدمت به عنوان فرمانده کل نیروهای چند ملیتی در عراق، ارتشبد پترائوس در اکتبر 2008 مقام فرماندهی سنتکام، فرماندهی نظامی مرکزی ایالات متحده را به عهده گرفت. از ژوئن 2004 تا سپتامبر2005 وی در مقام اولین فرمانده ستاد فرماندهی نیروهای انتقالی امنیتی چند ملیتی عراق بود و همراه با آن فرماندهی ماموریت تعلیماتی ناتو در عراق را از اکتبر 2004 تا سپتامبر سال 2005 در دست داشت. اعزام او به عراق بع از اتمام فرماندهی لشکر هوابرد 101(هوا ضربتی) به انجام رسید که در طول آن زمان، پترائوس رهبری آن تیپ را که به«عقاب‌های جیغ‌کشان» معروف بودند، در تمامی سال اول رزم در عملیات آزادی عراق، به عهده داشت.
ارتشبد پترائوس مدرک افسری خود را با فارغ التحصیلی از دانشگاه نظامی ایالات متحده در سال 1974 اخذ نمود. او سمت‌های رهبری در واحدهای هوابرد، مکانیزه، و هوا ضربتی پیاده در اروپا و ایالات متحده داشته و همچنین فرماندهی یک گردان در لشکر هوابرد 101 و یک تیپ در لشکر هوابرد 82 را به عهده داشت. افزون بر این، ارتشبد پترائوس مقام های متعددی در عناوین مختلف داشته است:آجودان ویژه رئیس ستاد نیروی زمینی ارتش؛افسر عملیاتی در سطوح گردان، تیپ، و لشکر؛ کمک یار نظامی فرمانده عالی اتحاد نظامی اروپا ؛ رئیس عملیاتی نیروهای سازمان ملل در هائیتی؛ و کمک یار اجرایی ریاست ستاد مشترک ارتش ایالات متحده.
در سال 1983 بعد از فارغ التحصیلی در رده ممتاز از دانشکده فرماندهی و ستاد نیروی زمینی ارتش ایالات متحده، ارتشبد پترائوس به دریافت جایزه ژنرال«جرج سی مارشال» نائل گردید. افزون بر این، وی مدارک تحصیلی فوق لیسانس و دکترا در رشته روابط بین الملل«وودرو ویلسون» دانشگاه پریستون دریافت کرد و پس از آن برای مدتی در شمت استادیار روابط بین‌الملل در دانشگاه نظامی ایالات متحده مشغول به تعلیم شد.او همچنین یک دوره دستیاری در سطح فوق لیسانس را در دانشگاه«جرج تاون» به اتمام رسانده است.
معاون فرمانده، سپهبد سه ستاره«جان.آر.الن»
سپهبد جان.آر.الن روز 15 ژوئیه 2008 به مقام معون فرمانده نیروهای نظامی مرکزی ایالات متحده منصوب گردید. وی پس از دریافت مدرک افسری، به مدرسه مقدماتی رفت و به خدمت در گردان دوم تفنگداران دریایی هشتم عازم گردید و در آنجا به عنوان فرمانده گروه و فرمانده دسته تفنگداران، انجام وظیفه نمود. او اولین افسر از سپاه تفنگداران دریایی است که عضویت رسمی شورای روابط خارجی را دریافت نموده است. در سال 1988 دسپهبد الن به دانشکده نیروی دریایی ملحق شد و در آنجا به تدریس در بخش علوم سیاسی پرداخت.اولین دوره خدمت سپهبد الن در رده ژنرالی به عنوان مدیر ارشد روابط آسیایی و ناحیه اقیانوس آرام در دفتر وزیر دفاع بود.
سپهبد الن در سال 1976 با افتخارات نظامی از دانشکده نیروی دریایی فارغالتحصیل شد و مدرک لیسانس علوم در رشته تحلیل عملیات را دریافت. او در سال 1998 از دانشکده ملی جنگ در رده برجسته، فارغ التحصیل شد و دارنده مدرک فوق لیسانس هنر در رشته حکومت از دانشگاه جرج تاون، فوق لیسانس علوم در راهبردهای امنیت ملی از دانشکده ملی جنگ است.
رئیس ستاد، سرلشکر دو ستاره«جی دبلیو هود»
سرلشکر جی‌دبلیو هود وظایف ریاست ستاد فرماندهی نظامی مرکزی ایالات متحده را در روز 1 ژوئیه 2008 به عهده گرفت. وی فارغ التحصیل در رده ممتاز از دانشگاه ایالتی پیترزبورگ است و مدرک افسری خود را در سال 1975 در تخصص توپخانه صحرایی دریافت کرد.تحصیلات نظامی سرلشکر هود شامل رشته‌های مقدماتی و پیشرفته افسری توپخانه صحرایی، مدرسه مقدماتی هوابرد، و مدرسه استاد پرش در چتربازی می باشد. او یکی از فارغ التحصیلان دانشکده فرماندهی و ستاد نیروی زمینی ارتش ایالات متحده است و همچنین یک فارغ‌التحصیل رده ممتاز دانشکده جنگ نیروی دریایی ایالات متحده است.
ماموریت
به گفته فرماندهان: سنتکام با همکاری شرکای خود، توسعهه و همکاری بین امللی را ارتقا داده، به بحران‌ها پاسخ میگوید و به منظور استقرار امنیت و پایداری منطقه ای، با تجاوزهای داخلی و فرامرزی مقابله می‌ کند.
ناحیه تحت مسئولیت
کشورهای تحت مسئولیت این فرماندهان بیش از 20 کشور را شامل می‌شود که عبارتند از: افغانستان، بحرین، جیبوتی، مصر، اتیوپی، اریتره، ایران، عراق، اردن، قراقستان، عربستان سعودی، سیشل، سومالی، سودان، سوریه، تاجیکستان، ترکمنستان، امارت متحده عربی، ازبکستان و یمن. آب‌های بین‌المللی مشمول این ناحیه نیز دریای سرخ، خلیج فارس و بخش های غربی اقیانوس هند می باشند.سوری و لبنان جدیدیترین کشورهای اضافه شده به این ناحیه می باشند که در تاریخ 10 مارس سال 2004 از فرماندهان اروپایی ایالات متحده به این فرماندهی منتقل شدند.
به صورت مستقیم، هیچ واحد رزمی، تابع این فرماندهی نیست اما پنج فرماندهی تشکیل دهنده سنتکام عبارتند از:
- فرماندهی مرکزی نیروهای ارتش ایالات متحده؛
- فرماندهی مرکزی نیروهای هوایی ایالات متحده؛
- فرماندهی مرکزی نیروهای تفنگدار دریایی ایالات متحده؛
- فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی ایالات متحده؛
- فرماندهی مرکزی عملیات های ویژه ایالات متحده.

1.United States Central Command-CENTCOM
2.NORTHCOM
1.EUCOM
2.PACOM
3.PACOM
4.AFRICOM
5.SOCOM
6.JFCOM
7.STRATCOM
8.TRANSCOM
9.Rapid Deployment Joint Task Force (RDJTF)
1.Camp As Sayliyah

ش.د890080ف