راه‌های مقابله با جنگ نرم دشمنان

اطلاعات راهبردی
شماره 100 ماهنامه اطلاعات راهبردی با عناوین زیر منتشر شده است: ملاحظات امنیتی ایالات متحده در بازسازی ارتش نوین عراق، راهبرد نظامی برای محیط فضایی جدید، ساختار و توانمندی کشورها، ملاحظات راهبردی در مقابله با جنگ نرم و تعدادی عناوین دیگر. در بخشی از مقاله اخیر چنین آمده است:
مؤلفه‌های موردنظر در جنگ نرم
بررسی عملکردهای انجام شده در قالب جنگ نرم نشان می‌دهد که اجرای این نوع جنگ، بر مبنای تحت تاثیر قرار دادن برخی مولفه‌ها می‌باشد. اهمیت این مولفه‌ها به اندازه‌ای است که تحت تاثیر قرار دادن آنها، منتج به آشفتگی ملی، بی‌ثباتی سیاسی و عدم تعادل راهبردی خواهد شد.
تضعیف سرمایه اجتماعی
از هدف‌های اصلی جنگ نرم، از بین بردن یا تضعیف سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی ناظر بر شاخص‌هایی است که به تقویت شبکه روابط اجتماعی و تسهیل فرایند گردش امور در این شبکه و در نهایت افزایش کارآمدی آن در عین ثبات یا کاهش هزینه‌‌های فعالیت در آن، دلالت دارد. از عناصر اصلی سرمایه اجتماعی،"اعتماد" است. اعتماد، درون مایه سرمایه اجتماعی می‌باشد. از آنجا که اعتماد، نوعی رفتار ضابطه‌مند را می‌رساند، جایگزین بسیاری از منابع قدرتی می‌شود که در پی وادار ساختن افراد به اجرای رفتارهای ضابطه‌مند هستند. شبکه غیررسمی مراعات متقابل (شامل گونه‌های خاصی از روابط مانند دوستی، ارتباطات خانوادگی و یا مناسبات متقابل فرهنگی)، شبکه رسمی نظارت بر حسن اجرای ضوابط و شبکه فرارسمی تعهدات اخلاقی (شامل الزام‌های فردی و جمعی به اصول اخلاقی با ماهیت فرارسمی)، در تولید اعتماد بسیار حائز اهمیت است.
اعتبار، دیگر عنصر سرمایه اجتماعی است. اعتبار شامل ابعادی از سرمایه اجتماعی می‌گردد که در حکم پشتیبان بازیگر هستند. به عبارتی، تصمیم‌های بیان شده به استناد به این منابع، معنای اجرایی یافته و مخاطب نسبت به اجرا و تاثیرگذاری آنها اطمینان می‌یابد. اعتبار، منبع اصلی تعیین ظرفیت هر یک از بازیگران برای اقدام و یا گمانه‌زنی در مورد نوع رفتار سایر رقبا و بازیگران، مطرح است.
از دیگر عناصر سرمایه اجتماعی، وفاداری است. وفاداری، ‌هسته اصلی سرمایه اجتماعی است. به طور کلی همه پدیده‌ها به نوعی تحت تاثیر باورهای مخاطب خود هستند. به عبارتی نوعی ارتباط متقابل بین مفهوم - مخاطب وجود دارد که بر نتیجه عملیاتی مفاهیم تاثیرمی‌گذارد. از این رو، وفاداری را می‌توان عنصر نامرئی سرمایه اجتماعی دانست.
امید و امیدواری از مولفه‌های بسیار مهم سرمایه اجتماعی است. تحدید چشم‌انداز زمانی مخاطب و بازیگران به "زمان حال"، نه تنها واقعیت و معنای کامل سرمایه اجتماعی را نشان نمی‌دهند، بلکه افزون بر آن، به نادیده انگاشتن ابعاد مهمی از آن منجر می‌شود. بخش قابل توجهی از سرمایه اجتماعی با امیدهایی در ارتباط می‌باشد که اگر چه ممکن است با نتایج عینی موجود مطابق نباشد، اما مخاطب را به پیروی و اطاعت - به امید بهره‌مندی از مزایای آتی - وامی‌دارد(افتخاری، 1389: 319 -314).
از بین بردن بصیرت
بی‌تردید یکی از مولفه‌های اصلی موردنظر در جنگ نرم که دشمن تلاش می‌نماید آن را تحت تاثیر و تغییر قرار دهد، بصیرت و بینش افراد است. بصیرت و بینش، ‌سمت و سوی حرکت و جهت‌گیری افراد را مشخص می‌نماید.
بصیرت و بینش، برآیندی از سه عامل،‌ ارزش‌ها، باورها و آگاهی‌هاست. ارزش‌ها، ترجیحات انسان از یک نمود و حالت از حقیقت نسبت به حالت دیگر از آن است. برای مثال، افراد، ثبات و امنیت را بر بی‌ثباتی ترجیح می‌دهند. ارزش، واقعیت موجود را مشخص نمی‌کند، بلکه مبین ترجیح ماست، از آن چه که باید باشد. به این ترتیب کسی که با نگاه ارزشی به پدیده‌ها می‌نگرد، معیار و ضابطه‌ای برای تشخیص و انتخاب ترجیحات خود دارد.
باورها عبارتند از ایمان و اعتقادی که ما نسبت به وجهی از واقعیت داریم که آن را حقیقتی آزموده شده و دانسته تلقی می‌کنیم. معیار تشخیص ما متکی به دریافت و معرفت پیشین ما از اطلاعات کسب شده از محیط است،‌ اما ماهیت آنها متفاوت از خود داده‌ها می‌باشد. اعتقاد به زندگی پس از مرگ و یا اینکه در نظام‌های دینی،‌ امور اخلاقی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد،‌ نمونه‌هایی از آن دست هستند. به این ترتیب، افراد براساس باورهای خود، ترجیحاتشان را متناسب با ارزش‌های خویش، نظم و نظام می‌بخشند.
عامل دیگر، عنصر آگاهی و شناخت است. آگاهی، اطلاعاتی است که از محیط و تجارب گذشته به دست می‌آید. آگاهی‌ها از عناصر کلیدی شکل دهنده ادراکات و ایجاد تغییرات در آن می‌باشند. دریافت‌های جدید از محیط همواره باعث تجدیدنظر در آگاهی‌ها و در نتیجه تاثیرگذار بر باورها و ارزش‌ها و لاجرم بینش می‌شود. (کاظمی، 1372: 23-16) اگر بصیرت افراد جامعه‌ای مخدوش گردد، در تشخیص مسیر و افق‌های درست دچار اشتباه خواهند شد و نسبت به دشمن و دشمنی‌های او دچار غفلت راهبردی خواهند گردید.
گسترش و تقویت علوم انسانی غیربومی
برخی بر این باورند که یکی از محمل‌ها و محل‌های اصلی ورودی جنگ نرم، علوم انسانی است. (مرادی، زمستان 1389: 10) نظر به چنین اهمیتی است که غرب و آمریکا با طراحی علوم انسانی مبتنی بر نظام ارزشی خود که در بیشتر موارد در تضاد با چارچوب ارزشی جوامع شرقی و اسلامی است، به گونه‌ای غیرمستقیم، جنگ نرم خود را آغاز نمودند.
کار ویژه علوم انسانی آن است که به انگاره‌ها و چارچوب‌های فکری، شکل و سامان دهد. همچنین می‌تواند باورها، ایستارها و بینش‌های افراد تحت آموزش را متاثر سازد. زمانی که تحصیلکردگان یک جامعه (به عنوان یکی از گروه‌های مرجع مهم) نوعی علوم انسانی همسو با فرهنگ غربی - آمریکایی، و متضاد با فرهنگ خودی را مطالعه کردند و پذیرفتند و بر مبنای آن تربیت یافتند، بدیهی است که ضریب مقاومت این افراد، نسبت به جنبه تهاجمی غرب و آمریکا، به شدت کاهش یافته و رفتار و اقدام‌های غرب را طبیعی تلقی می‌نمایند.
ایجاد اختلاف
اختلاف مانع وحدت و عامل اصلی پراکندگی نیروهاست. اختلاف، آسیبی است که تحریک‌کننده برای فعال شدن تهدید بیرونی است. دشمنان نظام همواره سعی کرده‌اند با ایجاد اختلاف، چند دستگی و تقابل به اهدافشان برسند. مقام معظم رهبری در این باره می‌فرمایند:
"دشمن در جنگ نرم تلاش دارد با استفاده از ابزارهای فرهنگی و ارتباطاتی پیشرفته و با شایعه و دروغ‌پراکنی و استفاده از برخی بهانه‌ها، میان آحاد مردم تردید،‌ بدبینی، ‌و اختلاف ایجاد کند... در قضایای پس از انتخابات، به بهانه انتخابات، ‌ایجاد تردید و اختلاف کردند تا دل‌های مردم نسبت به یکدیگر و نسبت به مسئولان چرکین شود و در چنین فضای مشوش و شلوغی، عناصر مغرض، خائن و دست‌آموز خود را برای کارهای اخلالگرانه وارد صحنه کنند، اما به دلیل بصیرت مردم به نتیجه نرسیدند... هر اقدامی که موجب مغشوش و تهمت آلود شدن فضا شود و مردم را نسبت به یکدیگر بدبین و مردد کند،‌به ضرر کشور است... (دیدار با بسیجیان 4/9/1388)
تضعیف مبانی خانواده
خانواده اصلی‌ترین و مهم‌ترین نهاد هر اجتماعی است. جوامع پر نشاط برآیندی از خانواده‌های موفق، سالم و صمیمی هستند. خانواده محل تولید، بازتولید و انتقال بسیاری از ارزش‌‌ها می‌باشد. آشنای افراد با بسیاری از مفاهیم (مانند نظم، گذشت، اعتماد، امید، مهربانی، تعامل، اقتدار و...) از خانواده آغاز می‌شود. در کنار این ابعاد، به گمان بسیاری از صاحبنظران، خانواده و زندگی خانوادگی، شالوده سرمایه اجتماعی به شمار می‌آید. به باور برخی، خانواده، اساسی‌ترین شکل سرمایه اجتماعی است.
بوردیو نیز اعتقاد دارد خانواده، اصلی‌ترین مکان تجمع و انتقال سرمایه اجتماعی به شمار می‌آید.
نظر به چنین اهمیتی است که بسیاری از شبکه‌های ماهواره‌ای در راستای جنگ نرم، نوع خاصی از برنامه‌ها را با اهدافی خاص پخش می‌نمایند. برای مثال می‌توان به شبکه "فارسی وان" اشاره کرد:
"تقریبا در تمامی سریال‌ها‌ی درام این شبکه... بی‌بندوباری‌های فکری و فرهنگی و موضوع خیانت به چشم می‌خورد... موضوع خیانت و اینکه مرد یا زن داستان باید تصمیم بگیرد که چگونه با این موضوع کنار بیاید، تقریبا تم اصلی تمامی سریال‌های این شبکه است. این فلسفه که انسان حق زندگی و انتخاب دارد و باید فارغ از نگاه دیگران و محدودیت‌های سنت و عرف و اجتماع، از زندگی خود لذت ببرد، در این سریال‌ها مستقیم و غیرمستقیم به مخاطب القا می‌شود. ایجاد رابطه همزمان با چند نفر، ‌طلاق‌های راحت و عشق‌های مثلثی در این برنامه به وفور یافت می‌شود". (گلشن‌پژوه، 1390: 197 -195)
البته در کنار این گونه شبکه‌ها باید به شبکه‌ها و وب‌گاه‌های اینترنتی نیز اشاره کرد که با پخش و نمایش فیلم‌ها و تصاویر غیراخلاقی، بنیان خانواده‌ها را هدف قرار داده‌اند.
راهکارهای مقابله با جنگ نرم
حفظ و افزایش بصیرت
یکی از مهم‌ترین راهبردهای ارائه شده و مورد تاکید
مقام معظم رهبری، برای مقابله با جنگ نرم، "بصیرت" آحاد جامعه به ویژه خواص و نخبگان است. ایشان در ارتباط با ضرورت وجود بصیرت می‌فرمایند:
"بصیرت، قطب‌نمای حرکت صحیح در اوضاع اجتماعی پیچیده امروز است، به گونه‌ای که اگر کسی این قطب‌نما را نداشت و نقشه‌خوانی بلد نبود، ممکن اس ناگهان خود را در محاصره دشمن ببیند. اگر بصیرت نباشد، انسان حتی با نیت خوب ممکن است گمراه شود و در راه بد قدم بگذارد". (دیدار با مردم چالوس و نوشهر، 15/7/1388)
ایشان با تاکید بر نقش نخبگان و خواص جامعه در اشاعه بصیرت می‌فرمایند:
"بصیرت مهم است. نقش نخبگان و خواص هم این است که این بصیرت را نه فقط در خودشان، در دیگران هم به وجود بیاورند. آدم گاهی می‌بیند که متاسفانه بعضی از نخبگان خودشان هم دچار بی‌بصیرتی‌اند، نمی‌فهمند، اصلا ملتفت نیستند، یک حرفی یکهو به نفع دشمن می‌زنند، به نفع جبهه‌ای که همتش نابودی بنای جمهوری اسلامی است". (دیدار با اعضای دفتر رهبری و سپاهولی امر، 21/5/1388)
"در زندگی پیچیده اجتماعی امروز،‌ بدون بصیرت نمی‌شود حرکت کرد. جوان‌ها باید فکر کنند، بیندیشند، بصیرت خودشان را افزایش بدهند. معلمان روحانی، متعهدان موجود در جامعه ما از اهل سواد و فرهنگ، از دانشگاهی و حوزوی، باید به مسئله بصیرت اهمیت بدهند، بصیرت در هدف، بصیرت در وسیله، در شناخت دشمن، بصیرت در شناخت موانع راه، بصیرت در شناخت راه‌های جلوگیری از این موانع و برداشتن این موانع، این بصیرت‌ها لازم است. وقتی بصیرت بود،‌ آن وقت شما می‌دانید با کی طرفید، ابزار لازم را با خودتان برمی‌دارید"(دیدار با مردم چالوس و نوشهر، 15/7/1388).
تقویت سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی از جمله عواملی است که وجود آن خنثی‌کننده جنگ نرم دشمن خواهد بود، چرا که وجود عواملی همچون وفاداری، اعتماد، امید و... مبانی و شالوده‌های نظم و نظام اجتماعی را مستحکم نموده و باعث تقویت انسجام اجتماعی می‌شود.
سرمایه اجتماعی را می‌توان به مثابه منبع کنش جمعی در نظر گرفت که منتهی به نتایج وسیعی می‌گردد. سرمایه اجتماعی. نشانه یک جامعه قوی بوده و بخشی از "فرایند ظرفیت سازی" است. به عبارتی می‌توان بیان داشت اهمیت این مقوله به اندازه‌ای است که موفقیت جوامع و افراد و به نوعی امنیت جامعه به آن بستگی دارد.
بنابراین امید آفرینی، نگاه خوش‌بینانه‌ و امیدوارانه، اعتمادافزایی به ویژه با رفتار و عملکرد مسئولان و حسن‌ظن، می‌تواند در ناکامی جنگ نرم دشمن موثر واقع شود. به نظر مقام معظم رهبری:
"دشمنان ما بیش از آنکه به منابع طبیعی ما چشم طمع داشته باشند، به منابع انسانی - که منابع قدرت ما هستند - چشم طمع دارند. آنها می‌دانند اگر این سرمایه‌های اجتماعی از دست یک ملت گرفته شود،‌ اگر یک ملت غیرت ملی و وحدت و همبستگی خود را از دست بدهد، اگر نشاط کار و ابتکار را از دست بدهد، اگر حرکت علمی رو به پیشرفت خود را از دست بدهد، کاملاً در دسترس دشمنان قرار خواهد گرفت، می‌توانند راحت به او زور بگویند، می‌توانند بر او سلطه پیدا کنند، می‌توانند منابع طبیعی و مادی او را هم غارت کنند". (دیدار با مردم استان همدان، 15 تیر 1382)
مقام معظم رهبری، امید را سبب ناامیدی مخالفان دانسته و در این باره می‌فرمایند:
"مخدوش کردن نشانه‌های امید و تبدیل آنها به نشانه‌های یأس و تردید، و القای بن بست و سیاه‌نمایی، و در نهایت گرفتن پویایی جامعه، یکی از خطوط مخالفان است".(دیدار با رئیس و نمایندگان مجلس خبرگان رهبری،2/7/1388)
ایشان در این رابطه به طور صریح در دیدار با نخبگان می‌فرمایند:
"عزیزان من! شرط اصلی فعالیت درست شما در این جبهة جنگ نرم، یکی نگاه خوش‌بینانه و امیدوارانه است. نگاهتان خوش‌بینانه باشد... من نگاهم به آینده، خوش‌بینانه است، نه از روی توهم، بلکه از روی بصیرت. شما جوانید - مرکز خوش‌بینی - مواظب باشید نگاهتان به آینده، نگاه بدبینانه نباشد، نگاه امیدوارانه باشد، نه نگاه نومیدانه. اگر نگاه نومیدانه شد، نگاه بدبینانه‌شد، نگاه"چه فایده‌ای دارد" شد، به دنبالش بی‌عملی،به دنبالش بی‌‌تحرکی، به دنبالش انزوا است، مطلقاً دیگر حرکتی وجود نخواهد داشت، همانی است که دشمن می‌خواهد".(دیدار با دانشجویان و نخبگان علمی،4/6/1388)
ایشان همچنین می‌فرمایند:
"باید درست در جهت مخالف برنامة دشمن که به دنبال ایجاد فضای یأس و ناامیدی در دانشگاه‌ها است، حرکت، و محیط درس و دانشگاه‌ها را فضای امید به آینده کرد". (دیدار با اساتید، اعضای هیئت علمی و نخبگان، 6/8/1388)
با دقت و تأمل در مفاهیمی مانند "اعتماد"، "اعتبار"، "وفاداری" و"امید" به مثابة شاخص‌های سرمایة اجتماعی، به خوبی درمی‌یابیم که یکی از اهداف مهم جنگ نرم،مخدوش‌سازی و تزلزل این مؤلفه‌ها می‌باشد. اگر حریف بتواند درجامعه‌ای، "اعتماد" بین افراد، و میان مردم و حکومت را مخدوش نماید، "اعتبار" موجود را تضعیف کند، "وفاداری"ها را تقلیل دهد و "امید"ها را کم‌رنگ و یا از بین ببرد، توانسته است شالوده‌های امنیت آفرینی را سست نموده و آن کشور را معرض ناامنی قرار دهد.
ایجاد وحدت
اگر اختلاف، از رموز موفقیت در یک جنگ نرم است، وحدت، کلید مقابله در برابر این نوع جنگ و از عوامل اصلی نیل به پیشرفت و سعادت است. خصلت وحدت، هم‌افزایی توانمندی‌ها و امکانات است. وحدت باعث تقویت همدلی و همبستگی شده و عاملی است که مانع از فعال شدن تهدید بیرونی می‌گردد.
من اصرار دارم که آحاد مردم و جریانات مختلف سیاسی، همه با یکدیگر متحد، در مقابل آن افراد معدودی باشند که مخالف اصل انقلاب و استقلال کشور هستند و هدف آنها تقدیم کشور به آمریکا و استکبار است... به کسانی که به دنبال مصالح کشور هستند توصیه می‌کنم، از این اختلاف‌های جزئی و غیراصولی صرف‌نظر کنند".(دیدار با بسیجیان سراسر کشور، 4/9/1388)
ایشان همچنین با تأکید بر تحکیم وحدت و بروز نشانه‌های آن می‌فرمایند:
"امروز نشانه‌های وحدت عمومی و همدلی مردم قابل مشاهده است که مناظر بی‌نظیر آن، حضور مردم در نمازهای جمعة ماه مبارک رمضان، حضور گسترده در راهپیمایی روز قدس، و حضور باعظمت در نماز عید فطر در سراسر کشور است... همه باید در مقابل این وحدت سر تعظیم فرود آورند و در جهت تحکیم آن تلاش کنند... باید هر آنچه که امکان‌پذیر است، در جهت حفظ و تقویت وحدت مذهبی، و وحدت قومی، تلاش شود". (دیدار با رئیس و نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، 2/7/1388)
تقویت اعتماد به نفس
درهر رویارویی، طرفی به برتری می‌رسد که نیروهایش از اعتماد به نفس برخوردار باشند. اعتماد به نفس از جمله شروط لازم برای نیل به پیروزی است. وجود اعتماد به نفس به معنی بالا بودن روحیه است و برآیندی از داشتن امید و انگیزه می‌باشد. تسلط بر جوامعی که افراد آن دارای اعتماد به نفس هستند، بسیار دشوار خواهد بود. مقام معظم رهبری نیز با درایت خودبر این مهم تأکید نموده‌اند. ایشان با تأکید بر مسئلة اعتماد به نفس در بین دانشجویان می‌فرمایند:
"چرا من مسئلة اعتماد به نفس را اصلاً مطرح می‌کنم؟ مگر در کشور چه اتفاقی افتاده که بنده اصرار دارم روی اعتماد به نفس ملتمان یا جوانانمان تکیه کنم؟ توضیحی وجود دارد. ملت ما بر اثر انقلاب، بر اثر دفاع مقدس، بر اثر تأثیر شخصیت ویژه امام - که در ایجاد اعتماد به نفس ملی، شخص امام و عناصر تشکیل دهندة شخصیت او، یکی از بیشترین تأثیرها را داشت - و بر اثر پیشرفت‌های گوناگون، امروز به یک نصاب قابل قبولی از اعتماد به نفس دست یافته است. بیم آن هست که در عرصة جنگ‌های روانی و تبلیغاتی و به اصطلاح جنگ نرم بین ما و دشمنانی که بسیار اصرار بر ادامة این نبرد دارند، این اعتماد به نفس یا خدشه پیدا کند، تضعیف بشود، متزلزل بشود یا لااقل در حدی که ملت ما به آن احتیاج دارد، پیش نرود. ما در نیمة راهیم. من به عیان می‌بینم که در ذهن و زبان و عمل بسیاری از برجستگان کشورمان این اعتماد به نفس هنوز به حد نصاب لازم نرسیده"(دیدار با دانشجویان دانشگاه‌های استان یزد،13/10/1386)
همچنین به باور ایشان:
"دشمن در پی ناکامی‌های گستردة خود در مقابل ملت ایران، به دنبال شیوه‌ها و حیله‌های جدید است و مردم و به ویژه نخبگان باید با هوشیاری کامل، این عوامل تضعیف کننده را نفی و روند رشد اعتماد به نفس ملی را دنبال کنند" (دیدار با دانشجویان دانشگاه‌های یزد، 13/10/1386).
"علم، مصونیت می‌آورد، اقتدار می‌آورد. مراقب باشید تو دانشگاه شما، تو کلاس شما، تو مرکز تحقیقات شما، تو کار پژوهشی شما، اختلال ایجاد نکنند. اگر دیدید دستی دارد اختلاف ایجاد می‌کند، به آن دست بدبین بشوید.اقتدار شما را، آیندة شما را هدف گرفته‌اند" (دیدار باجمعی از نخبگان علمی کشور، 6/8/1386).
"امروز یکی از شگردهای مهم دشمن، تزریق و القای احساس عقب ماندگی و ناتوانی است... ما به هیچ وجه نباید این احساس راداشته باشیم، و جوان ما نباید احساس کند که عقب مانده‌ است،باید احساس کند که دارد حرکت می‌کند، می‌تازد و جلو می‌رود، عملاً به این کار، به این پیشرفت،به این تازش و به این رو به جلو حرکت کردن تشویق شود". (بیانات مقام معظم رهبری، 11/9/1383)
راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی و نظریه‌پردازی آزاد
باتوجه به اینکه دستگاه تبلیغی و رسانه‌ای فرهنگی استکبار،‌با ارائه اخبار و اطلاعات شبهه‌انگیز و نادرست در زمینة رهبران و نهادهای جمهوری اسلامی، سعی در القای ناکارآمدی ج.ا.ایران و ایجاد شک و شبهه در مورد ارزش‌های دینی و هنجارهای مذهبی هستند، وجود تمهیداتی به منظور تبادل آرا و اندیشه‌ها برای جریان‌های سیاسی کشور، امری بسیار ضروری به نظر می‌رسد. مقام معظم رهبری در این زمینه می‌فرمایند:
"بهترین زمینه برای ایجاد فضای اظهارنظر آزاد، تسریع در راه‌اندازی کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه‌هاست". (دیدار با اساتید، اعضای هیئت علمی و نخبگان کشور، 6/8/1388)
6. منفعل نشدن در برابر دشمن
یکی از هدف‌های جنگ نرم، بردن حریف در موضع انفعال است. انفعال باعث دوری از کنشگری می‌شود. انفعال، مشوق تسلیم پذیری است و یکی از نتایج طبیعی آن، کاهش ضریب مقاومت و ایستادگی است. منفعل شدن در برابر سیاست‌ها و اقدام‌های دشمن، باعث تحلیل رفتن اراده‌ها و عزم‌ها برای رویارویی می‌شود.
"این خیلی مهم است که انسان در مقابل دشمن، دچار انفعال نشود، تمام سعی امروز دنیای مادی مستکبر - یعنی همین دولت‌های استکباری که زمام مسائل اقتصاد و تسلیحات و حتی در موارد بسیاری، فرهنگ خیلی از کشورها را هم در دست دارند - این است که هر جا مقاومتی هست، آن را از طریق منفعل کردن خرد کنند. انفعال در مقابل دشمن، غلط‌ترین کار وبزرگ‌ترین اشتباه است. (دیدار با خانواده‌های شهید استان تهران، 17 اردیبهشت1372).
دشمنی/ دشمن‌شناسی
یکی از رموز موفقیت و پیروزی، شناخت درست دشمن و دشمنی اوست. اعتقاد به این اصل که کار دشمن، دشمنی کردن است، گزارة اصلی در این موضوع است. غفلت در این مورد موجب صدمات جدی می‌شود. دشمن‌شناسی نیمی از موفقیت راهبردی در هر مواجهه‌ای محسوب می‌شود. این مهم از جمله مواردی است که مورد تأکید مقام معظم رهبری قرار گرفته است. به باور ایشان:
"الان یک کارزار فکری و فرهنگی و سیاسی در جریان است. هر کس بتواند بر این صحنة کارزار و نبرد تسلط پیدا کند، خبرها را بفهمد،احاطة ذهنی داشته باشد و یک نگاه به صحنه بیندازد، برایش مسلم خواهد شد که الان دشمن از طریق فرهنگی، بیشترین فشار خود را وارد می‌آورد" (دیدار با معلمان و مسئولان امور فرهنگی کشور، 12 اردیبهشت1369).
همچنین ایشان در مورد شناخت واقعی دشمن بر این اعتقادند که:
"دشمن را نباید کوچک‌تر از آنی که هست گمان کرد، چون انسان آن وقت ضربه خواهد خورد. اما نباید دشمن را بزرگ‌تر از آن که هست جلوه داد. یعنی همان کاری که امروز دستگاه تبلیغاتی صهیونیست‌ها و مستکبرین، خودشان انجام می‌دهند، از آمریکا و از قدرت‌ها غولی درست کرده‌اند که اگر کسی تجربه نداشته ‌باشد،خیال می‌کند به یک اشارة اینها، همه جا دود خواهد شد و از بین خواهد رفت". (دیدار با فرماندهان نیروی مقاومت بسیج، 30 آبان 1372).
به باور معظم له:
"یک شطرنج باز ماهر هر حرکتی را که می‌کند، تا سه تا چهار تا حرکت بعد از او را هم پیش‌بینی می‌کند. شما این حرکت را می‌کنی، رقیبت در مقابل او، آن حرکت دیگر را خواهد کرد، باید فکرش باشی که تو چه حرکتی خواهی کرد. اگر دیدی در آن حرکت دوم، تو در می‌مانی، امروز این حرکت را نکن، اگر کردی ، ناشی هستی - حالا تعبیر بهترش این است - توی این کار، توی این بازی، توی این حرکت، ناشی هستی، ناواردی. اینها نمی‌فهمند چه کار می‌کنند، یک حرکتی را شروع می‌‌کنند، ملتفت نیستند که در حرکات بعد و بعد و بعد، چطور درخواهند ماند، مات خواهند شد".(دیدار با اساتید اعضای هیئت علمی و نخبگان کشور، 6/8/1388)
8. برپایی نهضت و جنبش نرم‌افزاری
همان‌گونه که گفته شد، علوم انسانی غربی از این منظر که چارچوب خاصی را برای نگاه به دنیا و پدیده‌ها ارائه می‌نماید و در صدد سلطه‌بخشی به گفتمان غربی و کاهش ضریب مقاومت در برابر آن می‌باشد، یکی از مؤلفه‌هایی است که در جنگ نرم تأکید خاصی بر آن می‌شود. در واقع ریشه و بسترساز اصلی موفقیت جنگ نرم تحمیلی، همین علوم می‌باشند. راهکار اصلی مقابله با این علوم، تولید فکر و ایده و اصلاح علوم انسانی به مثابه مبانی تعیین کننده برای مقابله با جنگ نرم‌ است که مقام معظم رهبری در قالب جنبش نرم‌افزاری به آن اشاره کرده‌اند. به گمان معظم‌له، بخش عمده‌ای از این وظیفه برعهدة قشر دانشگاهی و فرهیختة جامعه است.
"دانشگاه باید بتواند یک جنبش نرم‌افزاری همه جانبه و عمیق در اختیار این کشور واین ملت بگذارد، کسانی که اهل کار وتلاش هستند، با پیشنهادها و با نوآوری‌های علمی خودی بتوانند بنای حقیقی یک جامعة آباد و عادلانة مبتنی بر تفکرات و ارزش‌های اسلامی را بالا برند".(9/12/1379)
در یک کلام، معظم‌له تولید علم و اقتدار علمی را بن‌مایة جنبش نرم‌افزاری می‌دانند.(29/10/1384)
9. تقویت مبانی خانواده
باتوجه به اهمیت حیاتی خانواده، یکی از شیوه‌های مقابله با جنگ نرم، تقویت مبانی خانواده است. تسهیل نمودن ازدواج جوانان، تقویت شرایط اقتصادی خانواده‌ها، افزایش آگاهی‌های خانواده، تشویق محبت و مدارا بین اعضای خانواده، بسترسازی برای تحکیم ارزش‌های دینی در جامعه با کاربست تمام ابزارها می‌تواند در تقویت مبانی خانواده‌ها مؤثر باشد.