تهدید امنیت در بستر شبکه‌های اجتماعی

علیرضا حسنیه
با گسترده شدن امکانات فضای مجازی احتمال دزدی ، تقلب و خرابکاری از سوی برخی از افراد در این فضا نیز افزایش یافته است که ذهن بسیاری از فعالان در حوزه فضای سایبری را به خود مشغول ساخته است.
اینترنت همواره از جهت های گوناگون نقد و ارزیابی شده است اما واقعیت این است که این شبکه عظیم مانند هر اجتماع عادی انسانی دیگر در معرض تهدیدها و خطرات قرار دارد. از نفوذ داده های مخرب گرفته تا تخریب داده های سالم و برهم زدن نظم شبکه همه و همه تنها به یک مورد بستگی دارد و آن بحث امنیت اطلاعات در محیط اینترنت است.امروزه امنیت اطلاعات در زمینه اینترنت از یک بحث حاشیه ای به یک بحث ضروری تغییر جهت داده است. هرگونه خرید و فروش روی اینترنت و یا انتقال داده ها باید تحت یک کنترل امنیتی صورت گیرد. اگر امنیت شبکه برقرار نشود، مزیت های فراوان آن نیز به خوبی حاصل نخواهد شد و پول و تجارت الکترونیک، خدمات به کاربران خاص، اطلاعات شخصی، اطلاعات عمومی و نشریات الکترونیک همه و همه در معرض دستکاری و سوءاستفاده های مادی و معنوی قرار می گیرند. همچنین دستکاری اطلاعات به عنوان زیربنای فکری ملت ها به دست گروه های سازماندهی شده بین المللی، به نوعی مختل کردن امنیت ملی و تهاجم علیه دولت ها و تهدیدی ملی محسوب می شود. در ایران که بسیاری از نرم افزارهای پایه از قبیل شبکه عامل و نرم افزارهای کاربردی و اینترنتی، از طریق واسطه ها و شرکت های خارجی تهیه می شود، بیم نفوذ از طریق راه های مخفی وجود دارد.
با وجود معرفی سرویس های متعدد روی شبکه، تاکنون مهمترین سرویس از میان سرویس های گوناگون اینترنت، شبکه پست الکترونیکی بوده است. بسیاری از کاربران اینترنتی از این بخش بیشتر از سایر امکانات فراهم آمده در این شبکه جهانی استفاده می کنند.
امروزه، اقتصاد جهانی به پست الکترونیکی متکی شده است، بسیاری از پیام های رد و بدل شده میان کاربران حاوی یادداشت های شخصی است. گرچه اغلب پیام ها از متن ساده تشکیل شده اند اما امکان پست الکترونیکی تمام انواع داده ها، مانند تصاویر، برنامه های رایانه ای، سندهای صفحه گسترده و... نیز وجود دارد. با توجه به این سرویس، اینترنت اجازه می دهد افرادی که دور از هم هستند با یکدیگر در تعامل و کار باشند. در واقع، فردی با فرد دیگری که هزاران کیلومتر از او دور است و هیچ وقت او را ندیده است، می تواند ارتباط داشته باشد. پست الکترونیکی امروزه در تجارت و بانکداری الکترونیکی هم کاربرد فراوانی دارد و بسیاری از تعیین هویت های مجازی امروزه با پست الکترونیک صورت می گیرد. در همین رابطه برای استفاده امن از پست الکترونیکی تذکراتی وجود دارد. درک تفاوت های پست الکترونیکی با پست عادی و یا گفتگوی تلفنی کمی دشوار است ولی به کار بستن برخی نکات ساده می تواند در بالا بردن امنیت هنگام به کارگیری این سرویس مؤثر باشد از جمله این موارد می توان موارد زیر را نام برد: باید همواره تصور شود که هیچ گونه اختفایی وجود ندارد.
پیام هایی که به دلایلی نباید همه ببینند از این طریق نباید ارسال شود، بنابراین از ارسال نامه های بسیار خصوصی، سخنرانی های تند، بی احترامی های منظوردار و ... باید احتراز شود. نباید فرض شود که پیام های حذف شده قابل بازیابی نیستند. چنانچه پیامی روز سه شنبه حذف شود، احتمالاً در نسخه های پشتیبان که شب یا روز قبل تهیه شده موجود است، در شبکه پستی ابزار مشابه کاغذ خردکن وجود ندارد. در متن های ارسالی باید محتاط بود. این طبیعت پست الکترونیکی است که مردم پیام های دریافتی خود را بیشتر از پیام های ارسالی جدی می گیرند. ضمن اینکه ارسال یادداشت سریع به هر جایی از جهان بسیار ساده است.
با این حال با گسترش استفاده از شبکه های اجتماعی مانند فیس بوک ، توئیتر ، گوگل پلاس و ... موضوع امنیت در این بخش از فضای مجازی نیز مورد نظر صاحب نظران و همچنین کاربران قرار گرفته است.مسئولان شبکه اجتماعی فیس‌بوک، بزرگ‌ترین شبکه اجتماعی در اینترنت، از کشف و انسداد بیش از 600 هزار حمله اینترنتی در روز علیه زیرساخت‌ها و کاربران این شبکه خبر می‌دهند.، این در حالی است که کاربران این شبکه‌ها، به طور مداوم در معرض آلودگی‌های رایانه‌ای و از دست دادن اطلاعات شخصی و خصوصی قرار دارند.بر اساس اعلام مدیران ارشد فیس‌بوک، هدف اغلب حملاتی که علیه شبکه‌های اجتماعی ترتیب داده می شوند، نفوذ به درون حساب‌های کاربری و سرقت اطلاعات محرمانه شامل نام کاربری و رمز ورود افراد به این حساب‌های شخصی است.تنها بیش از 800 میلیون کاربر، عضو بزرگ‌ترین شبکه اجتماعی در اینترنت هستند و روزانه بیش از یک میلیارد بار، ورود به سرورهای اصلی و حساب‌های کاربری ایجاد شده در آن انجام می شود.شبکه‌های اجتماعی، به دلایل بسیار، به یک بستر مناسب برای ترتیب و اجرای حملات اینترنتی، سرقت اطلاعات محرمانه و ارزشمند کاربران، انتشار و اشتراک آلودگی‌های رایانه‌ای، ویروس‌های اینترنتی و لینک‌های مخرب اجرای کلاهبرداری‌های آنلاین تبدیل شده‌اند.
هر چند مسئولان فیس‌بوک می گویند برای افزایش امنیت این شبکه اجتماعی، هر کاری که لازم بوده را انجام داده‌اند و همواره به راه‌های جدید برای افزایش قابلیت‌های حفاظتی این شبکه مهم می‌اندیشند، اما بسیاری از کارشناسان امنیتی به سطح اقدامات و تدابیر امنیتی اتخاذ شده توسط شبکه‌های اجتماعی خوشبین نیستند.بر اساس اعلام شرکت امنیتی Panda Security، شرایط فعلی امنیت در شبکه‌های اجتماعی تا حد زیادی متاثر از فربه شدن این شبکه‌ها به علت هجوم کاربران عادی تر اینترنت به استفاده از خدمات و مزیت‌های شبکه‌های اجتماعی است و اینکه شرایط ناامن این شبکه‌ها تماما به علت سهل‌انگاری یا عدم اتخاذ تدابیر حفاظتی صحیح توسط مسئولان آنهاست کمی غیرمنصفانه است؛ هرچند نباید احتمال سوءاستفاده‌های سیاسی، اجتماعی و یا اطلاعاتی توسط شبکه‌های اجتماعی را از نظر دور نگاه داشت.
البته بررسی‌های جدید نیز نشان می دهد که مردان در فضای آنلاین ریسک بیشتری می‌کنند.شرکت امنیت اینترنتی بیت‌دفندر با انجام یک بررسی به این نتیجه رسید که احتمال اینکه فردی در شبکه‌های اجتماعی همچون فیس‌بوک و توئیتر قربانی دزدی هویت و اطلاعات شود در مردان بیش از زنان است.برای انجام این بررسی شرکت بیت‌دفندر از هزار و 649 مرد و زن در انگلیس مصاحبه کرده و در خصوص رفتارهای اجتماعی آنها سئوالاتی پرسیده است.این شرکت پس از بررسی مصاحبه‌ها متوجه شد که 64/2 درصد زنان اغلب درخواست‌های دوستی از سوی افراد ناشناس را رد می‌کنند و این میزان در میان مردان 55/4 درصد بود.در همین حال 24/5 درصد مردان جستجوی حساب‌های خود را ممکن کرده‌اند و این در حالی است که این میزان در میان زنان تنها 16 درصد بوده است. همچنین 25/6 درصد مردان موقعیت خود را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارند و این درصد برای زنان 21/8 درصد است.