جاسوسی با شگرد «شهروند خبرنگار»

علی البرزی
درماه‌های گذشته رسانه‌های وابسته به جریان جنگ نرم برای رسیدن به اهداف خود و دسترسی به خبرهایی که برای اهداف رسانه‌ای آنها مهم است، به استفاده از پتانسل فعال شهروندان و افکارعمومی متوسل شده‌اند و در قالب «طرح شهروند خبرنگار» در ازای دریافت خبر یا شایعات پخش شده در جامعه مبالغی را به عنوان «حق ارسال خبر» به کاربران شبکه‌های اجتماعی فیس بوک و توئیتر پرداخت می‌کنند.
این روزها بحث «شهروند خبرنگار» در برخی از رسانه‌ها مطرح شده است و رسانه‌های گوناگون برای ایجاد التهاب و ناامیدی در جامعه ایران به استفاده از پتانسیل فعال شهروندان و افکارعمومی جامعه برای انتشار اخبار متوسل شده‌اند.
آغاز ماجرا با یک نامه الکترونیکی
در ماه‌های گذشته برای تعداد زیادی ازکاربران شبکه‌های مجازی اجتماعی همانند فیس بوک و توئیتر، نامه‌های الکترونیکی با این مضمون ارسال شده است: «موسسه اطلاع رسانی ما در زمینه‌های اجتماعی مانند گرانی و مشکلات جوانان، کودکان کار، حقوق بشر و مشکلات کارگران فعالیت می‌کند، نیاز به همکاری با شما داریم، به صورت پاره وقت هم می‌توانید کار کنید. درکنار کار یا تحصیل خودتان می‌توانیم با هم کار کنیم که طبعاً منبع درآمدی نیز برای شما خواهد بود. » این پیام در ماه‌های گذشته برای تعدادی ازکاربران فیس بوک ارسال شده است.
تاکتیکی حرفه‌ای برای جاسوسی
برای اینکه با ابعاد گوناگون این ماجرا آشنا شویم و به اهداف پنهان آن پی ببریم پس ازارسال یکی از این پیام‌ها با ارائه پاسخ مثبت و هویتی ناشناخته وارد ماجرا می‌شویم.
درابتدا پس ازاعلام آمادگی برای همکاری با این موسسه، پیام دوم با این متن برایمان ارسال شد: «ما یک آژانس خبری مستقل و غیر‌دولتی هستیم http://www.newsagency-ina.com به هیچ جناحی یا سیاستی وابستگی نداریم و کارمان تنها یک کار اجتماعی و انعکاس معضلات اجتماعی مردم است. یکی از دفاترمان در کپنهاگ و دفتر دیگرمان در کانادا است، برای دریافت خبرها و انعکاس گسترده آنها نیازمند استفاده از تجربیات شما شهروند عزیزهستیم.»
طبیعی است که پس ازدریافت چنین پیامی افراد بسیاری مشتاق می‌شوند تا از رمز و راز آن آگاه شوند و به نوعی ماجراجویی کنند تا سرانجام ماجرا مشخص شود.
پس ازاعلام آمادگی در مراحل بعدی، پیام‌هایی با مضمون آموزش ارسال خبر از طریق شبکه فیس بوک ارسال می‌شود.
خبرهایی که برای آنها ارزش دارد
اما این افراد با این ترفند به دنبال چه خبرها و شایعاتی از جامعه ایران هستند؟ آیا هرخبری برای به اصطلاح رسانه(!) آنها اهمیت دارد و در ازای آن پول پرداخت می‌کنند؟ براساس آنچه از طریق پیام‌های ارسالی به مخاطب اعلام می‌شود، گردانندگان این سایت‌ها عوامل این ترفند خطرناک برای واریز حقوق به صورت ماهانه، تحریم‌های علیه ایران را بهانه می‌کنند و واریز پول را به حسـاب دوست و آشنایی در خارج کشور حواله می‌دهند تنها اخباری را برای رسانه خود قابل ارزش می‌دانند که به نوعی تداعی کننده التهاب، مشکلات و ناآرامی درجامعه ایران باشد. برای مثال متن واقعی یکی از پیام‌های آموزشی این جریان برای دریافت خبراین چنین است:
«دوست عزیز! برای رسانه ما گرانی، اعتیاد، معضلات جوانان، کودکان کار، یا معضلات کارگران یا هرقشر دیگر، هرکدام سرتیترخبری هستند یا هرگونه سرکوبی درحق مردم و خفقان یا اعتراضات دانش‌آموزان و دانشجویان و کارگران از یک ابراز نارضایتی ساده تا تظاهرات وراهپیمایی هرکدام یک سرتیترخبری است.» جالب اینجاست که عوامل این ترفند خطرناک برای واریز حقوق به صورت ماهانه، تحریم‌های علیه ایران را بهانه می‌کنند و واریز پول را به حساب دوست و آشنایی در خارج کشور حواله می‌دهند.
ساختن کوه خبر از کاه
یکی از نکات قابل توجه در این شگرد، زمانی مشخص می‌شود که سرشاخه‌های سایت‌های جنگ نرم پس از دریافت خبر یا شایعه‌ای درباره یک موضوع، آنچنان جوسازی می‌کنند که برای هر مخاطب آن اتفاق هر چند کوچک، قابل باور باشد. برای مثال در یکی از موارد خبری با این تیتر روی خروجی یکی از این سایت‌ها قرارگرفت: «وضعیت فاجعه بار اقتصادی و دردهای مردم ایران!»
اماحقیقت ماجرا و آنچه در خبرآمده بود از این قرار است:« شنبه ۲۸ خرداد ۹۰، نانوایی مشت عباس سر محله رازی در کرمانشاه در ساعت ۷ صبح شاهد سکته‌کردن یک مشتری به دلیل بالا رفتن قیمت نان بود. آری صحنه دردناکی بود و موضوع از این قراربود که وی که کارگری است که شش ماه حقوق نگرفته و دارای پنج دختر و پسر است، نمی‌تواند خرجی زندگی خود را تأمین کند. آری این وضعیت فاجعه‌بار اقتصادی این روزهای مردم در ایران است!»
فریبکارانی هنرمند در پوشش مهندسان اجتماعی
به گفته رضا محمدی، استاد دانشگاه و کارشناس فضای مجازی، این روزها افرادی که در اصطلاح جنگ نرم به آنها «مهندسان اجتماعی حرفه‌ای» گفته می‌شود، فعالیت خود را به صورت گسترده درسایت‌ها و فضای مجازی آغاز کرده‌اند.
این مهندسان اجتماعی، فریبکاران هنرمندی هستند که هر ازچند گاهی با هویت‌های ناشناخته در پوشش یک دوست، خبرنگار، رئیس موسسه پژوهشی یا مدیر یک سایت خبری وارد حیطه فعالیت فضای مجازی می‌شوند.
محمدی با بیان این مطلب به «جوان» می‌گوید: این مهندسان اجتماعی به صورت حرفه‌ای، آشنا به تمام ریز و بم‌های فضای مجازی در حال فعالیت هستند و با فریب افراد، اطلاعات شخصی یا محرمانه کاربران شبکه‌های اجتماعی را دریافت می‌کنند و با ترفندهای گوناگون و البته حرفه‌ای این کار را انجام می‌دهند.
بنابر اظهارات محمدی، مهندسان اجتماعی جنگ نرم با استفاده از غفلت افراد، ساده لوحی، تمایل به دوستی و اشتیاق به دریافت و ارسال خبر، به اهداف خود می‌رسند و متأسفانه درماه‌های گذشته هم از طریق راه اندازی سایت‌های خبری تحت عنوان «آژانس‌های خبری» به برخی اخبار دسترسی پیدا کرده‌اند و هم در راستای اهداف جنگ نرم به انتشار و القای مطالبی غیر واقع در فضای مجازی به صورت گسترده پرداخته‌اند.
این استاد دانشگاه با اشاره به هوشیاری کاربران شبکه‌های اجتماعی نسبت به هجمه گسترده سایت‌های جنگ نرم در قالب «شهروند خبرنگار» تأکید کرد هیچ سایت یا خبرگزاری در خارج از کشور در صورتی که فعالیتش مجاز باشد نیاز به ارتباط با شهروندان در داخل یک کشور را ندارد و می‌تواند به صورت قانونی مجوز بگیرد و خبرنگارانش در کشور فعالیت کنند.