ترکیه و پ.ک.ک (بخش یازدهم)

علی‌اصغر امینی
«پ.ک.ک» و طالبانی‌ها
در مورد اتحادیۀ میهنی کردستان عراق (طالبانی) نمی‌توان یک سیر مدون در روابط این حزب با «پ.ک.ک» تعریف کرد. در جائی پیمان دوستی منعقد می‌کند، گاهی علیه آنان و بنفع آنکارا وارد جنگ می‌شوند که البته این ترفندها به اتخاذ تدابیر سیاسی جلال طالبانی برمی‌گردد که هیچگونه نماد مشخصی ندارد، در اینجا به سیری کوتاه از روابط این دو حزب می‌پردازیم: دولت آنکارا (اواسط پائیز 64) از ترس سقوط پایگاههای نظامی خود در جدار مرز جنوب شرقی توسط «پ.ک.ک» با جلال طالبانی به توافق رسیدند که تعدادی از اعضای اتحادیه را در پایگاههایشان مستقر کند.
ولی پس از حملات رژیم ترکیه به مناطقی از شمال کردستان عراق، طالبانیهای مواضع تندی علیه دولت آنکارا در پیش گرفتند که این امر خود موجب توسعه روابط اتحادیه با «پ.ک.ک» گردید که در نیمه دوم اردیبهشت سال 67، طی دیدرای «جلال طالبانی» با «عبدالله اوجالان» در سوریه پیمان مشتریک را منعقد نمودند. اما متعاقب مسافرت جلال به ایالات متحده، رهبران «پ.ک.ک» این سفر را به مثابه توهین به خود دانستند به همین منوال روابط میان آن دو حزب رو به سردی گرائید. در واقع این ارتباط از سال 1980 شروع گردید و تا سال 1982 ادامه پیدا کرد چنانکه فرصت‌طلبی‌ها و بازیهای سیاسی دوگانۀ جلال باعث تیرگی روابط شد تا اینکه در سال 1983 «پ.ک.ک» میخواست میان حزب کمونیست و اتحادیه میهنی میانجیگری نماید که در همان حین دو نفر از نیروهای «پ.ک.ک» در این ماجرا جان خود را از دست دادند و کلاً تا سال 1987 ارتباط آن دو حزب قطع گردید.
پیرو ملاقات «جلال طالبانی» با مقامات ترکیه در تاریخ 24/4/70 نیروهای اتحادیه میهنی اقدام به حملاتی چند به مقرهای «پ.ک.ک» در شهر «اربیل» نموند که باعث کشته و زخمی شدن تعدادی از اعضاء آن حزب شد. جلال با یک سخنرانی در پارلمان کردستان عراق (اواخر تابستان 71) اظهار کرد: «پ.ک.ک» با اقدامات تروریستی‌اش سبب شده تا ترکیه به کردستان عراق حمله نماید. بایستی نیروهای این حزب یا اخراج شوند و یا از اعمال نظامی دست بردارند. و در کنفرانس برلین در آلمان اضافه می‌کند: کردستان صفحه سفیدی بود مع‌ذالک «پ.ک.ک» فقط نقطه تاریک به حساب می‌آمد.
به هر حال در اوایل بهار 72؛ «عبدالله اوجالان» ضمن پاره‌ای مذاکرات با جلال طالبانی به توافقاتی چند دست یافتند که از هرگونه درگیری و اختلاف پرهیز کنند. جلال نیز اواخر پائیز 72 به همراه هیئتی به قصد دیدار عبدالله اوجالان عازم سوریه گشت. همین مسائل دلیلی شد تا ارتباط اتحادیه میهنی کردستان با ترکیه ضعیف گردد. چرا که آنکارا اعتقاد دارد: اتحادیه میهنی با نیروهای «پ.ک.ک» همکاری داشته‌اند. لذا در تاریخ 17 آبان 72 طی اجلاسی، رژیم ترکیه طالبانیها را متهم به انجام امور ذیل نمود:
الف) صدور برگه تردد برای نیروهای «پ.ک.ک»
ب) احداث پایگاه برای «پ.ک.ک» در کردستان عراق بخصوص در داخل شهرها.
ج) پلاک‌گذاری چندین خودرو جهت تردد اعضاء «پ.ک.ک».
چ) حمل و نقل مهمات و آذوقه برای «پ.ک.ک» در نقاط مرزی.
در جلسات پیاپی عثمان برادر عبدالله اوجالان با مسئولین رده بالای اتحادیه میهنی کردستان عراق. نیروهای اتحادیه میهنی به فرمان جلال طالبلانی از درگیری با «پ.ک.ک» پرهیز می‌کنند. تا بدانجائی که جلال از کمک‌های نظامی ـ تسلیحاتی به آنها دریغ نورزیده است و اینک توافقنامه‌هائی نیز فی‌مابین این دو حزب مبتنی بر عدم درگیری با همدیگر به امضاء رسیده است. با این احوال رهبران «پ.ک.ک» اعتقاد دارند، جلال طالبانی با لباس دوستی به آنها ضربه می‌زند و در پی منزوی ساختن آنان هستند. چنانکه طالبانی را از عوامل آمریکا به شمار می‌آورند.
البته در این باره دولت آنکارا به دوگانگی چهره جلال پی برده لذا بطور مضاعف سعی می‌کند بارزانیها را علیه طالبنانیها تقویت نماید. به همین خاطر در جنگ اخیر میان آن دو، سخنگوی دولت ترکیه به حمایت از پارتی (بهمن 73) طی مصاحبه‌ای به جلال طالبانی هشدار داد. چنانچه کمکهای خود را به مخالفین این کشور در شمال عراق ادامه دهد. ترکیه در برابر اتحادیه میهنی عراق عکس‌العمل نشان خواهد داد. ضمناً سخنگوی وزارت خارجه با دو نوبت مصاحبه بصورت مستقیم و غیرمستقیم طالبانیها را تهدید نمودو اضافه کرد چنانچه توازن قدرت در کردستان عراق به ضرر ترکیه تمام شود آنکارا وارد عمل خواهد شد.
هجوم نظامی ترکیه به شمال عراق
در سال 1361 هـ.ش یک توافق ضمنی میان آنکارا و بغداد صورت گرفت مبنی بر اینکه چنانچه فعالیت اکراد معارض در منطقه شدت یافت بتوانند به جهت سرکوبی مخالفین در محدودۀ مرزهایشان در خاک یکدیگر مداخله نمایند. با این همه، دولت ترکیه لازم دید در مورد سرکوبی مخالفینش در شمال عراق با رژیم بغداد در سال 1364 پیمانی را به امضاء رسانند. به طوری که در این معاهده نیروهای ترکیه می‌توانستند تا عمق 30 کیلومتری در کردستان عراق عملیات نظامی داشته باشند متعاقب این موضوع ترکها دست به چندین عملیات نظامی در ناحیه شمال کردستان عراق زدند.
همچنین نیروهای نظامی بغداد براساس پیمان منعقده پایگاههای اتحادیه میهنی کردستان و حزب کمونیست در داخل خاک ترکیه را بمباران کردند. مع‌هذا، قبل از تجاوز نیروهای نظامی ترکیه به شمال عراق در اول عید سال 74 در آن ناحیه حضور نظامی نامحسوسی داشت بطوریکه مجامعه بین‌المللی و برخی از دوستان سنتی (آلمان و فرانسه) اکراد را بر نمی‌انگیخت. مثلا بنوشتۀ روزنامه صباح چاپ استانبول: حدود هزار و پانصد نفر از نظامیان ترکیه، داخل خاک عراق مقابل استان حکاری مستقر بودند و بطور متناوب یگانهای نظامی ترک در دیگر نقاط نیز حضور داشتند.
اما تجاوز اخیر با استعداد 35 هزار نفری نیروی نظامی ترک تا عمق 50 و به طول 220 کیلومتر یک امر غیرمنتظره بود. و بزرگترین تهاجمی است که ترکیه علیه جدائی‌طلبان کرد کشورش اقدام کرده است این تهاجم بزرگترین عملیات ارتش ترکیه در تاریخ جمهوری آن کشور هست. و مداخله نظامیان ترک احتمال دارد ماهها طول بکشد. لکن چیللر می‌گوید: ارتش ترکیه تا وصول به اهداف کامل همچنان در شمال عراق باقی می‌ماند.
رسانه‌های گروهی ترکیه نیز با یک هجوم خبری ـ تبلیغاتی وسیع فریاد پیروزیهای نیروهای ترک و شکست «پ.ک.ک» را منعکس می‌کنند، و اذهان عمومی را به طرف عملیات نظامی در شمال عراق متمرکز می‌کند. لیکن «هوشیار زیباری» نماینده حزب دمکرات کردستان عراق در اروپا در پاسخ به خبرنگاران گفت: تا آنجائی که اطلاع دارم مقاومت زیادی از سوی مبارزین «پ.ک.ک» صورت نگرفته است، چون قبل از هجوم نظامیان ترک از منطقه خارج شده بودند. در این باره به روزنامه الحیات می‌نویسد، با توجه به اطلاعات گردآوری شده توسط سرویس امنیتی ارتش ترکیه اغلب کردهای مخالف آن کشور به سوی مناطق تحت نظر جلال طالبانی گریخته‌اند.