روسیه و طرح دفاع موشکی آمریکا (بخش سوم)
مهدی امیری ـ اداره کل پژوهش معاونت سیاسی صدا و سیما
مقدمه
طرح دفاع موشکی آمریکا از جمله مهمترین مسائلی است که در ماههای اخیر حساسیتهای فراوانی را در سطح جامعه بینالمللی بوجود آورده است. این توجه و حساسیت به دلیل، آثار و پیامدهای فراگیری است که اجرای این طرح بر ساختار و کارکرد نظام بینالمللی میتواند به همراه داشته باشد. مطالعه دقیق این طرح در چارچوب یک دیدگاه حداکثری نشان میدهد که امکان تاثیرپذیری کلیه یا بیشتر اعضای جامعه بینالمللی از این طرح به طور گسترده وجود دارد. از این رو پرداختن به جوانب مختلف طرح اخیر آمریکا در مجموعه علائق مراکز مرتبط با مسائل سیاست خارجی اهمیت بالایی را پیدا کرده است، کشورهای مختلفی نیز در قبال این طرح موضع گرفته و دیدگاههای خود را در قبال آن ابراز کردهاند. حجم وسیع واکنشهای صورت گرفته در قبال این طرح که بیشتر در قالبهای انتقادی نمود پیدا کرده است، واشنگتن را مجبور ساخته اقدامات گستردهای را برای توجیه اجرای برنامه خود به انجام رساند. با اینحال این تلاشها توفیق چندانی پیدا نکرده است به گونهای که هنوز کشورهای زیادی با اجرای طرح دفاعی موشکی آمریکا مخالفت میکنند.
از جمله مهمترین کشورهایی که موضع سرسختانهای را در قبال این طرح اتخاذ کرده، روسیه است. این کشور را میتوان اصلیترین مخالف طرح آمریکا در جهان نامید. مسکو اجرای این طرح را از جهات مختلف مغایر با منافع خود و امنیت جهان میداند، از اینرو تلاش میکند تا از کلیه ظرفیتهای موجود برای جلوگیری از تحقق تصمیم آمریکا استفاده کند. بعنوان یک بازیگر تاثیرگذار در مسایل جهانی، موضع روسیه در قبال این طرح اهمیت بالایی دارد از اینرو واشنگتن تلاش میکند تا در چارچوب یک اقدام شتابزا در اجرای طرح سپر موشکی، نظر مساعد مسکو را در این باره به دست آورد.
در این نوشتار تلاش خواهد شد تا موضع روسیه در قبال این طرح از جهات مختلف مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد و طی آن مواضع اعلامی و اعمالی مسکو در این زمینه مشخص شود. البته پیش از پرداختن به این مهم، به منظور آشنایی با ابعاد و جوانب مختلف طرح آمریکا، کلیاتی در خصوص آن ارائه میشود.
معاهده سالت 2 شرایط زیر را فراهم میآورد
محدودیت مجموعاً برابر تعداد وسایل پرتابکننده سلاحههای هستهای استراتژیک موشکهای بالستیک قارهپیما و پرتابکنندههای اس.ال.بی.ام، بمبهای سنگین و موشکهای بالستیک هوا به زمین. در ابتدا تعداد آنها 2400 عدد بود. بر طبق معاهده تا سال 1981 تعداد آنها میبایست تا 2250 عدد کاهش مییافت. شرط دیگر این معاهده محدودیت جمعآوری برابر 1320 عدد از مجموع پرتابکنندههای موشکهای بالستیک چندکلاهکه و بمبافکنهای سنگین و نیز موشکهای کروز دوربرد بود. منع ساخت پرتابکنندههای موشکهای بالستیک قارهپیما و منع افزایش تعداد پرتابکنندههای ثابت موشکهای بالستیک قارهپیمای سنگینوزن نیز از مقررات این معاهده بوده است. (19)
در سال 1982 ریگان، رئیسجمهور آمریکا تصمیم گرفت تا روند متفاوتی را در کنترل تسلیحات استراتژیک دنبال کند. به جای تلاش برای محدود کردن سلاحهای استراتژیک که به معنای تصویب سالت 2 و پیگیری موافقتنامه سالت 3 بود، ریگان پیشنهاد و طرح استارت 2 را مطرح کرده. این طرح کاهش موشکهای بالستیک قارهپیمای مستقر در زمین را پیشنهاد میکرد.
معاهده استارت 1 در یک دوره 9 ساله مذاکره شد و در 31 جولای 1991 به امضای ریگان و گورباچف رسید. پس از آنکه پنج ماه بعد اتحاد جماهیر شوروی فروپاشید، روسیه بلاروس، قزاقستان و اوکراین به عنوان جانشین قانونی شوروی برای پیگیری استارت 1 مورد شناسایی قرار گرفتند. معاهده استارت 1 خواستار کاهش قابل ملاحظه تسلیحاتی تهاجمی استراتژیک در سطوح برابر بود:
1600 وسایل پرتابکننده هستهای استراتژیک
6000 کلاهک قابل شمارش
2900 کلاهک موشکی بالستیکی
1540 کلاهک سوار بر 154 موشک بالستیک قارهپیمای سنگین
1100 کلاهک برای موشکهای قارهپیمای متحرک
بوریس یلتسین و جورج بوش رؤسای جمهور روسیه و آمریکا در 3 ژانویه 1993 در مسکو معاهده استارت 2 را به امضاء رساندند. این معاهده پیشبینی میکرد که هر یک از طرفین میبایست مجموعه کلاهکهای هستهای استراتژیک استقرار یافته خود را تا 3000 و 3500 عدد کاهش دهد. کلیه ام.ای.آر.وی و موشکهای بالستیک قارهپیما، باید از نیروی استقرار یافته طرفین نابود شوند. تنها موشکهای بالستیک قارهپیمایی که یک کلاهک را حمل میکردند، مجاز بودند. همچنین بیش از 1700 تا 1750 کلاهک مستقر شده بر روی موشکهای بالستیک قابل شلیک از زیردریاییها، غیر مجاز بود.
معاهده استارت 2 در ژانویه 1995 توسط کلینتون برای تصویب به سنا تقدیم شد و در 26 ژانویه 1996 به تصویب رسید. یلتسین در ژوئن 95 این معاهده را به مجلس فدرال روسیه تقدیم کرد. در نتیجه حملات موشکی آمریکا به عراق در 1998 و بمباران یوگسلاوی توسط ناتو در 1999، این معاهده با مقاومت و مخالفت روبرو شد و در دومای روسیه باقی ماند. با روی کار آمدن ولادیمیر پوتین موضوع کنترل تسلیحات آشکارا به یک اولویت مهم برای روسیه تبدیل شد. در نتیجه مجلس دوما به 14 آوریل 2000 معاهده استارت 2 را به تصویب رساند. (20)
مسائل مربوط به اجرای طرح سپر دفاع موشکی آمریکا امکان پیشرفت مذاکرات مربوط به این معاهده در هالهای از ابهام قرار گرفت.
همانگونه که از مفاد خلع سلاح پیداست، این معاهدات در کاهش اساسی میزان تسلیحات در دنیا نقش اساسی را ایفا کردهاند. معاهدات فوق از طریق شدت بخشیدن به فرآیند تحدید تسلیحات، گام مهمی را در جهت غیر نظامی کردن جهان برداشتهاند و از این طریق از میزان ناامنی بینالمللی تا حد زیادی کاستهاند. اما همانطور که اشاره شد تصمیم اخیر آمریکا مبنی بر استقرار یک سپر موشکی ملی تداوم روند خلع سلاح جهان را به شدت دچار مشکل کرده است چرا که روسیه به عنوان یکی از طرفداران مهم مذاکرات خلع سلاح اعلام کرده که در صورت اصرار آمریکا بر اجرای طرح خود، از همکاری لازم برای ادامه روند کنترل تسلیحات خودداری خواهد کرد.
مسکو همچنین معتقد است که اجرای طرح ان.ام.دی تهدیداتی را متوجه روسیه میکند که اتخاذ اقدامات لازم جهت رفع آن خواه ناخواه به نادیده گرفتن معاهدات برشمرده شده در صفحات قبل میانجامد. بدین ترتیب استقرار طرح دفاع موشکی حتی به صورت محدود احتمالاً بعنوان یک تهدید جدی از سوی مسکو تفسیر میشود که اجازه ترک تمامی موافقتنامههای کنترل تسلیحات استراتژیک و حتی انجام واکنشهای جدیتر را خواهد داد. به هر حال یک چنین واکنشی بسیار واقعی به نظر میرسد. (21)
پس از آگاهی مسکو از این واقعیت که کاهش بیشتر نیروهای هستهای استراتژیک روسیه بر طبق مقررات استارت 2 با هدف آمریکا برای تامین نیروی بالقوه لازم جهت ایجاد یک سیستم ان.ام.دی مطابق خواهد بود، سوءظن این کشور افزایش بیشتری یافت. این امر روسها را به این نتیجه رساند که هدف واقعی آمریکا از طرح ان.ام.دی بهبود قابلیتهای استراتژیک دفاعی خود بوده در حالیکه به طور همزمان معاهده استارت 2 به طور گستردهای نیروهای تهاجمی استراتژیک روسیه را کاهش میدهد. (طبیعتاً) این امر آمریکا را در مسیر برتری هستهای در برابر روسیه قرار خواهد داد. (22) در چنین شرایطی روسیه دلیلی نمیبیند تا از معاهدات قبلی پیروی کند. این امر به منسوخ شدن موافقتنامههای کنترل تسلیحات و در نتیجه مختل شدن روند خلع سلاح خواهد انجامد. ادامه دارد...
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
