تاسیس مکتب قم در نجف

مطهره شفیعی: در نهایت و پس از کش و قوس های فراوان در مورد حضور آیت الله سید محمود شاهرودی در کشور عراق، دفتر رئیس سابق قوه قضائیه روز پنجشنبه از سفر قریب الوقوع هاشمی شاهرودی به عراق خبر داد. شیخ محمود البغدادی، نماینده آیت‌الله محمود شاهرودی در عراق در گفت‌وگو با روزنامه‌ سومریه نیوز عراق گفت که آیت‌الله شاهرودی از ایران عازم نجف اشرف خواهند شد و در این سفر از هیچ یک از گروه‌های سیاسی عراق حمایت نخواهند کرد. البغدادی ادامه داد:‌ احتمال زیادی برای انجام این سفر وجود دارد اما آمدن ایشان به منزله اقامت دائم در این استان نیست اما همانطور که مشخص است ایشان در همین استان و با شاگردی نزد سید محمد باقر صدر به مرحله اجتهاد رسیدند. وی ادامه داد: آیت‌الله شاهرودی در داخل و خارج عراق برای همه شناخته شده هستند، ایشان رییس سابق قوه قضاییه ایران بودند که در دوره نظام صدام سه تن از برادران‌شان در عراق اعدام شدند.
اما چرا آیت‌الله عزم زیستن در عراق را دارد؟ آیا به واقع روحانی 63 ساله قصد بازگشت به کشور زادگاهش را دارد؟ اگرچه شیخ محمود البغدادی اشاره‌ای به ماندن هاشمی شاهرودی در عراق نمی‌کند اما از لحن او چنین برمی‌آید که رئیس سابق دستگاه قضا بیشتر زمان خود را در کشور همسایه خواهد گذراند. در سال 88 بود که عمر 9 ساله ریاست هاشمی شاهرودی در دستگاه قضا به پایان رسید اما این پایان به معنای پایان مسئولیت‌های اداری و سیاسی او نبود چرا که هنوز برای شرکت در جلسات مجلس خبرگان، شورای نگهبان و جامعه مدرسین و مجمع تشخیص مصلحت نظام با او تماس گرفته می‌شود و ظاهرا وی هم در این جلسات حضور پررنگی دارد. مهمتر از همه، اینکه هاشمی شاهرودی چندی پیش از سوی مقام معظم رهبری به ریاست کمیته حل اختلاف قوا درآمد که ترک این ریاست چندان ساده به نظر نمی‌رسد. اکنون این سوال مطرح است که چرا به گفته دفتر هاشمی شاهرودی این سفر برخلاف سایر سفرها رسانه‌ای شده است و دفتر او بر قریب‌الوقوع بودن آن تاکید دارد؟
قرار است رئیس سابق دستگاه قضا چه ماموریتی را در عراق به سرانجام برساند که لازم است پیش از انجام آن، زمینه‌سازی‌های رسانه‌ای صورت گیرد و یا چه خبر مهمی در طی روزهای اخیر در رسانه‌ها با موضوع سفر هاشمی شاهرودی به عراق منتشر شده است که اکنون دفتر او لازم دیده تا در مورد وضعیت هاشمی شاهرودی به اطلاع‌رسانی بپردازد؟ هاشمی شاهرودی که در نجف متولد شده است زمانی که هنوز به ایران نیامده بود، ریاست مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و عضویت در حزب‌‌‌الدعوه عراق را نیز در کارنامه خود داشت و اکنون با توجه به مشاغل پراهمیت او که البته در کنار حکیم انجام می‌شد گمانه‌های زیادی در مورد بازگشت او به عراق حتی اگر کوتاه‌مدت باشد، مطرح می‌شود. اولین گمانه‌ این است که آیا قرار است آیت‌الله هاشمی شاهرودی مجددا عهده‌دار مسئولیت مدیریتی در عراق شود که این گمانه با توجه به اوضاع عراق بعید به نظر می‌رسد و تصور می‌شود ایران بیش از عراق به تجربه و ریش‌سپیدی او نیاز دارد لذا این گزینه منتفی است. گمانه دیگر شایعاتی است که در مورد برنامه هاشمی شاهرودی برای مرجعیت مطرح است و تاکید نماینده آیت‌الله محمود شاهرودی در عراق بر به اجتهاد رسیدن رئیس سابق دستگاه قضا در شهر نجف و شاگردی نزد محمدباقر صدر این شایعه را تقویت می‌کند اما از سویی آگاهان این موضوع را تا حدودی منتفی می‌دانند چرا که هاشمی شاهرودی برای نگارش رساله و رسیدن به مرجعیت باید مدتی به تدریس در حوزه بپردازد که رفتن دائم او به عراق مساله مرجعیت او را دشوار می‌کند. 29 شهریور سال گذشته سایت تابناک خبری را با این مضمون منتشر کرد که بر مبنای آن آیت‌‌الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی با راه‌‌اندازی رسمی پایگاه اطلاع‌‌رسانی دفتر خود و انتشار رساله علمیه تحت عنوان «منهاج‌‌‌الصالحین»، به نظر می‌رسد مرجعیت خود را رسما اعلام کرده است.
اگرچه این خبر قطعی نبود اما نشان از عزم هاشمی شاهرودی برای مرجعیت داشت. زمانی هم که وی از ریاست بر قوه قضاییه فارغ شد، تصمیم داشت تا به مشهد برود و در آنجا به زندگی خود ادامه دهد البته مشخص نیست که آیا او درصدد بود در این شهر به تدریس در حوزه بپردازد یا خواهان ترک تهران بود اما به هر حال آیت‌الله هاشمی شاهرودی ترجیح داد در تهران بماند و به تدریس در حوزه علمیه قم بپردازد. به گفته یکی از نزدیکان هاشمی شاهرودی، کلاس‌های درس او از جمله کلاس‌های مفید و با جمعیت بالا در قم است و بسیاری از طلاب برای حضور در این کلاس‌ها با یکدیگر به رقابت می‌پردازند. این فرد در پاسخ به این سوال که آیا هاشمی شاهرودی برنامه‌ای برای اقامت دائم در نجف دارد، اینگونه پاسخ داد که: «فکر نمی‌کنم زیرا ایشان در این مقطع نمی‌توانند کلاس‌های درس قم را رها کنند. ایشان بازمی‌گردند.» تنها گمانه‌ای که در این میان بیش از همه به حقیقت نزدیک می‌‌‌‌نماید، برنامه هاشمی شاهرودی برای راه‌اندازی یا تاسیس مکتب قم در نجف است. او به نجف می‌رود تا از سبک حوزه نجف بهره‌مند شود یا در اندیشه تاسیس مکتب قم در حوزه نجف است. برخی شاگردان وی می‌گویند شاهرودی با شناختی که از دو مکتب نجف و قم دارد می‌تواند تلفیقی از این دو ارایه دهد و آن را در حوزه نجف پایه‌گذاری کند. آمیزه‌ای از مکتبی که متن محور است و سنتی است و مکتبی که به علوم جدید هم نیم ‌نگاهی دارد. نتیجه تلاش شاهرودی در این خصوص هر چه باشد، آغاز آن برای حوزویان قابل توجه است... .