بررسی وضعیت اقتصادی ترکیه (بخش سوم)

مهمترین صنایع ترکیه عبارتند از آهن و فولاد، چوب، منسوجات، لاستیک، کود شیمیائی ذوب فلزات، نساجی، سیمان و کفش. مهمترین محصولات کشاورز‌‌‌‌‌‌ی این کشور نیز گندم، حبوبات شکر، توتون، نیشکر، میوه‌جات، انگور و پنبه می‌باشد. به همین ترتیب مهمترین معادن و منابع ترکیه نیز عبارتند از آلومینیوم، مس، کروم (10 درصد کل تولید جهانی) آنتمیوان، جیوه، آهن، منگنز، ذغال‌سنگ و نفت.
ذخائر زیرزمینی نفت ترکیه بالغ بر 370 میلیون بشکه می‌باشد. نیروی کار کشور بالغ بر 000/400/16 نفر است که 13 درصد آن در صنایع و 61 درصد در بخش کشاورزی مشغول به کار هستند در ترکیه هر سال بطور متوسط 000/230 تن گوشت گاو و 500/425 تن گوشت گوسفند تولید می‌شود و 400/259 تن نیز ماهی صید می‌‌گردد. ترکیه در یازده ماه اول سال 1984 مبلغ 4/6 میلیارد دلار صادرات و 4/9 میلیارد دلار واردات داشته است که نسبت به دوره مشابه سال قبل بترتیب 1/25 و 5/15 درصد افزایش داشته است.
نوع کالای صادراتی ترکیه عبارتند از: آهن‌آلات، سیمان، وسائل کشاورزی (تولید و مونتاژ، منسوجات، الیاف پنبه، لباس، سیم مسی، شیشه، دام زنده و ذبح شده، فرآورده‌های چرم و پوست، تنباکو، فرآورده‌های نفتی، قالی، روغن زیتون، کشمش و فندوق و حبوبات. کشورهای آلمان غربی، عراق و لیبی بازارهای عمده صادرات ترکیه بشمار می‌آیند. واردات ترکیه نیز نفت، ماشین‌آلات، فلزات پایه، مواد شیمیایی، فرآورده‌های معدنی، و کود شیمیائی است که عمدتاً از ایران، عراق، لیبی، آمریکا و بطور محدود از چند کشور اروپای غربی وارد می‌شود.
بودجه ترکیه در سال 64 رقم 049/082/412/5 تریلیون لیره ترک بوده که با پیش‌بینی ارزش متوسط هر دلار در سال 64 معادل 160/374/022/10 میلیارد دلار میباشد که در آن 500 میلیارد لیره کسری بودجه پیش‌بینی شده است. کسری بودجه در یازده ماه اول سال 1984 میلادی به 550 میلیارد لیره ترک رسید.
میزان نفت مصرفی ترکیه در سال 63، 5/17 میلیون تن بوده که نسبت بسال قبل یک میلیون و 200 هزار تن افزایش داشته است. 2 میلیون تن از این مقدار تولید داخلی و بقیه از طریق واردات تامین می‌شود. 45% نفت وارداتی از ایران و 27% آن نیز از عراق و بقیه از کشورهای لیبی و عربستان تامین میشود. واردات نفت از ایران و عراق تا شهریور 63 (سپتامبر سال 1984) بشرح زیر بوده است.
از ایران به میزان 1/5 میلیون تن به ارزش 74/1 میلیارد، دلار و از عراق نیز به میزان 1/3 میلیون تن و به ارزش 648 میلیون دلار. طبق آمارهای رسمی تولید برق ترکیه نیز در 11 ماه اول سال 1984 میلادی به بیش از 22 میلیارد کیلووات ساعت رسید که نسبت به سال قبل 10% افزایش داشته است.
ترکیه در سال گذشته از جهانگردی 414 میلیون دلار و تا پایان شهریور ماه همین سال 271/1 میلیارد دلار توسط کارگران مقیم خارج درآمد ارزی داشته است.
درآمد سرانه هر فرد در ترکیه بطور متوسط 900 الی 950 دلار می‌باشد. ذخایر ارزی بانک مرکزی ترکیه نیز تا پایان اکتبر 1984 (اوائل آبان 1363) مبلغ 5/730 میلیون دلار بوده است. قروض خارجی اعلام شده ترکیه 800/16 میلیارد دلار و بدهیهای نظامی ترکیه نیز 6/2 میلیارد دلار میباشد. بازپرداخت وام‌های ترکیه نیز در سال 63 مبلغ 2 میلیارد و چهل میلیون دلار بوده است.
میزان تورم ترکیه در سال گذشته، 54% بوده است. واحد پول ترکیه لیره نام دارد. هر لیره ترکیه برابر 85% ریال است. ارزش لیره ترک در مقابل دلار آمریکا در سال گذشته 58% کاهش داشته و در حال حاضر هر دلار حدود 450 لیره ترک میباشد. و در مقایسه با دیگر ارزها بصورت زیر است.
در ترکیه حداقل دستمزدها 24 هزار لیره ترک می‌باشد با توجه به این رقم دستمزد کارگران و کارمندان و سایر صاحبان مشاغل در آن کشور بشرح زیر است.
کارگر در بخش دولتی 24 الی 70 هزار لیره ترک - کارمند در بخش دولتی 25 الی 120 هزار لیره ترک کارگر در بخش خصوصی 24 الی 70 هزار لیره ترک - متخصص و تکنسین نیز 70 الی 200 هزار لیره ترک:
نرخ رشد سالانه تولید ناخالص ملی ترکیه در فاصله 20 سال از 1342 تا 1362 بشرح زیر بوده است.
پس از آزاد شدن سرمایه‌گذاری خارجی در ترکیه در یکسال گذشته 930 میلیون دلار سرمایه خارجی اجازه ورود به کشور یافته که 600 میلیون دلار آن وارد ترکیه شده است. در سال 63 میزان 2/11 میلیون تن کالا توسط موسسات حمل و نقل ترکیه حمل شده که تنها 25/7 میلیون تن آن متعلق به رژیم عراق بوده و کلا در این سال 730 میلیون دلار برای این شرکتها درآمد حاصل شده است. میزان حمل و نقل به ایران نیز حدود 5 میلیون تن که حدود 2 میلیون تن آن کالاهای ترک و 3 میلیون تن ترانزیت بوده است و بخش عظیمی از آن از طریق راه‌آهن انجام شده است.
میزان بیکاری در ترکیه 3/16 درصد می‌باشد. تا اواخر سال 63 صادرات ترکیه به ایران حدود 873 میلیون دلار (اعتبار 746 میلیون دلار آن در خلال سال 63 و بقیه در پایان سال 1983 باز شده) و واردات این کشور از ایران حدود 4/1 میلیارد دلار بوده که فقط 6 میلیون دلار آن غیرنفتی بوده است و با احتساب درآمدهای دیگر ترکیه تراز بازرگانی جمهوری اسلامی ایران و ترکیه حدود 500 میلیون دلار بنفع ایران میباشد با توجه به میراث مشترک فرهنگی و تاریخی بین ایران و ترکیه این دو کشور مسلمان از دیرباز روابط خوبی با یکدیگر داشته‌اند و این روابط پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی ایران نیز در سطح بسیار وسیعتری خصوصاً در بعد اقتصادی (حدود 5/2 میلیارد در سال 1983) افزایش یافته و هم‌اکنون نیز تلاشهای دوستانه دوجانبه در هر چه بهتر کردن روابط دو کشور ادامه دارد.