راشد الغنوشی رهبر جنبش نهضت تونس:
پُستی در انقلاب موسیاهها نمیپذیرم
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی
مقدمه:
تونس پیشتاز بهار عربی به شمار میآید. در این کشور بود که بهار عربی در دسامبر 2010 و با اعتراضها علیه حکومت خودکامه بنعلی آغاز شد و در همین کشور بود که در 23 اکتبر امسال اولین انتخابات دموکراتیک در جهان عرب برگزار و حزب اسلامگرای نهضت برنده اصلی انتخابات شد.
غنوشی از زمان پیروزی حزب میانهرو و اسلامگرای «نهضت» در انتخابات تونس همواره پیام میدهد که هیچکس نباید از این حزب هراسی داشته باشد. از نظر او حزب نهضت قابل مقایسه با حزب دموکرات مسیحی آلمان و حزب عدالت و توسعه ترکیه است. غنوشی 70ساله امروز، زمانی به دستور «حبیب بورقیبه» اولین رییسجمهور تونس به زندان افتاد و سپس به کار اجباری و حتی به اعدام محکوم شد.
اگرچه که او در آغاز دهه 80 بر طبل خشونت میدمید اما امروزه با دوری جستن از خشونتطلبی، ترکیه را الگوی خود میداند. البته هنوز هم برخی مخالفان غنوشی مواضع جدید وی را باور ندارند و یادآوری میکنند که وی زمانی از حملات انتحاری دفاع میکرده است.
این مصاحبه توسط گروهی از روزنامهنگاران آلمانی در طبقه پنجم ساختمان مرکزی حزب نهضت انجام شده است. غنوشی که هوادارانش از روی احترام با لقب «شیخ» از او یاد میکنند با وجود 20سال اقامت اجباری در لندن ترجیح میدهد که سخنانش توسط یک مترجم ترجمه شود.
* آقای غنوشی، حزب شما در اولین انتخابات آزاد پس از انقلاب تونس حایز اکثریت آرا شد. شما از دموکراسی غربی به دلیل وجود سرمایهداری انتقاد میکنید و خواهان یک دموکراسی اسلامی هستید. منظورتان چیست؟
** ما خواهان برقراری سیستمی دموکراتیک هستیم که اصول دموکراسی و ارزشهای اسلامی در آن مورد توجه باشد. این سیستم شبیه به احزاب دموکرات مسیحی اروپا خواهد بود.
* تصور این پیروزی را برای حزبتان کرده بودید؟
** این نتیجه مایه شگفتی من نشد حتی زمانی که سیستم انتخاباتی تعداد کرسیهای حزب نهضت را محدود کرد. ما پدیده جدیدی نیستیم و حزب نهضت سابقهای 40ساله دارد. بسیاری از اعضای حزب ما در رژیم گذشته در رنج و زندان بودند.
* بزرگترین چالش پیشروی نهضت و احزاب موتلفش کدام است؟
** کاملا روشن است: ما باید نرخ بیکاری را کاهش دهیم.
* مذهب در آینده چه نقشی را در زندگی مردم تونس خواهد داشت؟
** اسلام از یک انرژی فوقالعاده برخوردار است. تونس در گذشته شکست خورد زیرا رژیم گذشته این نیروی مثبت را فعال نکرد. حزب نهضت خواهان بازگرداندن کرامت و راستی به خانوادهها و جامعه است.
* به باور شما تونسیها به اندازه کافی مذهبی هستند؟
** عمل به مذهب مسالهای شخصی است. دولت باید رفاه و نیازمندیهای شهروندان را تامین کند. حزب ما نمیخواهد چیزی را به زنان تحمیل کند و انتخاب با خود زنان است.
* با وجود این در غرب بسیاری این نگرانی را دارند که حزب شما حقوق زنان و برخی از آزادیهای اجتماعی را محدود کند. منتقدان شما را به دورویی متهم میکنند. چگونه میخواهید اسلام را در سیاستهایتان وارد کنید؟
** متاسفانه در غرب پیشداوریها علیه اسلام بهشدت رواج دارد. بسیاری از روزنامهنگاران غربی فکر میکنند که اسلام طرفدار سرکوب و مخالف حقوق بشر و آزادی است. این دیدگاه درستی نیست. ما در اسلام کلیسا نداریم و به همین دلیل، تفاسیر مختلفی در این خصوص وجود دارد. ما به اسلامی اعتقاد داریم که با دموکراسی و آزادی سازگار است.
* آن نیروی اسلام که شما میخواهید از آن استفاده کنید چیست؟
** برای مثال اندیشه نیکوکاری و زکات. اسلام گفته است که ثروتمندان باید بخشی از درآمدشان را به نیازمندان بدهند. رژیم پیشین همه امور اجتماعی را در انحصار خود داشت و زکات را ممنوع کرده بود. ما میخواهیم این ارزشها را در سیاستهای اجتماعی خود وارد کنیم.
* شما دبیرکل حزب نهضت هستید و به هنگام بازگشت به کشور اعلام کردید که هیچ پستی را در دولت جدید قبول نمیکنید و نمیخواهید رییسجمهور بشوید. چه نقشی را در آینده این کشور ایفا خواهید کرد؟
** من قول دادم که نه در دولت و نه به عنوان نماینده هیچ پست رسمیای را قبول نکنم و به این وعده خود پایبند هستم. این انقلاب دستاورد تونسیهای جوان است. جوانان موسیاه بودند که نیروی پیشبرنده قیام شدند و نه پیرهای موسفید. من اطمینان دارم که ما در مسیر ثابت دموکراسی هستیم و برای خودم نقشی در خارج از فضای سیاسی در نظر دارم یعنی یک مشاور روشنفکر. دلم میخواهد که بار دیگر به عنوان یک معلم مذهبی تاثیرگذار باشم زیرا دنیای اسلام بزرگتر از تونس است.
* آیا برای جلوگیری از رادیکال شدن حزب نهضت تلاش خواهید کرد؟
** در حزب نهضت هیچ فضایی برای رادیکالیزه شدن به وجود نمیآید. این جریانها تنها در زمان غیبت ما و از طریق نفوذ از بیرون به وجود آمدند. اسلامی را که ما در تونس به آن عمل میکنیم هیچ نسبتی با سرکوب ندارد و اصولا توجیهی برای بنیادگرایی وجود ندارد.
* تونسیها در مورد سلفیها زیاد صحبت میکنند. نظر شما در مورد این گروه بنیادگرا چیست؟
** سلفیها در غیاب حزب نهضت که نماینده اسلام میانهرو است، به وجود آمدند. اکنون ما در تونس میتوانیم به موقعیتی بازگردیم که من از آن به عنوان وضعیت عادی یاد میکنم یعنی تونس و حزب نهضت بدون رادیکالیسم.
* اگر نهضت بخشی از دولت جدید باشد به سلفیها اجازه تاسیس حزب خواهد داد؟
** تا زمانی که کسی دست به خشونت و سرکوب نزده باشد هیچ دلیلی برای محرومیت او وجود ندارد.
* حزب نهضت با سازماندهی بسیار حرفهایاش در انتخابات نگاه شمار زیادی از ناظران را به خود جلب کرد. منابع مالی حزب شما چیست؟ حق عضویت اعضا، کمکهای مالی خارجی یا غیره؟
** ما در همین محدودهای که در آن به سر میبریم تامین مالی میشویم. دیگر احزاب تونس پول بسیار زیادی در اختیار داشتند اما در این انتخابات پیروز نشدند. اعضای حزب پنج درصد از درآمدشان را به حزب هدیه دادند و هیچ مشکلی در این مورد نداشتند. در میان ما بازرگانان و وکلای دعاوی زیادی حضور دارند و به حزب کمک میکنند.
* کار داوطلبانه چه نقشی در این حزب دارد؟
** این خیلی مهم است زیرا ما خود را یک حزب خیریه میدانیم. تقریبا هیچکس در ازای کار حزبی حقوق دریافت نمیکند. علاوه بر آن ما در بسیج و تجهیز نیروها هم خیلی قوی عمل میکنیم. نیروهای داوطلب ما بارها به منازل رایدهندگان بالقوه رفتند و برای حزب تبلیغ کردند. این کار ارزشی به مراتب فراتر از میلیونها دینار دارد.
* بنعلی، دیکتاتور سابق از کشور رفته است اما بسیاری از اعضای حزب او همچنان در پستهای کلیدی حضور دارند. با این مساله چگونه کنار میآیید؟
** رسیدگی به این مسایل جزو مسوولیتهای دادگستری است. ما بسیار در پی اصلاحات در دادگستری هستیم تا آنان بتوانند این وظیفه خود را دنبال کنند.
* سرویس امنیتی تونس طی چندین دهه انبوهی از اطلاعات در مورد شهروندان را در اختیار دارد. آیا شما خواهان رسیدگی به این موارد و به عبارت دیگر در دسترس عموم قرار دادن این پروندهها هستید؟
** همه این پروندهها در اختیار عموم قرار خواهد گرفت اما ما بهعنوان دولت نمیتوانیم مجازات تعیین کنیم. این مساله از جمله وظایف دادگستری خواهد بود.
* در آلمان ادارهای برای مدارک اشتازی وجود دارد. آیا شما هم برنامهای برای تاسیس یک مرکز مشابه دارید؟
** این امر بسیار حساسی است که ما همراه با موتلفان سیاسیمان آن را مورد توجه قرار خواهیم داد. باید یک قوه قضاییه موقت تشکیل شود تا به جرایم گذشته رسیدگی و همزمان معیارهای جدیدی ایجاد کند.
* نام بنعلی از کتابهای درسی حذف شده است. آیا این شروع خوبی برای کنار آمدن با گذشته است؟
** بن علی برای تونسیها یادآور سیاهترین بخش تاریخ کشورشان است. آنان دیگر نمیخواهند با این نام کاری داشته باشند. در عین حال مکانهای مشخصی وجود دارد مثل کاخها و زندانها که یادآور این برهه از تاریخ تونس است و به همین دلیل آن دوران به فراموشی سپرده نمیشود.
* شما تحت چه شرایطی مجبور به ترک تونس شدید؟
** بعد از انتخابات سال 1989 به خارج سفر کردم. در آن زمان بن علی خود را برنده انتخابات اعلام کرده بود اما برنده واقعی حزب نهضت بود. در آن زمان دعوتنامهای از اتحادیه دانشجویان در کلن داشتم و آنها من را برای شرکت در یک کنفرانس به آلمان دعوت کرده بودند. درواقع باید سه روز خارج از تونس میماندم اما این سفر به تبعیدی 23 ساله بدل شد.
* و به همین دلیل به لندن رفتید؟
** بریتانیا و سوییس تنها کشورهایی بودند که من را میپذیرفتند. بن علی کشورهای اروپایی را متقاعد کرده بود که به من ویزا ندهند. من در سال 1997 هم یکبار دیگر به آلمان سفر و در یک گردهمایی فرهنگی که دیگر تونسیهای تبعیدی ترتیب داده بودند شرکت کردم. پلیس آلمان با بن علی همکاری داشت و اگرچه دستگیر شدم اما توانستم فرار کنم. نام من به مدت یک دهه در فهرست افراد تحت تعقیب اینترپل قرار داشت. این تجربه به من آموخت که نباید با پناهندگان سیاسی به مانند جنایتکاران رفتار کرد و آنها را به دیکتاتورها تحویل داد.
* وقتی پس از سالها به میهنتان بازگشتید چه احساسی داشتید؟
** دلم میخواهد از این موقعیت استفاده کنم و از اروپاییها برای پذیرفتن حداقل دو هزار تبعیدی تونسی تشکر کنم. تقریبا بسیاری از اعضای حزب نهضت از ترس رژیم بنعلی به خارج از کشور گریختند. برخی از آنان مجوز اقامت دایم و عدهای حتی به تابعیت آن کشورها درآمدند. بسیاری از ما در اروپا درس خواندیم و کار پیدا کردیم. به همین علت به زبانهای مختلفی حرف میزنیم.
* همکاری با دولتهای غربی در آینده چگونه خواهد بود؟ اروپا تا آغاز سال 2011 همکاریهای تنگاتنگی با دیکتاتورهای جهان عرب داشت.
** بنعلی به هیچ عنوان موفق نشد کشورهای اروپایی را متقاعد کند که حزب نهضت یک باشگاه تروریستی است. بسیاری از اعضای نهضت در اروپا در تبعید زندگی میکردند. ما امید داریم که دولتهای دموکراتیک با رژیمهای دیکتاتوری همکاری نکنند. تونس کشوری متکثر و متنوع است که بر اساس موقعیت جغرافیاییاش همیشه درهای خود را برای اروپا باز نگه خواهد داشت، همینطور برای مغرب و سراسر آفریقا.
* آیا اروپا در بازسازی تونس کمک میکند؟
** ما در برنامه انتخاباتیمان بر همکاری با اتحادیه اروپا تاکید کرده و اظهار امیدواری کرده بودیم که این همکاریها همچنان عمیقتر شود.
* دریای مدیترانه شمال آفریقا و اروپا را به یکدیگر پیوند میدهد. آیا شما از دولتهای اروپایی خواستهاید که مرزهای خود را به روی پناهجویان ببندد؟
** توقف مهاجرتهای غیرقانونی یکی از منافع مشترک اروپا و تونس به شمار میآید. سرعت بخشیدن به دموکراتیزاسیون نیز در زمره همین منافع مشترک است. روزی روزگاری چه بسا شاهد مهاجرت از اروپا به شمال آفریقا خواهیم بود. (می خندد)
* انقلاب تونس برای شخص شما به چه معنی است؟
** این انقلاب برای من یک زندگی جدید را ممکن کرد و برای حزب نهضت و سراسر این کشور یک زندگی جدید را امکانپذیر ساخت.
* پیش از مصاحبه در حال دعا بودید. برای چه دعا میکردید؟
** خدا را شکر میکردم که این انقلاب را به ما ارزانی داشت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
