از لندن تا تهران، کدام پلیس سهل‌انگاری کرد؟!

بعدازظهر دیروز سه شنبه حادثه ای در تهران رخ داد که در نهایت با مداخله پلیس پایان یافت، این حادثه با واکنش خصمانه غرب روبرو شد، اما در سال 1359شمسی حادثه ای تروریستی در سفارت ایران در لندن رخ داد که غربیها واکنش چندانی به آن نشان ندادند.
به گزارش خبرگزاری مهر، هر چند رسانه های غربی هیاهوی بسیاری درباره حادثه روز گذشته و تجمع دانشجویان ایرانی در مقابل سفارت انگلیس به راه انداختند، اما هیچ اشاره ای به این موضوع نکردند که پلیس ایران تلاش زیادی برای پایان دادن به این ماجرا انجام داد یعنی درست بر عکس وضعیتی که در سال 1359 شمسی در لندن رخ داد و اشغال مسلحانه سفارت ایران پنج روز طول کشید و نیروهای امنیتی انگلیس اقدام مناسبی را در حفاظت از سفارت جمهوری اسلامی انجام ندادند.
یادآوری به غرب
روز ۱۰اردیبهشت ۱۳۵۹، شش فرد مسلح که خود را ازاهالی عرب استان خوزستان معرفی می‌کردند، با هجوم به داخل سفارت ایران در لندن، ۲۶ نفر از کارکنان و مراجعان را گروگان گرفته و ساختمان را به اشغال خود درآوردند.
فروردین ماه ۱۳۵۹ بود که شش مرد عرب ‌تبار با تابعیت ایرانی، سوری و عراقی از بغداد رهسپار لندن شدند. آنها قبل ازعزیمت به لندن تحت نظارت یک افسربعثی به‌ نام "سامی محمد علی" که بعد‌ها در رابطه با اقدامات تروریستی سازمان جرج حبش و به اتهام قتل نماینده الفتح در لندن تحت تعقیب قرار گرفت، در زمین تمرین تیراندازی سازمان جرج حبش در حومه بغداد تمرین کرده بودند. سامی محمد علی در لندن به آنها پیوست و‌‌ همان اسلحه ‌ها ‌را که از طریق پست سیاسی سفارت عراق به‌ لندن آورده شده بود در اختیار آنها گذاشت تا پس از بررسی نقشه سفارت ایران، حمله به سفارت را آغاز کنند.
گروه مطابق قرار قبلی رأس ساعت ۱۱صبح روز ۱۰ اردیبهشت ۱۳۵۹ به ساختمان اصلی سفارت ایران در محله پرنسس‌ گیت لندن حمله کرده، مامور محافظ سفارت را خلع‌سلاح کرده و ۲۶ نفر را به ‌مدت شش روز به ‌گروگان می ‌گیرند. از این ۲۶ نفر ۱۷ نفر کارمندان سفارت، هشت نفر ایرانی و خارجی مراجعه ‌کننده به سفارت و یک نفر مأمور نگهبان سفارت بودند.
ازآنجا که اشغال سفارت ایران در لندن پنج روز پس ازشکست حمله نظامی آمریکا به طبس رخ داد برخی خبرگزاری‌ها آن‌ را به عنوان اقدام تازه آمریکا و انگلیس برای تحت فشار قرار دادن ایران و آزادی گروگانهای آمریکایی ارزیابی کردند.
اشغال سفارت ایران در حالی رخ داد که در پی تهدید‌های مکرر قبلی از ناحیه بعثی‌ها و حمله ناموفق چند روز قبل به سفارت ایران در بیروت، دکترغلامعلی افروز کاردار سفارت ایران درنامه‌ ای رسمی خطاب به شاخه ضدتروریست پلیس لندن تقاضای حفاظت بیشتر از سفارتخانه را اعلام‌ کرده و روز قبل از حمله، پلیس لندن در نامه‌ ای رسمی در این مورد قول مساعد داده بود.
دو خبرنگار بریتانیایی شبکه بی. بی. سی که بین گروگان‌ها بودند تقاضای گروگانگیران را به بیرون مخابره کردند. آنان علاوه بر درخواست یک هواپیما برای خروج سالم از بریتانیا، خواستار آزادی ۹۱ زندانی سیاسی در خوزستان (که از آن با عنوان عربستان ایران یاد می‌کردند) و نیز عزل سید‌احمد مدنی استاندار وقت خوزستان شدند، اما وزیر خارجه ایران با درخواست ‌گروگانگیر‌ها مخالفت کرد.
همزمان گروهی از دانشجویان ایرانی مقیم لندن در اعتراض به گروگان‌گیری روبروی ساختمان سفارت تظاهرات و اعتصاب کردند. در جریان این تجمع میان دانشجویان، گروهی از نیروهای راستگرا و پلیس درگیری‌های پراکنده‌ای رخ داد. همزمان در داخل سفارت هم آرام آرام تنشها میان کارمندان سفارت و گروگانگیران بالا می گرفت.
با گذشت زمان و خودداری جمهوری اسلامی ایران از پذیرش تقاضای گروگانگیران ومقاومت درونی افرادی نظیر لواسانی و افروز، گروگانگیران تقاضای خود را به مذاکره با سه سفیر عرب (از کشورهای عراق، اردن، لیبی یا سوریه) کاهش دادند و سپس به دیدار با یک دیپلمات عرب نیز راضی شدند تا پس از آن اسلحه‌ها را زمین بگذارند.
اسناد تازه آزاد شده آرشیو ملی بریتانیا نشان می‌دهد که وزارت خارجه بریتانیا از سفرای کشورهای مختلف عربی در لندن خواسته بود تا با میانجیگری و گفتگو با اشغالگران برای کمک به حل مسالمت‌ آمیز و بدون خون ‌ریزی ماجرا وارد صحنه شوند، ولی به جز نماینده سازمان آزادیبخش فلسطین(ساف) در لندن، هیچ یک از دیپلماتهای عرب حاضر به این کمک نشدند. بر اساس اسناد آرشیو ملی بریتانیا، در فاصله اشغال سفارت و حمله نیروهای اس.آی.اس به داخل ساختمان، گروگان‌گیرها چند نفر از جمله یک کارمند شبکه خبری بی.بی.سی، یک گردشگر پاکستانی، یک خانم منشی سفارت، یک خبرنگار سوری و یک خانم مسئول روابط عمومی سفارت را آزاد کردند. گروگانگیران چند بار با تعیین ضرب ‌الاجل تهدید کردند ساختمان سفارت را منفجر خواهند کرد،اما با تداوم بی‌ اعتنایی مسئولان بریتانیایی وتعویق سه باره این ضرب ‌الاجل، مهاجمان تروریست که از دیدار با دیپلماتهای عرب ناامید شده بودند وعده دادند که در صورت تداوم بی ‌توجهی به خواسته ‌هایشان، هر نیم ‌ساعت یکی از گروگانها را خواهند کشت. اولین انتخاب آنها سید عباس لواسانی بود که خود از گروگانگیران خواست به‌ جای دکتر عزتی استاد فلسفه و رایزن مسن فرهنگی ایران که از هراس تهدید گروگانگیران دچار حمله عصبی شده بود، قربانی شود.
بدین ‌ترتیب گروگانگیران، عباس لواسانی دانشجوی ایرانی - که همکار بخش مطبوعاتی سفارت بود- را به ضرب ۳ گلوله به شهادت رسانده و جسد او را به بیرون ساختمان انداختند. با کشته شدن لواسانی، مذاکرات ماموران دولت بریتانیا برای حل مسالمت آمیز ماجرا عملاً به بن بست رسید و تصمیم برای انجام عملیات نجات گروگان‌ها قطعی شد.
اشغال سفارت ایران در حالی رخ داد که در پی تهدید‌های مکرر قبلی از ناحیه بعثی‌ها و حمله ناموفق چند روز قبل به سفارت ایران در بیروت، دکتر غلامعلی افروز کاردار سفارت ایران در نامه‌ ای رسمی خطاب به شاخه ضد تروریست پلیس لندن تقاضای حفاظت بیشتر از سفارتخانه را اعلام‌ کرده و روز قبل از حمله، پلیس لندن در نامه‌ ای رسمی در این مورد قول مساعد داده بود. در پی این واقعه مارگارت تاچر نخست‌وزیر وقت بریتانیا، مسئولیت عملیات نجات را از پلیس به نیروهای ویژه بریتانیا موسوم به "کماندوهای اس.ای.اس" منتقل و بلافاصله دستور حمله به سفارت و کشتن تمام گروگانگیران را صادر کرد. کماندو‌ها با ایجاد انفجارهای متعدد و استفاده از مواد دودزا و گلوله‌ های اشک ‌آور از چند نقطه وارد ساختمان شدند و تمام اشغالگران حتی سه نفر از آنها که آشکارا تسلیم شده بودند را به قتل رساندند. در همین زمان دو نفر از گروگانگیران در آخرین لحظات خود را به اتاق گروگانهای مرد رساندند و آنها را به رگبار بستند که در جریان این تیراندازی سه نفر به نام‌های افروز، عزتی و صمدزاده زخمی شدند.
تنها بازمانده گروه گروگانگیران، شخصی به نام فوزی بداوی ‌نژاد بود که در میان گروگانها دراز کشیده و پنهان شد. پلیس، علی صمدزاده کارمند اداره مطبوعات سفارت را که به شدت زخمی شده بود، به جای بداوی ‌نژاد بازداشت و بدین ‌ترتیب از کشته شدن همه تروریستها اطمینان حاصل کرد.
بعدها گفته شد کماندوهای اس.ای.اس تروریستهای زخمی را تیرخلاص زده ‌اند و این موضوع احتمال قتل علی صمد زاده توسط پلیس بریتانیا را مطرح کرد.جسد صمدزاده مدت سه‌ شبانه‌ روز پس از قتل درمحل سفارت- به‌همراه جسد دو تروریست- باقی ماند و درآتش ‌سوزی بعدی سفارت و ریزش سقف آسیب زیادی دید، اما حتی پس ازخروج جسد ازسفارت نیز کالبد شکافی دقیقی برای تشخیص علت مرگ وی انجام نشد.
ابهام بی‌پاسخ
همانطورکه در سطرهای بالا اشاره شد ماموران امنیتی انگلیس تمام حمله کنندگان به سفارت ایران را به جز یکی از آنها به قتل رساندند و همین موضوع سبب شکل گیری این ابهام شد که چرا انگلیس نمی خواست این گروگانگیران زنده بمانند.
گفته می شود انگلیس از بیم آنکه مبادا گروگانگیران دربازجویهای بعد از بازداشت پرده از رازحمله به سفارت بردارند اقدام به کشتن آنان کرده اند و این موضوعی است که تا کنون پاسخ روشنی به آن داده نشده است.
علاوه بر آن، تنها بازمانده حادثه سال 1359 یعنی فوزی داوی نژاد، در سال 2008 میلادی از زندان آزاد شد و زندگی جدیدی را در بریتانیا آغاز کرد و این در حالی است که هنوز پرسشهای زیادی درباره هدف اصلی این اقدام تروریستی بدون پاسخ باقی مانده است.