روز گذشته گزارشی از سوی سازمان ملل متحد منتشر شد که در آن دولت سوریه به جنایت علیه بشریت متهم شده است. به دنبال انتشار این گزارش فشارها بر سوریه وارد فاز جدیدی شد. آمریکا و آلمان از شورای امنیت سازمان ملل متحد خواستند برای اقدامات بیشتر علیه سوریه این کشور را تحت فشار قرار دهند و دولت ترکیه برای هر اقدامی علیه سوریه اعلام آمادگی کرد. این در حالی است که طی روزهای گذشته و به دنبال قطعنامه ضدسوری اتحادیه عرب تظاهرات میلیونی حمایت از اسد در دمشق برگزار شده بود.
دیروز سوزان رایس نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد گفت: «زمان آن فرا رسیده است که شورای امنیت درباره سوریه اقدامی جدی به عمل آورد.» پیتر ویتیگ نماینده آلمان هم گفت که شورای امنیت نمیتواند همچنان در مقابل وقایع سوریه بیتفاوت باقی بماند پیشتر اتحادیه عرب تحریمهایی را علیه سوریه اعلام کرده بود. این تلاش مقامات آمریکایی و آلمان در حالی صورت گرفته است که سازمان ملل متحد گزارشی را درباره عملکرد نظامیان سوریه منتشر کرد.
گزارش سازمان ملل علیه نظامیان سوری
این گزارش که به سفارش شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد تهیه شده حاکی از آن است که نظامیان دولتی به طور سیستماتیک «مرتکب جنایت علیه بشریت شدهاند». در این گزارش سازمان ملل آمده که نظامیان سوری در جریان سرکوب مخالفان حکومت دمشق علیه غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان، وارد عمل شده و به جنایاتی نظیر قتل، شکنجه و تعرض جنسی علیه غیرنظامیان دست زدهاند. دولت سوریه همواره ادعا کرده که در حال مبارزه با گروههای مسلح است.
بیش از 3500 نفر در جریان ناآرامیهای چند ماه گذشته در سوریه کشته شدهاند. هیئت سازمان ملل که این گزارش را تهیه کرده است روز دوشنبه (28 نوامبر) جزئیات گزارش 39 صفحهای خود را در جریان یک کنفرانس خبری در ژنو تشریح کرد. این کمیته اعلام کرد به شدت نگران موارد ارتکاب جنایت علیه بشریت در سوریه است که در نقاط مختلف آن کشور اتفاق افتاده است.
این هیئت برای تهیه گزارش خود با 223 نفر از قربانیان، نظامیان سابق (فراری) و دیگران مصاحبه کرد. دولت سوریه به اعضای این هیئت اجازه ورود به آن کشور را نداد. برخی از نظامیان سابق که پستهای خدمت خود را ترک کردهاند به اعضای این کمیته گفتهاند برای سرکوب تظاهرکنندگان دستور «شلیک به قصد کشت» داشتند. یکی از این نظامیان سابق گفته به جای شلیک مستقیم به سمت مردم، مبادرت به شلیک اخطار هوایی کرد ولی به خاطر تمرد از دستور دستگیر و مورد ضرب و شتم قرار گرفت.
ترکیه آماده انجام هر سناریویی علیه سوریه
در همین حال وزیر خارجه ترکیه گفته است که کشورش آماده اجرای هر سناریویی علیه سوریه است.
به گزارش «رویترز»، «داوود اوغلو» که دیروز با شبکه تلویزیونی 24 گفتوگو میکرد، افزود که ترکیه نمیخواهد در سوریه مداخله نظامی کند، ولی خود را آماده انجام هر سناریویی در مقابل سوریه کرده است، چرا که حکومت بشار اسد، هیچ شانسی برای ماندن ندارد.
«تودی زمان» نیز گزارش داد: یکی از سناریوهایی که ممکن است ترکیه در مقابل سوریه به کار بگیرد، این است که آب رودخانههای دجله و فرات را روی سوریه ببندد؛ مسئلهای که ممکن است بر عراق هم تاثیر جدی داشته باشد، چرا که این دو کشور، دیرهنگامی است که بر سر استفاده از آب این رودخانهها با ترکیه مشکل دارند. بنابر این گزارش، عراق از جمله کشورهایی است که در تحریم اخیر اتحادیه عرب علیه سوریه رأی ممتنع داده و گفته است که به دلیل داشتن مرزهای طولانی با این کشور، نمیتواند تجارت خود با این کشور را محدود کند.
تحریمهای جدید اتحادیه اروپا علیه دمشق
از سوی دیگر، منابع آگاه در اتحادیه اروپا اعلام کردند که این اتحادیه با اجرای تحریمهای جدید علیه سوریه که بیشتر اقتصادی است موافقت کرده و روز پنجشنبه به طور رسمی اعلام خواهد شد. بنا به گفته این منابع، تحریمهای جدید هرگونه کمک مالی به دولت سوریه را برای خرید مایحتاج خود به غیر از غذا و دارو ممنوع کرده و در لیست تحریمها 12 شخص و 11 سازمان به چشم میخورد.
اتحادیه اروپا پیشتر از تصویب تحریمهای اقتصادی علیه سوریه استقبال کرده و آن را "اقدامی بی مانند" خوانده بود. در همین حال آلن ژوپه، وزیر امور خارجه فرانسه بار دیگر تشکیل مناطق امن را در خاک سوریه برای حمایت از مخالفان در این کشور خواستار شد و ابراز امیدواری کرد که این طرح با مخالفت بینالمللی روبهرو نشود.
این در حالی است که سازمان ملل با رد این درخواست اعلام کرده بود نیازی به تشکیل چنین مناطقی در سوریه نیست. وزیر امور خارجه فرانسه همچنین از اعضای اتحادیه اروپا خواست از ترکیه دعوت کنند تا در نشستهای این اتحادیه درخصوص مسائل سوریه شرکت کند.
کمک لیبی به مخالفان سوری
از سوی دیگر، روزنامه دیلی تلگراف در گزارشی مدعی شد که مصطفی عبدالجلیل، رئیس شورای انتقالی لیبی، عبدالحکیم بلحاج فرمانده شورای نظامی طرابلس را به ترکیه فرستاده تا با فرماندهان نظامیان موسوم به "ارتش سوریه آزاد" دیدار کند و در این دیدار مساله فرستادن نظامیان لیبیایی به سوریه برای آموزش مخالفان سوری مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. براساس این گزارش دیدار مذکور کاملا محرمانه بوده و هنگامی که بلحاج از ترکیه بازگشته کشمکشهایی میان مقامهای لیبیایی به دلیل استفاده بلحاج از پاسپورت جعلی در گرفته است.
از سوی دیگر، یک منبع آگاه در اتحادیه عرب فاش کرد که نبیل العربی، دبیرکل این اتحادیه پیش از برگزاری نشست روز دوشنبه این اتحادیه درخصوص تصویب تحریمها علیه سوریه در نامهای به ولید المعلم، وزیر امور خارجه این کشور اعلام آمادگی کرده که در صورتی که دمشق طرح اتحادیه عرب را امضا کند این اتحادیه حاضر است اصلاحاتی را در بندهای این طرح اعمال کند.
بنا به گفته این منبع، نامه مذکور در پاسخ به نامههای المعلم در روزهای 25 و 26 نوامبر به اتحادیه عرب بوده است و العربی در آن به مقامهای سوریه اطمینان داده که در صورت موافقت دمشق با طرح اتحادیه عرب برخی اصلاحاتی که سوریه خواستار آن بود را در بندهای طرح انجام خواهد داد.
واکنش تند وزیر خارجه سوریه
در همین حال وزیر امور خارجه سوریه تأکید کرد، کشورش از این پس سیاست دیپلماسی آرام را در برابر کشورهای عربی کنار خواهد گذاشت. «ولید المعلم»، وزیر امور خارجه سوریه در نشستی خبری که از تلویزیون دولتی این کشور پخش شد، اظهار کرد: اتحادیه عرب قصد ندارد به صدای مردم سوریه گوش دهد و وجود گروههای مسلح تروریست در سوریه را رد میکند.
پس از اظهارات اولیه ولید المعلم، تصاویر تکاندهندهای از اقدامات تروریستی گروههای مسلح و اعترافهای برخی از آنها در این کنفرانس خبری پخش شد. همچنین تصویری از مادر یکی از شهدا پخش شد که درباره فرزند کشته شدهاش توضیحاتی را ارایه داد.
در حالی که شبکههای خبری الجزیره و العربیه اعلام کرده بودند، این کودک سوری به دست نیروهای امنیتی این کشور کشته شده، مادر وی تاکید کرد که اگر ارتش در شهر «حمص» وجود داشت، پسرش کشته نمیشد. پس از پخش این تصاویر، وزیر امور خارجه سوریه سخنان خود را ادامه داد و گفت: بار دیگر بر پایبندی خود به نقشه کار عربی که در قطر تصویب شد، تاکید میکنیم.
المعلم اظهار کرد: دلیل تعلیق مشارکت هیئتهای سوریه در نشستهای اتحادیه عرب این بود که آنها نمیخواستند صدای طرف مقابل را بشنوند. آنها در نشست شهر رباط در مراکش، پروتکل اعزام ناظران اتحادیه را تصویب کردند که با حاکمیت سوریه در تضاد است. وزیر امور خارجه سوریه افزود: الجزایر اصلاحیهای برای پروتکل اتحادیه عرب ارایه داد که 80 درصد از خواستههای ما را برآورده میکرد.
در تماس با وزیر خارجه این کشور این مسئله را بررسی کردیم و او به من پیشنهاد داد که از نبیل العربی، دبیرکل اتحادیه عرب بخواهم اصلاحیه الجزایر را به پروتکل اتحادیه پیوست دهد اما هنگامی که از العربی خواستم نامههای رد و بدل شده میان ما و همچنین اصلاحیه ارایه شده توسط الجزایر را به پروتکل پیوست دهد تا یکی از مسئولان را برای امضا پروتکل به قاهره بفرستیم، وی اعلام کرد که نمیتواند این کار را انجام دهد.
وی به تعدادی از بندهای پروتکل اتحادیه عرب اشاره کرد و گفت: در بند سوم این پروتکل از دولت سوریه و مخالفان دعوت شده که کنفرانسی برای گفتوگو درباره تشکیل دولت وحدت ملی برای در دست گرفتن امور در مرحله انتقالی برگزار کنند. این در حالی است که در نقشه کار عربی هیچگونه درباره دولت وحدت ملی و مرحله انتقالی که دخالت در امور داخلی سوریه به حساب میآیند، صحبتی نشده است.
المعلم افزود: بدترین مسئله در بند شماره پنج این پروتکل آمده است که در آن هشدار دادند، اگر این پروتکل را امضا نکنیم، ما را تحریم اقتصادی میکنند و این مسئله را با دبیرکل سازمان ملل در میان خواهند گذاشت که نشاندهنده تلاش آنها برای بینالمللی کردن مسئله سوریه است. وی در این لحظه به تصاویر پخش شده در کنفرانس اشاره کرد و گفت: به من خبر دادهاند که شبکههای الجزیره و العربیه هنگام پخش این تصاویر آن را پوشش ندادهاند و تصاویر کنفرانس را قطع کردهاند.
المعلم اظهار کرد: نقشه کار عربی با موافقت دو طرف تصویب شد و طرح واضحی بود اما نیت کشورهای عربی صادقانه نبود و کمیته وزارتی و همچنین شورای اتحادیه عرب این طرح را نادیده گرفتند. بنابراین آنها مسئول امضا نشدن این طرح هستند. وزیر امور خارجه سوریه درباره راهحلهای پیشرو برای حل مسئله کنونی کشورش گفت: انجام طرح اصلاحات بشار اسد، رئیسجمهوری سوریه راهحل مناسب است و هماکنون کمیته قانون اساسی در حال تدوین قانون جدیدی است که از بهترین قوانین اساسی جهان خواهد بود.
ما تصمیم جدی برای گفتوگوی ملی داریم؛ چرا که راهحل را در آن میبینیم اما این گفتوگوی ملی باید فراتر از دولت و مخالفان باشد و ضروری است که شامل مردم و خواستههای آنها نیز شود. وی تصریح کرد: آنها مخالفان دولت سوریه را به پایتختهای کشورهای مختلف دعوت میکنند و از آنها میخواهند که به گفتوگو با نظام حاکم سوریه راضی نشوند؛ چرا که به گفته آنها این نظام در حال سقوط است.
المعلم افزود: آماده گفتوگو هستیم و میتوانیم به مخالفانی که در خارج از کشور زندگی میکنند، برای حضور در سوریه جهت انجام گفتوگوها تضمین بدهیم. از کشورهای عربی نیز میخواهیم که تامین پول مخالفان را کنار بگذارند و تحریک رسانهای توسط شبکههای الجزیره و العربیه را متوقف کنند. آنها در دوحه به ما قول دادهاند که در صورت موافقت با نقشه کار عربی، تحریک رسانهای را متوقف میکنند و از رهبران دینی میخواهند که در این باره اقدام کنند.
وی افزود: هنگامی که با نقشه کار عربی موافقت کردیم تبلیغات رسانهای و تحریک شبکههای العربیه و الجزیره و همچنین عملیات مسلحانه تروریستها بیشتر شد. المعلم درباره انتقاد اتحادیه عرب در سوریه و متهم کردن این کشور به تلاش برای وقتکشی اظهار کرد: آنها اگر میخواستند وقت را تلف نکنند، باید پس از نشست رباط، کمیتهای را برای بررسی پروتکل به سوریه میفرستادند تا این مسئله را در یک روز حل میکردیم.
وزیر امور خارجه سوریه با تاکید بر این که اتحادیه عرب با هدف قرار دادن نظام حاکم سوریه، منشور این اتحادیه را نقض کرده است، افزود: همه ما میدانیم که هدف اصلی، ملت سوریه است و باید تاکید کنم که اتحادیه عرب بدون عضویت فعال سوریه هیچ ارزشی ندارد. وزیر امور خارجه سوریه درباره موضع ترکیه در قبال نظام حاکم سوریه اظهار کرد: به توافقات خود با کشورهای دیگر از جمله توافق «ادنه» پایبند هستیم؛ چرا که همواره به پایبندی به توافقات مشهور بودهایم.
موضع ما نسبت به حزب کارگران کردستان ترکیه مشخص است و تغییر نخواهد کرد؛ اگرچه موضع دولت ترکیه علیه ما باشد. المعلم اظهار کرد: نمیخواهم تهدید کنم؛ چرا که وزیر خارجه مودبی هستم اما اگر آنها میخواهند بیادب باشند تصمیم با خودشان است.
وی درباره موضع آینده سوریه در رابطه با اتحادیه عرب گفت: مجبور شدیم که دیپلماسی آرام را کنار بگذاریم؛ هرچند که تلاش کردیم با این دیپلماسی به راهحل برسیم. عنوان مرحله آینده، مرحله استقامت همراه ملت خواهد بود. میلیونها سوری که در شهرهای مختلف تظاهرات میکنند سرشار از احساس ملی و روح استقامت هستند.