تنگه‌هرمز خط قرمز ماست

مساله، بستن یا نبستن تنگه هرمز در سال‌های اخیر نیست، بلکه تهدیدی است که به کابوس بسیاری از کشورهای جهان تبدیل شده است، کشورهایی که به این نقطه استراتژیک همچنان به مثابه سرپل عبور انرژی جهان می‌نگرند و نگرانند از آن روزی که جمهوری اسلامی ایران تهدید خود را عملی کند و این تنگه و گذرگاه را به روی کشتی‌های عبوری ببندد. بر پایه همین نگرانی است که وزیر دفاع آمریکا مدعی شد که «تنگه هرمز خط قرمز آمریکاست.» طی سال‌های اخیر، همزمان با گسترش تهدیدات نظامی احتمالی علیه ایران، مقامات جمهوری اسلامی ضمن پاسخ قاطع به این تهدیدها تاکید کرده‌اند که در صورت هرگونه تجاوز، ایران آمادگی آن را دارد تا تنگه هرمز را ببندد. سردار محمدعلی جعفری، فرمانده سپاه پاسداران و سردار فدوی، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران از جمله مقامات نظامی بودند که چندباری تاکید کرده‌اند که جمهوری اسلامی ایران در زمان تهدید توانمندی بستن تنگه هرمز را دارد. تهدید به بستن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی ایران سبب شد تا بسیاری از کشورهای غربی مدعی شوند که تنگه هرمز به اهرم فشار ایران بر غرب تبدیل شده است و جمهوری اسلامی به این تنگه به عنوان حیاط‌خلوت راهبردی خود نگاه می‌کند. گو اینکه در این میان نیز برخی مدعی‌اند که اظهاراتی از این دست به منظور بازداشتن جامعه جهانی از فشار بیشتر بر ایران و بالابردن هزینه هرگونه مقابله نظامی علیه جمهوری اسلامی، خصوصا علیه تاسیسات هسته‌ای است.
تنگه هرمز یکی از راهبردی‌ترین خطوط بین‌المللی کشتیرانی در جهان به شمار می‌آید، آبراهی که خلیج‌فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند پیوند می‌دهد. نام هرمز بنا بر منابع تاریخی در قدیم «هورموغ» بوده که در گویش بومی لارستانی به معنای نخل است. تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین تنگه‌های جهان است و یکی از پنج‌منطقه استراتژیک جهان به شمارمی‌آید. شاید دلیل اهمیت استراتژیک تنگه هرمز، حجم بالا و غیرقابل جایگزین حامل‌های انرژی از این آبراه باشد. این مساله با توجه به عرض کم مناطق قابل کشتیرانی در این تنگه که چیزی در حدود سه‌کیلومتر برای هر یک از خطوط رفت و برگشت است و از میان جزیره‌های ایرانی می‌گذرد اهمیت تسلط بر این منطقه را دوچندان می‌کند. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه حدود 20‌میلیون بشکه نفت خام از منطقه خلیج‌فارس عمدتا به مقصد ژاپن، آمریکا، اروپای غربی و دیگر کشورهای آسیایی صادر می‌شود که تمام آن از تنگه هرمز عبور می‌کند و این به‌جز حجم عظیم فرآورده‌های نفتی، گاز مایع و مایحتاج کشورهای منطقه است که از این تنگه عبور می‌کند. در واقع بر اساس آمارهای موجود حداقل ۸۸‌درصد نفت عربستان سعودی، ۹۰‌درصد نفت ایران، ۹۸‌درصد نفت عراق، ۹۹‌درصد نفت امارات متحده عربی و صددرصد نفت کشورهای کویت و قطر از تنگه هرمز عبور می‌کند که در مجموع می‌توان گفت ۹۰‌درصد صادرات نفت تولید‌کنندگان خلیج‌فارس توسط تانکرهای نفتی از این مسیر می‌گذرد.اداره اطلاعات انرژی آمریکا عبور این میزان نفت خام از تنگه هرمز را به معنای عبور ۴۰‌درصد از نفت عبوری از دریا و ۲۰‌درصد از کل نفت دنیا از این آبراهه استراتژیک می‌داند.
در عین حال، شرکت بین‌المللی بیمه لویدز در گزارشی اعلام کرده بود بسته شدن تنگه هرمز به معنای توقف 90‌درصد صادرات نفت کشورهای منطقه خلیج‌فارس و توقف معاملات تجاری بسیاری از این کشورها خواهد بود. این شرکت در گزارش خود با اشاره به اینکه ۹۰‌درصد صادرات نفت و ۵۰‌درصد معاملات تجاری این کشورها از طریق تنگه هرمز صورت می‌گیرد یادآور شده بود: بسته شدن تنگه هرمز باعث توقف همه معاملات امارات، کویت، قطر و تقریبا همه صادرات عراق و نیز ۸۸‌درصد صادرات نفت عربستان خواهد شد. کارشناسان اقتصادی معتقدند در صورت بسته شدن تنگه هرمز بازار با کمبود ۲۰‌میلیون بشکه‌ای نفت مواجه خواهد شد و بهای نفت از مرز ۲۵۰‌دلار خواهد گذشت. بر این اساس با توجه به همه این موارد در صورت اقدام احتمالی ایران در تنگه هرمز و هرگونه اختلال و کندی در روند عبور انرژی از این آبراهه راهبردی، تاثیرات مستقیمی بر اقتصاد بحرانی جهان خواهد گذاشت. بر پایه همین نگرانی است که مقامات کاخ سفید که بیشترین حضور نظامی را در خلیج‌فارس دارند هیچ گاه نتوانسته‌اند نسبت به تهدید جمهوری اسلامی ایران برای بستن تنگه هرمز بی‌تفاوت باشند. در همین حال «لئون پانه تا» وزیر دفاع آمریکا که شامگاه روز جمعه برای سخنرانی به مرکز مطالعات صلح خاورمیانه در واشنگتن، بنیاد «سابان» رفته بود گفت: خلیج‌فارس، خط قرمز آمریکاست.
اگر ایران حرکت کشتیرانی را در خلیج‌فارس منع کند با ارتش آمریکا روبه‌روخواهد شد. این ادعا در حالی مطرح شد که چندی‌پیش فرمانده سابق کل سپاه و مشاور مقام معظم رهبری در تشریح یک درگیری لفظی میان ناوچه‌های ایران با ناو هواپیما بر آمریکایی در خلیج‌فارس اعلام کرده بود که هم‌اکنون سپاه پاسداران به هر ناو آمریکایی که از تنگه هرمز بخواهد وارد شود، با ارتباط مخابراتی می‌گوید که شماره و مقصد خود را اعلام کند. سرلشکر رحیم صفوی خاطرنشان کرده بود: چند وقت قبل یک ناو هواپیمابر از پاسخ به نیروی دریایی سپاه و اعلام شماره بدنه خودداری کرد و پس از آن قایق‌های تندرو اعزام شدند، به محض اعزام این قایق‌های تندرو، ناو هواپیمابر بلافاصله محترمانه پاسخ داد. اکنون آمریکایی‌ها به پست مخابراتی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کاملا جواب می‌دهند. لئون پانه‌تا، وزیر دفاع آمریکا، در حالی مدعی خط قرمز بودن تنگه هرمز شد و تهدید کرد که در صورت بسته‌شدن آن، ایران با ارتش آمریکا روبه‌رو خواهد شد که از حمله احتمالی اسراییل علیه ایران استقبال نکرد و برای چندمین‌بار طی هفته‌های اخیر از احتمال حمله نظامی اسراییل به تاسیسات هسته‌ای ایران، بدون آنکه آمریکا پیشتر در جریان آن قرار گیرد، ابراز نگرانی و بر لزوم «همکاری» آمریکا و اسراییل برای اجرای چنین تصمیم خطیری تاکید کرد.
این در حالی است که در روزهای اخیر نیز ژنرال دمپسی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح آمریکا، نیز گفته بود اطمینان ندارد که اسراییل الزاما تصمیم خود به عملی کردن حمله نظامی به تاسیسات هسته‌ای ایران را پیشاپیش به آمریکا اطلاع دهد. وزیر دفاع آمریکا در این سخنان درباره دلایل بدبینی خود به موفق بودن گزینه نظامی در مقطع کنونی گفت: «حمله نیز توانایی آنها را از بین نمی‌برد بلکه برنامه هسته‌ای‌شان را به تاخیر می‌اندازد و برای جمهوری اسلامی حمایت منطقه‌ای کسب می‌کند.» لئون پانه‌تا همچنین در بیان نگرانی‌های خویش از عواقب چنین حمله‌ای بر «واکنش ایران به صورت حمله به کشتی‌ها و نیروهای آمریکایی در خلیج‌فارس» و «اثرات سخت آن بر اقتصاد اروپا و آمریکا» انگشت نهاد و گفت چنین حمله‌ای خاورمیانه را به ورطه‌ای می‌کشاند که تنها از آن «متاسف خواهیم شد».