سدی منطقهای در برابر مواد مخدر
با وجود حضور نیروهای خارجی در افغانستان، کشت مواد مخدر در این کشور با رشد بسیار زیادی همراه بوده و چالشهای این مسئله سبب اتحاد کشورهای منطقه برای مبارزه با مواد مخدر شده است.
نشست سه جانبه نمایندگانی از کشورهای افغانستان، ایران و پاکستان با نظارت سازمان ملل متحد به منظور مبارزه با کشت و قاچاق مواد مخدر، ششم آذر ( 27 نوامبر) در کابل برگزار شد.
در این نشست «محمود بیات» مدیرکل روابط بینالملل ستاد مبارزه با مواد مخدر ایران، ژنرال «باز محمد احمدی» معاون مبارزه با مواد مخدر افغانستان و ژنرال «سید حسین شکیل» رئیس عمومی مبارزه با مواد مخدر پاکستان حضور داشتند.
«مصطفی محمد نجار» وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران، نیز برای دومین بار به افغانستان سفر کرد و با «بسم الله خان» همتای افغان خود در مورد مبارزه با مواد مخدر گفتوگو کرد.
اولین عاملی که این کشورها را به همدیگر مرتبط میکند عامل جغرافیا و هم مرز بودن است.
هر چند عوامل دیگر نیز در این رابطه موثرند، اما این کشورها نه فقط تلاش میکنند تا نیازهای اقتصادی خود را در درجه اول از کشورهای هم جوار تامین کنند، بلکه خود را در یک محیط امنیتی میبینند که با کشور همسایه تعریف میشود.
بر این اساس، کشورهایی که در یک منطقه قرار دارند برای یکدیگر اولویت بیشتری دارند. برگزاری این نشست در کابل در ابتدا برآمده از یک نیاز منطقهای است.
به عبارتی، مشکلاتی که برای سه کشور به دلیل کشت مواد افیونی بوجود آمده، آنها را در مبارزه علیه آن بسیج کرده است.
در حقیقت در سه کشور ایران، پاکستان و افغانستان مشکلات اجتماعی و چالشهای مربوط به نیروی انسانی سبب شده است ارادهای جمعی برای مبارزه با مواد مخدر شکل گیرد.
این سه کشور را میتوان خط مقدم مبارزه با مواد مخدر دانست، زیرا گسترش این مواد به کشورهای دیگر، کنترل مواد مخدر را دشوار میکند و به همین دلیل نگاهها در عرصه بینالملل بر نقش این سه کشور متمرکز شده است.
معادلات مواد مخدر در افغانستان
موضوع مواد مخدر جزو چهار بحران اصلی جهان قرار میگیرد. این چهار بحران عبارتند از: خطر انفجار هستهای، تروریسم، بحرانهای زیست محیطی و مواد مخدر. دو کانون اصلی تولید مواد مخدر را میتوان آمریکای مرکزی و افغانستان دانست، اما سهم آمریکای مرکزی در تولید این مواد افیونی در مقایسه با افغانستان بسیار ناچیز است.
بر اساس برخی آمارها، تخمین زده میشود که افغانستان تا 90 درصد مواد مخدر دنیا را تولید میکند.
در سالهای اخیر کارگاههایی در افغانستان ایجاد شده که وظیفه آن کاهش حجم مواد مخدر و افزایش قدرت تخریبی آن بوده است.
پایگاه اصلی این کارگاهها مناطق جنوبی افغانستان است. گاهی این کارگاهها توسط نیروهای خارجی یا پلیس افغانستان شناسایی شده و منهدم میشوند اما برخی از آنها همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند.
تمرکز این نشست بر تولید مواد مخدری است که در جنوب افغانستان تولید میشود.
مواد مخدری که محصول جنوب افغانستان است، برای ترانزیت عمدتاً به جمهوری اسلامی ایران و یا پاکستان منتقل میشود.
حتی برخی از مواد منتقل شده به پاکستان، به خاک ایران وارد شده و به سمت بندرعباس یا ترکیه روانه میشود تا به اروپا برسد.
افغانستان برای مواد مخدری که در شمال تولید و از مرزهای شمالی این کشور منتقل میشود اتحاد دیگری را با کشورهایی همچون تاجیکستان و روسیه تشکیل داده است که آخرین دور از نشست این اتحادیه 14 شهریور (5 آگوست) در دوشنبه برگزار شد.
در گذشته عمدتاً به دلیل فتوای علمای افغان مبنی بر تحریم استعمال مواد مخدر، به ندرت مردم این کشور مبتلا به اعتیاد میشدند، اما اخیرا گزارشهایی منتشر میشود که از افزایش تعداد معتادان به مواد مخدر در افغانستان حکایت دارد.
به همین دلیل برخی کارشناسان استفاده از فتوای علما در تحریم کشت مواد مخدر را راهکاری بومی و مؤثری در مبارزه با مواد مخدر در افغانستان میدانند.
بدیهی است که تولید مواد مخدر در افغانستان را برخی از عوامل اجتماعی، اقتصادی و جغرافیایی تسهیل و تشویق میکند. به لحاظ اجتماعی، در جامعه افغانستان به خصوص مناطق جنوبی، کشت مواد مخدر امری ناهنجار یا ضد هنجار تلقی نمیشود.
به لحاظ اقتصادی جامعه فقیر افغانستان مجبور است برای گذراندن زندگی و معیشت خود از کمترین هزینه و در دسترسترین مشاغل استفاده کند.
همچنین آمار 35 درصدی از افراد بیکار در افغانستان، مردم را به همکاری در فعالیتهای مربوط به تولید و ترانزیت مواد مخدر ترغیب میکند.
به لحاظ جغرافیایی افغانستان کشوری است که منابع آبی اندکی دارد، در حالی که کشت مواد مخدر نیازی اندک به آب دارد، لذا با کمترین امکانات و کمترین میزان استفاده از آب، مردم افغانستان میتوانند درآمدی ضدبشری و قلیل دست و پا کنند.
علاوه بر افزایش تعداد معتادان به مواد مخدر در افغانستان، تولید این مواد سبب بروز مشکلات دیگر اجتماعی در این کشور شده است و آن استفاده از افراد بیکار و نیازمند به پول در ترانزیت این کالای افیونی توسط کارتلهای بزرگ مواد مخدر است.
بخشی از این افراد بیکار، توسط این کارتلها و به خصوص کارتلهایی که حامی اصلی آنها تروریستها هستند، با فعالیتهای تروریستی و انتحاری آشنا شده و کم کم با تزریق ایدئولوژی در این عرصه فعال میشوند.
نیروهای خارجی و مواد مخدر
بر کسی پوشیده نیست که حضور نیروهای خارجی از سال 2001 به بعد در افغانستان، هرگز سبب کاهش تولید مواد مخدر نشده است.
این موضوع بدیهی سبب تقویت این فرضیه میشود که «نیروهای خارجی جهت کسب منافعی در کشت و انتقال این مواد همکاری میکنند».
این اتهام بیش از آنکه متوجه آمریکا باشد گریبانگیر انگلیس شده است. زیرا آمریکا، انگلیس و کانادا سه کشوری هستند که در مناطق جنوبی به عنوان مهمترین مرکز تولید مواد مخدر حضور داشته و تامین امنیت این مناطق را بر عهده گرفته اند.
گاهی دلایل زیست محیطی به بهانهای برای نیروهای خارجی جهت ممانعت از تخریب این مزارع تبدیل میشود.
گزارشها حاکی از آن است که پس از تجاوز آمریکا به افغانستان، تولید مواد مخدر بصورت وحشتناکی افزایش یافته است.
بر اساس گزارش دفتر مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در سال جاری میلادی کشت مواد مخدر در افغانستان در مقایسه با سال 2010، 61 درصد افزایش یافته است و اکنون 131 هزار هکتار از زمینهای این کشور زیر کشت مواد مخدر قرار میگیرد.
اداره فدرال مبارزه با مواد مخدر روسیه نیز اعلام کرده که از زمان تجاوز نیروهای خارجی به افغانستان تولید هروئین در این کشور 40 برابر شده است.
بر اساس آمار منتشر شده از سوی سازمان ملل با افزایش کشت مواد مخدر قیمت این ماده نه فقط کاهش نیافت، بلکه تا دو برابر افزایش یافته است.
یعنی هر کیلو مواد مخدر که در سال 2010 با قیمت 169 دلار به فروش میرسید در سال 2011 به 241 دلار افزایش یافته است.
جمهوری اسلامی ایران و مبارزه با مواد مخدر
ایران و افغانستان 280 کیلومتر مرز مشترک دارند و این موقعیت جغرافیایی سبب میشود ایران در معرض خطر انتقال مواد مخدر از افغانستان به اروپا قرار گیرد.
بی تردید این مسیر مناسب ترانزیتی، مشکلات اجتماعی فراوانی را برای جمهور ی اسلامی ایران پدید آورده است تا جایی که موضوع انتقال مواد از خاک جمهوری اسلامی به موضوعی امنیتی تبدیل شده و هزینههای بسیاری را بر ایران تحمیل کرده است.
مبارزه با توزیع مواد مخدر در ایران سالیانه هزینهای بالغ بر 560 میلیون دلار بر جمهوری اسلامی تحمیل میکند.
بخشی از 3800 شهید مرزهای غربی ایران در مبارزه با مواد مخدر به شهادت رسیده اند.
بر اساس آماری که سازمان ملل ارائه کرده، 90 درصد مواد مخدر جهان در افغانستان تولید میشود و حدود 40درصد از این تولید از ایران عبور میکند.
در برخی مناطق مرزی، ایران برای هر یک کیلومتر مرز شرقی برای حفر کانال و خندق در مرز، 600 میلیون تومان هزینه کرده است و هزینهها برای ایجاد دیوارهای مرزی به مراتب بیشتر از حفر خندق است.
هرچند آمریکا برخی از ابزارها و تکنولوژیهایی که برای مبارزه با مواد مورد نیاز است در اختیار ایران قرار نمیدهد اما تاکنون چند بار دفتر مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل از جمهوری اسلامی ایران به دلیل تلاش چشمگیر در مبارزه با مواد مخدر تقدیر نموده است.
جمهوری اسلامی در ایجاد کشت جایگزین در افغانستان بسیار فعال است و اخیرا در استانهای جنوبی این کشور کشت زعفران آغاز شده و به نتایج مطلوبی رسیده است. نقش جمهوری اسلامی در به ثمر رسیدن این اقدام بسیار موثر ارزیابی شده است.
پاکستان و مقابله با مواد مخدر
کشور پاکستان اقدامات گستردهای را در مقابله با مواد مخدر انجام داده است.
این کشور مواد مخدر را یک تهدید برای خود تلقی میکند زیرا یکی از راههای ترانزیت مواد مخدر به خصوص هروئین است. بیتردید نشت این مواد در پاکستان سبب اعتیاد برخی از مردم و بروز مشکلات اجتماعی در این کشور شده است.
در گذشته پاکستان از کشورهایی محسوب میشد که تولید مواد مخدر در آن صورت میگرفت اما این کشور با استفاده از کمکهای خارجی، تولید این ماده را به کمترین میزان رساند.
اما همچنان در مناطق مرزی پاکستان و افغانستان به خصوص وزیرستان شمالی و ایالت خیبرپختونخواه که کنترل دولت در آن بسیار ناچیز است فروش اسلحه و مواد مخدر بطور عادی و همانند دیگر کالاهای معمولی انجام میشود.
در سطح داخلی کشور پاکستان اقداماتی را برای مبارزه با مواد مخدر انجام داده است که برخی از این اقدامات به شرح زیر است:
تهیه گندم برای مناطق کشاورزی جهت مبارزه با کشت خشخاش
فراهم کردن دانههای زراعی
پرداخت وام برای توسعه برخی از مناطق
ایجاد اشتغال برای مردم
تشکیل دادگاههای ویژه برای محاکمه افراد دخیل در بحث مواد مخدر
مصادره اموال افرادی که در تولید و یا ترانزیت مواد مخدر فعالیت دارند
طرح کنترل مواد مخدر در همکاری با برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد
هر چند اکنون بحث تولید مواد مخدر در پاکستان به عنوان تهدید جدی تلقی نمیشود و تولید این ماده موضوعیت ندارد اما اکنون جایگاه پاکستان در بحث مواد مخدر مربوط به نقش ترانزیتی این کشور است.
مهمترین دلیل برای حضور پاکستان در این نشست سه جانبه یافتن راهکاری برای تغییر نقش فعلی پاکستان است.
همچنین عبور و مرور بدون کنترل در مرز افغانستان ـ پاکستان این بحث را بیش از پیش تقویت کرده است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
