افزایش فشارهای خارجی بر سوریه

 در نهمین ماه از آغاز ناآرامی ها در سوریه، دور تازه ای از فشارهای خارجی علیه «بشار اسد» رئیس جمهوری این کشور، آغاز شده است. گرچه بیشتر شهرهای سوریه در آرامش کامل به سر می برد و مردم به دور از هیاهوی سیاسی مشغول زندگی عادی خود هستند، تعدادی از شهرهای این کشور شاهد ناآرامی هایی است که البته چنان از سوی رسانه های مخالف دولت سوریه بزرگنمایی می شود که گویی امروز تمام سوریه در مقابل دولت ایستاده است. عمده خشونت ها در مناطق ناآرام سوریه ناشی از درگیری میان نیروهای امنیتی با مخالفان مسلح نظام این کشور است. همزمان با این درگیری ها فشارهای خارجی علیه دولت دمشق طی روزها و هفته های اخیر شدت و وسعت بیشتری پیدا کرده است. دولت سوریه در زمان حاضر همزمان از پنج جهت عمده (سازمان ملل، اتحادیه عرب، ترکیه، اتحادیه اروپا و آمریکا) تحت فشار قرار گرفته است. مروری بر اقدامات طرف های خارجی علیه سوریه تنها طی دو هفته اخیر، نمایانگر عمق و وسعت فشارهای خارجی علیه این کشور است. شورای حقوق بشر سازمان ملل در نشست اضطراری خود، با تصویب قطعنامه شدیداللحنی، آنچه را که خشونت علیه معترضان در سوریه خواند محکوم کرد. تصویب این قطعنامه در شورای حقوق بشر، شدیدترین اقدام سازمان ملل علیه سوریه برآورد می شود.
اتحادیه عرب که طی ماه گذشته جبهه جدیدی از فشارها علیه دولت بشاراسد را آغاز کرده، هفته اخیر تحریم های گسترده ای را علیه سوریه به تصویب رساند. این تحریم ها شامل ممنوعیت سفر مقامات سوری، توقف مبادلات با بانک مرکزی آن کشور و به تعویق افتادن سرمایه گذاری در تعدادی از طرح های اقتصادی در سوریه می شود. اتحادیه عرب در حالی فشارهای خود به سوریه را افزایش داده که در قبال خشونت ها و بحران های دامنه دار سیاسی و امنیتی در یمن، بحرین و مصر واکنش قابل توجهی انجام نداده است.
از سوی دیگر، این اتحادیه در حالی از دولت سوریه خواسته است به حضور نیروهای امنیتی و ارتش در شهرهای این کشور پایان دهد که در مقابل، از مخالفان مسلح در این کشور نخواسته تا سلاح های خود را زمین بگذارند. در همین حال سازمان همکاری های اسلامی نیز روز چهارشنبه در نشست خود در جده عربستان، از دولت سوریه خواست که به راهکارهای ارایه شده از سوی اتحادیه عرب در خصوص اجازه دادن به ناظران بین المللی برای سفر به این کشور توجه کند. از طرف دیگر ترکیه که بزرگ ترین شریک تجاری سوریه محسوب می شود، تحریم های اقتصادی علیه این کشور وضع کرد.
اختلاف بر سر نحوه برخورد با سوریه
بسیاری از تحلیلگران بر این نظرند که افزایش فشارهای همه جانبه به سوریه بیانگر زمینه سازی برای طرح موضوع این کشور در شورای امنیت برای برخوردهای سخت تر است. در همین رابطه آمریکا و آلمان چندی پیش از شورای امنیت سازمان ملل خواستند که برای اقدامات بیشتر علیه سوریه وارد میدان شود. حدود دو ماه پیش موضوع سوریه در شورای امنیت مطرح شد. اما پس از مخالفت روسیه و چین، قطعنامه ای علیه دمشق به تصویب نرسید. مخالفت مسکو و پکن با اعمال فشارهای بیشتر به سوریه را می توان در چهارچوب رقابت های موجود میان آنها و کشورهای غربی دانست. چین و روسیه نگرانند که خیزش های اخیر در کشورهای عربی زمینه تسلط بیش از پیش کشورهای غربی بر منطقه را فراهم کند. از این رو تلاش می کنند از ابزارهای خود نظیر وتوی قطعنامه ها در شورای امنیت، برای کنترل رفتار کشورهای غربی استفاده کنند. آنها نگرانند که در مسیر تحولات اخیر در جهان عرب تبدیل به بازنده بزرگ شوند. در این میان تجربه لیبی نیز تأثیر مهمی در این تصمیم روس ها و چینی ها داشت.
«سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه، هفته پیش ضمن مخالفت با تعیین یک ضرب الاجل جدید برای دمشق، گفت که اقدامات در قبال سوریه باید به گونه ای باشد که دولت این کشور را به سمت مذاکرات سیاسی سوق دهد. لاوروف همچنین از تحریم های تسلیحاتی احتمالی علیه سوریه انتقاد کرد و ضمن اشاره به استفاده مخالفان از سلاح علیه دولت این کشور گفت: ناعادلانه است انتظار داشت دولت سوریه به ناآرامی ها واکنش نشان ندهد.
رویکردهای متفاوت مخالفان داخلی
به طور کلی مخالفان اصلی دولت سوریه در قالب دو گروه فعالیت می کنند که گرچه هر دو آنها در مخالفت با دولت بشار اسد اشتراک نظر دارند، اما اختلاف نظرهایی نیز از جمله در زمینه بین المللی شدن بحران سوریه و مداخله خارجی در این کشور با یکدیگر دارند؛ «شورای ملی سوریه» که ریاست آن را «برهان غلیون» روشنفکر سوری مقیم فرانسه برعهده دارد، دولت دمشق را فاقد مشروعیت می داند و هرگونه مذاکره با آن را مذموم می شمارد.
تمایل این شورا بیشتر به سمت بین المللی کردن بحران سوریه و بهره گیری از فشارهای جهانی برای کنار زدن بشار اسد است. از همین رو، یکی از راهکارهایی که به دنبال تحقق آن هستند، مطرح کردن پرونده سوریه در شورای امنیت است. اعضای این شورا بارها حمایت خود را از مداخله نظامی در سوریه با هدف آنچه حمایت از غیرنظامیان می خوانند، اعلام کرده اند.
«کمیته ملی هماهنگی برای تغییر دموکراتیک در سوریه» که از مخالفان دولت بشار اسد است، در مقایسه با شورای ملی از حمایت چندانی در عرصه بین المللی برخوردار نیست. مهم ترین اختلاف نظر اعضای این کمیته با شورای ملی در این است که معتقدند گفت وگو با دولت بشار اسد و همچنین برقرار کردن ارتباط با لایه هایی از جامعه سوری که هنوز به اعتراض ها نپیوسته اند، راه را برای اصلاحات هموار خواهد کرد. از سوی دیگر، این گروه به شدت مخالف هر نوع مداخله نظامی در سوریه است؛ چرا که آن را خطری برای امنیت و ثبات منطقه و باعث گسترده تر شدن مناقشه می داند. از نظر این گروه، مداخله نظامی گرچه با هدف حمایت از غیرنظامیان انجام می شود، اما باعث افزایش تلفات خواهد شد. این گروه معتقد است که با مداخله نظامی نمی توان دموکراسی را برای کشوری به ارمغان آورد.
سخن آخر
در سوریه برخلاف دیگر کشورهای منطقه، یک حرکت فراگیر مردمی وجود ندارد و این نکته مهمی است که در تحلیل اوضاع امروز سوریه باید روی آن دقت کرد. زیرا درک نادرست آن، موجب تحلیل نادرست مسائل سوریه می شود. گرچه نمی توان منکر حرکت های اعتراضی در داخل سوریه شد، اما نکته اینجاست که این معترضان چه درصدی از جمعیت سوریه را تشکیل می دهند و عمدتا اعتراض ها در چه بخش هایی صورت می گیرد؟ نکته مشخص این است که سوریه حدود 22 میلیون نفر جمعیت دارد و اگر 200 هزار نفر هم در تظاهرات حاضر شده باشند، یک درصد کل جمعیت سوریه می شود. درحالی که طبق آمار اعلام شده از سوی معترضان، در بزرگ ترین تجمع اعتراض آمیز در سوریه حدود 70 هزار نفر در شهر حماه حاضر بودند که حتی یک درصد مردم سوریه هم نمی شود. با این وجود، برخی رسانه ها تلاش می کنند مخالفان دولت را اکثریت مردم معرفی کنند.
گرچه نمی توان منکر برخی مخالفت های به حق در سوریه شد، اما نکته اینجاست که غالب مردم سوریه که خواستار اصلاحات هستند، مؤید نظام نیز هستند و مجموعه ای که خواستار تغییر نظام هستند در اقلیت هستند و اساسا آنچه در سوریه وجود دارد، عمدتا یک سری حرکت های پراکنده از سوی گروه های مسلح با حمایت خارجی در نقاط حاشیه ای و مرزی است. به نظر می رسد مشکل غرب نپذیرفتن سیاست خارجی سوریه در منطقه است. از این رو تمام تلاش آن، تغییر رفتار دولت سوریه است. با توجه به اینکه سوریه یکی ازچهار حلقه مقاومت در منطقه (ایران، سوریه، حزب الله و حماس) به حساب می آید، کشورهای غربی و متحدان منطقه ای آنها در این فکر هستند که با شکستن این حلقه، شاید بتوانند محور مقاومت را لرزان کنند.