جنگ دیپلماتیک ایران و انگلیس

مریم سالاری
گروه دیپلماسی: بازتاب تجمع اعتراضی دانشجویان مخالف با سیاست‌های ضد ایرانی انگلیس در مقابل سفارت این کشور، در عرصه بین‌المللی فراتر از انتظار بود. این اقدام که منجر به ورود به سفارت و تسخیر آن توسط دانشجویان خشمگین کشورمان شد با اقدام ورود اعتراض آمیز جمع دیگری از معترضان به باغ قلهک که در اختیار دولت انگلیس است، همزمان شد. در کنار واکنش‌های شدید وزارت خارجه انگلیس که اقدام به خروج کارمندانش از تهران نمود و دستور تعطیلی فوری سفارت ایران در لندن را صادر کرد، شورای امنیت سازمان ملل نیز در واکنشی عجولانه مبادرت به تشکیل جلسه فوق‌العاده نموده و بیانیه‌ای را علیه کشورمان صادر کرد. این اقدام سران شورای امنیت با اعتراض‌های مقامات کشورمان مواجه شد. وزارت خارجه کشورمان ابتدا ضمن بیانیه‌ای از تجمع اعتراض‌آمیز دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس که آن را رفتار غیرقابل قبول معدودی از معترضین دانست، اظهار تاسف نمود و اعلام کرد که اقدامات لازم انجام خواهد شد اما پس از اقدام شتابزده انگلیس در تعطیلی سفارت کشورمان در این کشور،‌ وزارت خارجه کشورمان در واکنش به این اقدام تمامی کارکنان سفارت انگلیس را از کشور اخراج کرد.
واکنش کشورمان به تسخیر سفارت
به دنبال ورود دانشجویان معترض به داخل سفارت در روز سه شنبه،‌ نیروی انتظامی کشورمان در تلاش برای جلوگیری از وقوع این اتفاق، تعدادی از کسانی که وارد سفارت شدند را دستگیر کرد و تحویل مراجع قضایی داد. با گسترش اعتراضات،‌ جانشین فرمانده نیروی انتظامی – احمد رضا رادان - در جمع دانشجویان معترض مقابل سفارت انگلستان حاضر شد و از آنها خواست تا به تجمع خود خاتمه دهند. وی گفت تعدادی از کسانی که وارد سفارت انگلیس شدند دستگیر و عده‌ای هم شناسایی و در خصوص دستگیری آنها اقدامات لازم صورت گرفته است. وزارت امور خارجه کشورمان هم درباره تجمع روز سه شنبه در مقابل سفارت انگلیس بیانیه‌ای منتشر کرد. دستگاه وزارت خارجه در این بیانیه اعلام کرده است که در پی تجمع اعتراض‌آمیز دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس در تهران که منجر به تظاهرات خارج از کنترل گردید، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران از برخی رفتارهای غیرقابل قبول معدودی از معترضین که به‌رغم تلاش نیروی انتظامی و تقویت نیروهای حفاظت کننده از سفارت متاسف بوده و اظهار کرده که از مسئولین امر خواسته شده است تا اقدامات و بررسی‌های فوری و ضروری در این رابطه به عمل آورند.
وزارت امور خارجه ضمن تاکید بر احترام به قوانین و مقررات بین‌المللی و با تاکید بر مصونیت اماکن دیپلماتیک، بر تعهد دولت جمهوری اسلامی ایران به حفاظت و صیانت از اماکن و ماموران دیپلماتیک تاکید و اعلام کرد که از طریق مجاری قانونی و مبادی ذی‌ربط موضوع ‌مورد پیگیری قرار خواهد  گرفت. اما پس از تعطیلی سفارت ایران در انگلیس،‌ کشورمان هم در اقدامی متقابل دستور اخراج تمام دیپلماتها و کاردار این کشور را صادر کرد. درهمین راستا رئیس مجلس شورای اسلامی کشورمان به اعلام موضع پرداخت. علی لاریجانی اقدام دانشجویان در ورود به سفارت انگلیس را ناشی از خشم چندین دهه ملت ایران از سیاست‌های انگلیس علیه کشورمان دانست. وی ضمن محکوم کردن اقدام شورای امنیت در صدور بیانیه علیه کشورمان، به عدم واکنش همین شورا در سال 59 که سفارت ایران در انگلیس مورد حمله قرار گرفت، اعتراض کرد و آن را نشان دهنده رویه دوگانه شورای امنیت دانست. رئیس مجلس بر سیاست مجلس شورای اسلامی در دعوت به آرامش و ایجاد نظم و قانون اشاره نمود و رفتار ماجراجویانه انگلیس و شورای امنیت را محکوم کرد. لاریجانی در ادامه اقدام مجلس در کاهش روابط میان دو کشور را اقدامی قانونی خواند که انگلیس با لفاظی آن را پاسخ گفته است.
رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجه مجلس نیز در واکنش به اشغال سفارت،‌ ضمن آنکه تجمع دانشجویان مقابل سفارت انگلیس را تجلی احساسات پاک درونی دانشجویان دانست،‌ بر این مسئله تاکید کرد که این اقدام به هیچ‌وجه نباید دغدغه خاطر برای سایر دیپلمات‌ها و سفارتخانه‌ها ایجاد کند و ایران به تمامی مقررات بین‌المللی و کنوانسیون وین احترام می‌گذارد. وی بر برخورداری‌انگلیسی‌ها از امنیت لازم در ایران در چارچوب این کنوانسیون تاکید دوباره نمود و عواقب تعطیلی سفارت ایران در لندن را گریبانگیر دولت انگلیس دانست.از سوی دیگر استاندار تهران از تشکیل کارگروهی با مسئولیت وزارت کشور جهت بررسی اتفاقات روز سه شنبه سفارت انگلستان در تهران خبر داده و اظهار کرد:پلیس در اتفاقات مقابل سفارت انگلستان کوتاهی نکرده است. در دیگر واکنش‌های داخلی درباره این جریان، علیرضا زاکانی‌عضو شورای مرکزی جبهه متحد اصولگرایان با تاکید بر اینکه اقدام خودجوش دانشجویان در اعتراض به سفارت انگلیس، برآمده از یک خشم مقدس بود،‌ تاکید کرد که دانشجویان تلاش کنند تا بهانه‌ای به دست بدخواهان ندهند.
واکنش انگلیس
وزیر امور خارجه انگلیس ابتدا در پی ورود معترضان به سفارت این کشور در تهران طی تماس تلفنی با صالحی، این اقدام را غیر مسئولانه دانسته گفت: انگلیس آن را به شدت جدی می‌گیرد و موجب نقض جدی کنوانسیون ژنو می‌داند که حفاظت از دیپلمات‌ها و اماکن دیپلماتیک را تحت هر شرایطی ملزم می‌کند. وی کشورمان را در اتخاذ تمهیدات کافی برای حفاظت از سفارت انگلیس مسئول خواند و از صالحی خواست تا اقدامات لازم برای تضمین امنیت کارمندان انگلیس در هر دو مجموعه صورت گیرد. وی عنوان کرده که صالحی در این تماس تلفنی از این اقدام ابراز تأسف کرده است. وزیر خارجه انگلیس همچنین خاطرنشان کرد که کاردار سفارت ایران در لندن در پی این اقدامات به وزارت خارجه انگلیس احضار و نخست‌وزیر انگلیس شخصاً ریاست جلسه کمیته اضطراری را به عهده گرفته است. هیگ در اظهاراتش با مهم خواندن امنیت کارمندان این کشور، عنوان کرده که بر اساس اطلاعات رسیده تمامی کارمندان و وابستگان آن‌ها در ایران در وضعیتی مناسبت به سر می‌برند. وزیر خارجه انگلیس همچنین از اتباع کشورش خواست تا به جز در موارد ضروری از سفر به ایران خودداری کنند و از اتباع این کشور که در ایران حضور دارند تقاضا کرد تا از خانه‌هایشان خارج نشوند و منتظر توصیه‌های آتی این کشور باشند. دولت انگلیس در شدیدترین اقدام، دستور تعطیلی فوری سفارت ایران در لندن را صادر کرد.
موضع شورای امنیت و اتحادیه اروپا
به دنبال تسخیر چند ساعته سفارت انگلیس توسط دانشجویان ایرانی‌، اتحادیه اروپا، آمریکا، روسیه و شورای امنیت به رویدادهای ‌پیش آمده در مقابل سفارت انگلیس واکنش نشان دادند. شورای امنیت در اقدامی عجولانه، ‌جلسه فوق‌العاده تشکیل داد و ورود معترضان به سفارت انگلیس را با شدیدترین لحن محکوم و در بیانیه‌ای اعلام کرد: اعضای شورای امنیت ضمن ابراز نگرانی عمیق از چنین حملاتی از مقامات ایران خواستند از اموال و پرسنل دیپلماتیک و کنسولی حفاظت کند. اتحادیه اروپا نیز به این اقدام واکنش نشان داد وکاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در این باره از مقامات ایرانی خواست تا به تعهدات بین‌المللی خود در حفاظت از سفارت خانه‌ها عمل کند. وی وقوع این اتفاق را نگران کننده دانست که و از اینکه دارایی‌های سفارت انگلیس در تهران، مورد هجوم تظاهرات کنندگان قرار گرفته این حرکت را محکوم نمود. دبیرکل سازمان ملل هم ضمن استقبال از بیانیه فوری شورای امنیت در محکومیت این حادثه از مقامات ایران خواست در این‌باره تحقیقات لازم را انجام داده و از تکرار آن جلوگیری کنند. نروژ هم در اعتراض به این اقدام سفارت خود را تعطیل کرد. هیلد اشتینفلد، سخنگوی وزارت خارجه نروژ اعلام کرده که این تصمیم در اواخر شب گذشته اتخاذ شده است. وی با این وجود اعلام کرد که دیپلمات‌های نروژ از ایران خارج نشده‌اند و فقط سفارت نروژ در ایران تعطیل شده است. آلمان و ایتالیا سفرای خودرا به بهانه های مختلف فرا خواندند.
واکنش‌های جداگانه غرب، چین و روسیه
باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا به دنبال نشست شتابزده شورای امنیت ادعا کرد کشورمان، تعهدات بین‌المللی‌اش را جدی نمی‌گیرد.
کاخ سفید در بیانیه‌ای این حادثه را محکوم کرد و از ایران خواسته مجرمان را مجازات کرده تا اطمینان حاصل کنند که هیچ‌ حادثه دیگری برای سفارت انگلیس یا دیگر هیات‌های نمایندگی در ایران رخ نخواهد داد. کاخ سفید اضافه نموده که وزارت امور خارجه این کشور با دولت انگلیس در تماس نزدیک است. دیگر کشورهای اروپایی از جمله آلمان،‌ اسپانیا، استرالیا، ژاپن و نیز چین و روسیه نیز در بیانیه‌های جداگانه‌ای اقدام دانشجویان معترض کشورمان را زیر سوال برده و آن را ناقض حقوق بین‌الملل دانستند.
در این بین آلمان، ‌ضمن اعلام مراتب همبستگی با انگلیس، سفیر ایران در برلین را به وزارت امور خارجه احضار کرد. وزارت امور خارجه روسیه نیز با صدور بیانیه‌ای ضمن غیرقابل پذیرش خواندن این حادثه آن را محکوم و ابراز امیدواری کرد که «مقامات ایران تدابیر لازم را برای احیای فوری نظم، تحقیق درباره آنچه رخ داده است و جلوگیری از تکرار چنین حوادثی اتخاذ کنند.»