عراق آزاد و دشمنانش

حسین میزان
سال‌های اشغال نظامی آمریکا در عراق بالاخره پایان یافت تا اوباما حداقل به یکی از وعده‌هایش عمل کرده باشد و در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده خیلی هم دستش در مقابل رقبا خالی نباشد. دموکرات‌ها امیدوارند با خروج از عراق بتوانند جایگاه خود را در میان افکار عمومی آمریکا بهبود بخشند و از پیروزی احتمالی رقبای جمهوریخواه جلوگیری کنند. اوباما که تا پیش از این تقریبا به هیچ‌یک از وعده‌هایش از تعطیلی گوآنتانامو گرفته تا بحث خدمات درمانی و... عمل نکرده بود، می‌خواهد با خروج از عراق در کورس رقابت‌ انتخاباتی باقی بماند.
روز پنجشنبه 15 دسامبر ایالات متحده رسما پایان جنگ در عراق را اعلام کرد و مطابق موافقتنامه امنیتی بغداد- واشنگتن همه نیروهای نظامی خود را قبل از ژانویه و فرارسیدن سال جدید میلادی از عراق خارج خواهد کرد تا به حضور 9 ساله خود در این کشور پایان دهد. ایالات متحده از سال 2003 که به بهانه یافتن سلاح‌های کشتار جمعی صدام به عراق حمله کرد، هزینه‌های مالی و جانی بسیاری متقبل شد.
گفته می‌شود آمریکا هزار میلیارد دلار در جنگ عراق هزینه کرده است. همچنین آمار رسمی کاخ‌سفید نشان می‌دهد 4500 نیروی نظامی آمریکایی هم در جریان درگیری‌ها کشته شده‌اند و البته آمار غیر‌رسمی خیلی بیش از این‌ تعداد است. پانتا هم که روز پنجشنبه شخصا به عراق سفر کرده بود در جریان سخنرانی خود این هزینه‌های گزاف را تایید کرد و گفت جنگ عراق برای همیشه در خاطر آمریکایی‌ها باقی خواهد ماند.
بی‌تردید سخنان وزیر دفاع آمریکا ناظر بر این مساله است که جنگ عراق به‌رغم هزینه‌های گزاف دستاورد چندانی برای ایالات متحده نداشته است. به باور ناظران سیاسی، ایالات متحده در سال 2003 به منظور بسط هژمونی خود در جهان و در سطح خاورمیانه و همچنین تسلط بر منابع طبیعی عراق به این کشور لشکر کشید. کاخ‌سفید کوشید با حضور طولانی‌مدت در عراق برخی دشمنان سنتی خود در منطقه نظیر ایران را تحت فشار قرار دهد؛ معادله‌ای که غلط از آب درآمد.
به واقع حمله آمریکا به عراق یکی از مهم‌ترین دشمنان جمهوری اسلامی را از میان برداشت و عملا به سواری مجانی (Free Riding) برای ایران تبدیل شد و در ادامه هم متحدان نزدیک ایران در عراق قدرت را در دست گرفتند تا نه هژمونی ایالات متحده بلکه هژمونی ایران در منطقه گسترش یابد. با به قدرت رسیدن شیعیان که مرزبندی آشکاری با اشغالگران آمریکایی دارند، بسیاری از طرح‌های کاخ‌سفید ناتمام ماند و آمریکا نتوانست آن‌طور که باید و شاید ثمره اشغال عراق را بچیند.
با این حال به نظر می‌رسد اکنون و با خروج نظامیان، آمریکایی‌ها در تلاشند اهداف خود در عراق را از طریق فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک دنبال کنند. اکنون سفارت ایالات متحده در عراق با 15 هزار کارمند بزرگ‌ترین سفارتخانه دنیا محسوب می‌شود و از نظر وسعت و بزرگی شانه به شانه کاخ‌سفید می‌زند. به باور عراقی‌ها این سفارت تلاش خواهد داشت اهدافی را که آمریکا از طریق حضور نظامی نتوانست محقق کند، از طریق رایزنی‌های سیاسی به انجام برساند.
در حال حاضر اخبار غیررسمی‌ای که به گوش می‌رسد حاکی از آن است که آمریکایی‌ها برای نیروهایی که در عراق باقی‌ می‌مانند، خواهان مصونیت سیاسی هستند. اساسا مصونیت سیاسی فراتر از مصونیت دیپلماتیک محسوب می‌شود و به این معنی است که دولت مرکزی عراق حتی نمی‌تواند بر ورود و خروج نیروها و حتی اعضای شرکت‌های خصوصی آمریکایی اندک نظارتی داشته باشد؛ موضوعی که نقض صریح حاکمیت ملی عراق محسوب می‌شود.
چالش دیگری که بسیاری از عراقی‌ها را نگران کرده، مساله انعقاد توافقنامه راهبردی بغداد - واشنگتن است که جایگزین توافقنامه امنیتی آمریکا و عراق خواهد شد که موعد آن با پایان سال 2011 خاتمه می‌یابد. این توافقنامه راهبردی بسیار طولانی‌مدت بوده و حتی به گفته برخی منابع آگاه زمان دقیقی برای پایان آن در نظر گرفته نشده است. مطابق این توافقنامه آمریکایی‌ها در همه سطوح فنی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در عراق دخالت خواهند کرد و جایگاه عراق را در حد کشوری مستعمره تقلیل خواهند داد.
علاوه بر این معضلات تحمیلی آمریکا و برخلاف ادعای کاخ‌سفید مبنی بر اینکه عراقی قدرتمند را به عراقی‌ها تحویل داده است، به نظر می‌رسد این کشور جنگ‌زده با مشکلات پیچیده و بعضا لاینحلی دست و پنجه نرم می‌کند. مشکل‌ تروریست‌های فعال در این کشور در هیچ برهه‌ای حل نشد و به نظر می‌رسد در آینده هم با توجه به اقدامات کشورهایی نظیر عربستان و آمریکا کماکان به قوت خود باقی بماند. در این میان موضوع درخواست خودمختاری استان‌های مختلف عراق هم به معضل مهمی برای دولت مرکزی تبدیل شده است.
در حال حاضر برخی استان‌های عراق هم خواهان حکومتی فدرال و خودمختار به سبک اقلیم کردستان هستند؛ موضوعی که چالشی مهم برای دولت تلقی می‌شود. از سوی دیگر مناطق مورد مناقشه در عراق نظیر کرکوک هم مساله مهمی است که می‌تواند امنیت عراق را به مخاطره بیندازد. بی‌تردید تحریک قومیت‌های مختلف عراق به وسیله دولتین آمریکا و عربستان هم می‌تواند ثبات عراق را با بحرانی جدی مواجه کند؛ اقداماتی که با توجه به دشمنی آشکار ریاض و واشنگتن با دولت شیعی این کشور به هیچ‌وجه دور از ذهن به نظر نمی‌رسد.