نگاه نرم دستگاه دیپلماسی به بازی دوگانه ترکیه

وزیر امور خارجه کشورمان به تازگی در گفت و گو با یک خبرگزاری رسمی ترکیه درباره روابط ایران و ترکیه، عنوان کرده ایران و ترکیه رقیب نیستند بلکه نسبت به یکدیگر نقش مکمل دارند. صالحی تاکید کرده در حال حاضر روابط ایران و ترکیه در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و میان دو ملت در سطح بسیار خوبی قرار دارد و ما برای گسترش و ارتقای روابط ایران و ترکیه تلاش می‌کنیم. وی همچنین با بیان این که برخی ندانسته و برخی به طور عمدی می‌خواهند میان ایران و ترکیه اختلاف ایجاد کنند، اظهارات برخی مقامات داخلی کشورمان در قبال ترکیه را منتسب به سیاست رسمی جمهوری اسلامی ایران ندانست. وزیر امور خارجه ترکیه نیز در پاسخ به اظهارات وزیر امور خارجه ایران ضمن تشکر از وی، بر دوستی دیرینه ایران و ترکیه تاکید کرد و گفت که هیچ‌کس قادر به تاثیرگذاری منفی بر روی روابط دوستانه دو کشور نخواهد بود. اظهارات جدید وزیر خارجه کشورمان در حالی عنوان شده که چند ماه پیش ترکیه با اعلام رسمی موافقت خود با استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در خاک خود، به نوعی امنیت ملی ایران را مورد تهدید قرار داد که با برخی واکنش‌های داخلی رو به روشد. به نظر می‌رسد که تعامل دو کشور با رویه دوگانه ترکیه درقبال ایران و رویکرد مثبت ایران از سوی دستگاه وزارت خارجه همچنان تحرکات ترکیه را در چارچوبی ضد ایرانی دنباله دار می‌کند.
روند اخیر اقدامات ترکیه در تعامل با کشورمان
پس از آنکه ترکیه پذیرفت سامانه دفاع موشکی ناتو را در خاک خود مستقر سازد، به رغم تبلیغات گسترده‌ای که برای کارایی این سیستم تاکنون صورت گرفته است استقرار آن در خاک ترکیه در سکوتی تامل برانگیز انجام پذیرفت. ترکیه در نشست عالی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که 19 نوامبر (28 آبان) سال گذشته در لیسبون برگزار شد؛ نظر نهایی خود را درباره استقرار سامانه سپر موشکی آمریکا- ناتو در خاک خود اعلام کرد و پذیرفت که سامانه دفاع موشکی در خاک این کشور مستقر شود. این تصمیم به دلیل موقعیت ترکیه در ناتو برای غربی‌ها بسیار باارزش و مهم توصیف شد. مهم ترین دغدغه آنکارا در استقرار این سامانه در خاک ترکیه صرف نظر از هزینه‌های آن، بر هم زدن معادلات کنونی سیاست خارجی این کشور به ویژه با همسایگان خود بود. اگر چه ترکیه استقرار این سامانه را در صورت عدم تهدید همسایگانش پذیرا شد ولی با توجه به اینکه آمریکا پس از انتقادات روسیه در استقرار این سپر موشکی در خاک ترکیه اعلام کرد که ایران یکی از اهداف این سامانه موشکی است، میزبانی این سامانه موشکی از سوی ترکیه با اما و اگر هایی رو به رو شده است. این سپر دفاع موشکی که در حقیقت، سلاحی نظامی برای مقابله با ایران است، در چند روز آینده در خاک ترکیه مستقر خواهد شد و بدین ترتیب با استقرار این سامانه ضد موشکی، ترکیه چالشی امنیتی برای ایران ایجاد خواهد کرد. موافقت ترکیه با سپر موشکی ناتو در خاک این کشور از یک سو و موضع گیری‌های متفاوت مقامات این کشور در جریان تشدید تحریم‌های اقتصادی سران غرب علیه ایران از سوی دیگر روند تقابلی ترکیه با ایران را آشکار کرد که در یکی از شدید ترین موضع گیری‌های ترکیه،‌ سفیر این کشور در واشنگتن،‌ بر همراهی کشور خود با افزایش تحریم‌های اقتصادی علیه ایران اعلام کرد و گفت که ترکیه ایران هسته‌ای را نمی‌پذیرد.
واکنش‌های متفاوت داخلی درباره مواضع جدید آنکارا
پس از موافقت ترکیه با استقرار سامانه موشکی ناتو در ترکیه، رئیس‌جمهور کشورمان در مصاحبه‌ای تلویزیونی عنوان کرد که هدف از استقرار سپر دفاع موشکی ناتو در ترکیه جلوگیری از اقدام تلافی جویانه ایران در صورت حمله اسرائیل است. دستگاه وزارت خارجه کشورمان نیز اظهارات منتسب به وزیر امورخارجه ترکیه مبنی بر تفاهم ایران و ترکیه در مورد استقرار سامانه رادار سپر موشکی ناتو، هرگونه تفاهم در این خصوص را رد کرد. پس از آن، فرمانده هوا فضای سپاه پاسداران نیز با بیان نظری مشابه تصریح کرد: «ما آماده هستیم در صورتیکه مورد تهدید قرار بگیریم اول سپرهای موشکی ناتو در ترکیه را خواهیم زد و بعد به دنبال اهداف بعدی خواهیم بود.» یحیی رحیم صفوی از استقرار سامانه دفاع موشکی در خاک ترکیه به عنوان «خطای استراتژیک» دیگری یاد کرده که به گفته او می‌تواند هم برای ایران و هم برای روسیه «پیام روشنی» داشته باشد. مرکز پژوهش‌های مجلس نیز استقرار سپر دفاع موشکی در ترکیه را «در زمره تهدیدات امنیتی» ارزیابی کرد. اما پس از آنکه حسین ابراهیمی، معاون کمیته امنیت ملی مجلس کشورمان وجود این پایگاه موشکی را تهدیدی علیه کشورمان دانست ترکیه را تهدید کرد که این حق طبیعی ایران است که در صورت تهدید شدن، پایگاه‌ها ناتو در ترکیه را هدف قرار دهد. که پس از این اظهارات آنکارا از ایران خواست تا در مورد اظهارات تهدید آمیزی که اخیرا حسین ابراهیمی، مطرح کرده،‌ توضیح دهد.
موضع مسالمت جویانه دستگاه وزارت خارجه
به دنبال واکنش ترکیه به اظهارات انتقادی برخی از مقامات داخلی ایران، وزیر خارجه کشورمان به تازگی در گفت‌وگو با خبرگزاری آناتولی درباره روابط ایران و ترکیه گفت: دو طرف درباره مسایل گوناگون منطقه‌ای با یکدیگر گفت‌وگوی مستمری دارند. البته ممکن است که میان دو کشور تفاوت نظرهایی درباره برخی از مسایل وجود داشته باشد که این موضوع هم طبیعی است. ایران و ترکیه می‌خواهند در منطقه صلح پایدار و ثبات و امنیت برقرار شود. او با بیان این که مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران درباره ترکیه بر پایه دوستی و برادری است، افزود: ایران و ترکیه رقیب نیستند بلکه نسبت به یکدیگر نقش مکمل دارند. به طور مثال سالانه بیش از دو میلیون نفر ایرانی به ترکیه سفر می‌کند. صالحی با بیان این که برخی ندانسته و برخی به طور عمدی می‌خواهند میان ایران و ترکیه اختلاف ایجاد کنند، افزود: متاسفانه برخی از رسانه‌های ترکیه و ایران منعکس کننده نظرات غربی‌ها هستند و برخی دیگر درباره مسایل بین‌المللی بدون داشتن اطلاعات لازم و خارج از مسئولیت‌شان مطالبی را منتشر می‌کنند که موجب سوءتفاهم میان دو کشور می‌شود و این گونه افراد در هر دو کشور هستند. در ایران نیز برخی خارج از مسئولیت‌شان و ندانسته درباره ترکیه مطالبی را بیان کردند که ما به‌طور کامل این مطالب را رد می‌کنیم. مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران درباره سیاست خارجی کشور و مسائل بین‌المللی از سوی مقام معظم رهبری، رئیس‌جمهور و وزیر امور خارجه بیان می‌شود. مواضع افراد دیگر به غیر از این سه ارگان به عنوان نظرات شخصی تلقی می‌شود. بر همین اساس این گونه اظهارات در حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران رد شده است و ما هم اقدامات لازم خود را درباره اظهارات مطرح شده فاقد اطلاعات، انجام داده‌ایم.
رویکرد تعاملی دستگاه وزارت خارجه کشورمان با ترکیه در موضوعات مستقیمی که به دو کشور مربوط می‌شود از جمله استقرار سپر موشکی ناتو در خاک این کشور و همراهی ترکیه با کشورهای غربی در تشدید تحریم‌ها علیه کشورمان در حالی است که پس از تحرکات این کشور علیه سوریه و تعارض منافع آن با ایران در جریان ناآرامی‌های سوریه که همراهی ترکیه با مطالبات غرب را به دنبال داشت، ارسال پالس‌های مسالمت جویانه که به طور مکرر از سوی دستگاه وزرات خارجه ارسال می‌شود، محلی از اعراب دارد که واکنش‌های انتقاد جویانه نسبت به عملکرد دستگاه وزارت خارجه در مناسبات با ترکیه را هر روز دامنه دارتر می‌کند. درحالیکه به نظر می‌رسد دستگاه دیپلماسی ایران قبل از ارائه هرگونه توضیحی به مقامات ترکیه درباره واکنشهای تند داخلی نسبت به این کشور، باید درمورد تحرکات مشکوک ترکیه در جبهه سوریه و ناتو که همراهی ضد ایرانی خود را با غرب نشان داده‌اند با این کشور به رایزنی بپردازند و خواستار در پیش گرفتن رویکرد شفاف آن کشور درباره همراهی یا عدم همراهی با ایران شوند.