کره شمالی بدون «کیم جونگ ایل» (بخش دوم و پایانی)

گمانه‌ها
به گمان برخی ناظران، تحولات کره شمالی با وجود قطعی شدن جانشینی کیم جونگ اون، اظهار نظر قطعی در خصوص حفظ روندها و سیاست‌های پیشین یا ایجاد تغییر در رفتار‌های سیاسی پیونگ‌یانگ بسیار دشوار به نظر می‌رسد. تا پیش از مرگ ایل قدرت سیاسی در چرخ دنده‌های سه نهاد ارتش، حزب حاکم کمونیست و خانواده ایل و به قطع، زیر کنترل دقیق رهبر کره در جریان بود و این سه نهاد به عنوان ارکان تثبیت اقتدار فردی در کره شمالی نقش آفرینی می‌کردند. ‏
در شرایط کنونی و با توجه به رقابت‌های پیدا و پنهان سیاسی در راس قدرت، مشخص نیست که کیم جونگ اون بتواند موفق به استیفای کامل اقتدار پدر شده و کشور را زیر رهبری کاریزماتیکی مانند حاکمیت ایل اداره کند. علاوه بر این نظام تعادل بین ارکان سه گانه قدرت ممکن است بر هم بخورد و یکی از نهاد‌های یاد شده با کسب مولفه‌های تاثیرگذارنده بیشتر بر تصمیم‌گیری‌های رهبر جدید بتواند توازن قدرت را به نفع خود تنظیم کند. ‏
یکی از سناریوهایی که برخی تحلیلگران در رابطه با تحولات اخیر کره مطرح می‌کنند تبدیل اقتدار فردی و کاریزماتیک کره شمالی به سلطه‌ای اولیگارشیک است، بدین معنا که قدرت مطلق ایل با خروج از قالبی فردی به شماری از نخبگان حاکم انتقال یافته و با وجود رهبری کیم جونگ اون در پیونگ یانگ شریکانی در میان چهره‌های نزدیک به مرکزیت قدرت در تصمیم گیری‌ها و قدرت مطلق رهبر سهیم شوند. ‏
رهبر فقید کره پیش از مرگ با تعیین همسرش به سمت معاونت کمیسیون دفاع ملی و ارتقای منصب نظامی خواهر بزرگ خود به رتبه ژنرالی چهار ستاره، سعی کرد تا در جهت قرار دادن استوانه‌هایی از قدرت خانوادگی در قالب‌های حزبی و نظامی در پشت سر کیم جونگ اون و تثبیت جانشینی اش، تدابیر لازم را اتخاذ کند اما به گمان برخی ناظران امکان دارد همین مساله موجب ایجاد برخی رقابت‌ها بر سر کسب قدرت بیشتر در راس هرم سیاسی ـ اداری پیونگ یانگ شود.
در این پیوند برخی آگاهان به مسائل و تحولات درونی کره شمالی از «جانگ سونگ تائگ» برادر همسر کیم جونگ ایل به عنوان چهره‌ای یاد می‌کنند که به دنبال بهره جویی از شرایط کنونی برای کسب قدرت و نفوذ بیشتر در سلسله مراتب حاکمیتی کره شمالی است. ‏
در شرایط فعلی باید به انتظار تحولات روزهای آتی نشست تا مشخص شود «وارث کبیر» لقبی که در رسانه‌های کره شمالی برای کیم جونگ اون در نظر گرفته شده خواهد توانست جایگاه خود را در مقام جانشینی «رهبر عزیز» کشور مستحکم کند؟ ‏
متحد راهبردی
در چنین شرایطی، «هو جین تائو» رئیس‌جمهوری چین در محل سفارت کره شمالی در پکن، در حالیکه پرچم آن نیم افراشته بود، حضور یافت و درگذشت کیم جونگ ایل را تسلیت گفت.‏
همزمان با این دیدار، شماری از سیاستمداران و کارشناسان چینی دیدگاه‌های خود را درباره تاثیرهای این رویداد بر روابط راهبردی پکن ـ پیونگ یانگ، آینده تحولات منطقه و برخی نگرانی‌ها از انتقال قدرت در کشور همسایه بیان کردند. ‏
‏«لی جی‌نای» کمیسر سیاسی ارشد ارتش چین آخرین مقام چینی بود که اوایل مهرماه با سفر به کره‌شمالی با کیم جونگ ایل دیدار کرد. ‏
این مقام چینی در جریان این سفر به رهبر فقید کره شمالی گفته بود که ارتش چین افزایش منافع مشترک و تقویت مبادلات را با ارتش کره‌شمالی خواستار است. ‏
وی تاکید کرد: این امر پیشرفت‌ همه جانبه روابط چین و کره شمالی را که همسایه و دوست هستند، ارتقا می‌بخشد. ‏
هر چند جزئیات بیشتری از این دیدار مهم تا لحظه مرگ کیم جونگ ایل منتشر نشد، اما بسیاری از محافل سیاسی و رسانه‌ای از جمله در غرب، آن را یک تعهد و نماد محکم سیاسی برای ادامه حمایت پکن از پیونگ یانگ ارزیابی کردند. ‏
این در حالیست که برآیند اظهار نظرهای کارشناسی و رفتارهای سیاسی بعد از انتشار خبر مرگ کیم جونگ ایل نشان می‌دهد پکن همچنان به ثبات متحد راهبردی خود می‌اندیشد و خواستار انتقال صلح‌آمیز قدرت در کره شمالی است.
یک روزنامه مهم چاپ پکن نوشت: چین برای حفظ و پیشبرد روابط راهبردی خود با کره شمالی از هیچ هزینه‌ای ابا نخواهد داشت. ‏
‏«گلوبال تایمز» در تحلیلی، کره شمالی را شریک راهبردی ویژه چین خواند و افزود: این کشور بزودی رهبری کیم جونگ اون را تجربه خواهد کرد.
این روزنامه ادامه داد: برخی کشورها در انتظار تحولات و دگرگونی‌های بسیار در کره شمالی هستند و البته طبیعی است که این کشور کوچک، تحت فشارهای ژئوپلتیک زیادی باشد، اما چین باید با قدرت پشت کره شمالی ایستاده به انتقال صلح‌آمیز قدرت در این کشور کمک کند. ‏
گلوبال تایمز با اشاره به اینکه پکن باید اعتماد کره‌شمالی را با خود داشته باشد، نوشت: دو کشور چین و کره شمالی، به‌رغم وجود برخی مشکلات در ارتباط با برنامه هسته‌ای کره شمالی، دارای روابط بسیار دوستانه‌ای هستند و این مناسبات باز هم تقویت خواهد شد و پکن روابط راهبردی با پیونگ یانگ را به پیش سوق خواهد داد. ‏
این روزنامه یادآور شد: چین بهای زیادی برای حفظ و پیشبرد روابط دو کشور پرداخته است. این مناسبات برای چین پرهزینه بوده است. دوستی دو کشور دیرینه است و چین نمی‌تواند به آسانی اجازه دهد شرایط تغییر کند. ‏
این روزنامه تاکید کرد: چین باید در روند سیاستگذاری‌های کره شمالی نفوذ داشته باشد، اما در امور داخلی آن مداخله نکند. ‏
این تحلیل پیشنهاد کرد که مقام‌های ارشد چین فورا برای حفظ ارتباطات با رهبر جدید کره شمالی به پیونگ یانگ سفر کنند و پیام قوی به جهان بدهند. ‏
در همین حال «جانگ تیانگ یان»، دیپلمات سابق چین در پیونگ یانگ و اولین سفیر چین در کره‌جنوبی تاثیر مرگ کیم جونگ ایل را در روابط چین و کره شمالی محدود دانست، اما تاکید کرد چین باید بدرستی با این مساله برخورد کند. ‏
وی گفت که بعید است در جریان انتقال قدرت در کره شمالی مشکل خاصی پیش بیاید و این کار به شکلی صلح‌آمیز به پایان خواهد رسید. ‏
‏«لیو جیانگ یونگ»، معاون موسسه روابط بین‌الملل دانشگاه «چینگ هوا» پکن نیز در این باره گفت: رهبر کره شمالی قبل از مرگ، پسرش را به عنوان جانشین انتخاب کرده بود و مسیر سیاسی این کشور در واقع از پارسال روشن شد. ‏
با این حال وی به چین توصیه کرد برای پیشبرد اقتصاد کره شمالی بیش از گذشته تلاش کند.
واکنش کره جنوبی ‏
این در شرایطی است که پیاده شدن کیم جونگ ایل از قطار زمامداری، کشورهای همسایه کره شمالی را با شوک‌های سیاسی و اقتصادی روبرو کرده است.‏
پس از انتشار خبر مرگ رهبر کره شمالی، واکنش‌های سیاسی و اقتصادی همچنان در کره جنوبی ادامه دارد. ‏
در سئول، که همواره با پیونگ یانگ سرجنگ دارد، دستگاه‌های اطلاعاتی متهم شدند که نتوانسته‌اند اطلاعات به‌موقع از مرگ رهبر کره‌شمالی به‌دست آورند. ‏
خبرگزاری کره جنوبی (یونهاپ) نوشت مرگ رهبر کره شمالی بر بازار مالی این کشور تاثیرگذار بوده است. ‏
بر اساس یک بیانیه منتشر شده از کمیسیون خدمات مالی کره جنوبی، نوساناتی در بازار اوراق بهادار به‌وقوع پیوست، اما ابراز امید شد که این تاثیر بعد از مدتی برطرف شود. ‏
‏ بازار مالی کره جنوبی تاثیرات منفی را تجربه کرده است، اما در آینده نزدیک به شرایط عادی بازخواهد گشت. ‏
شاخص‌ها نشان می‌دهد که مبادلات مالی در بازار سهام کره جنوبی در نخستین روز اعلام مرگ «ایل» به همراه شاخص سهام، کاهش یافت که نشانه‌ای از نگرانی سرمایه‌گذاران و دست‌اندرکاران به دلیل احتمال بروز تنش‌های بیشتر در منطقه شبه جزیره کره است.
کره جنوبی سفر اتباع خود به کره شمالی را به جز در منطقه صنعتی «کائه سونگ» در مرز دو کره ممنوع کرد.
وزارت وحدت کره جنوبی که مسئول امور دو کره است در بیانیه‌ای خاطرنشان کرد که این اقدام ضامن امنیت اتباع سئول است. ‏
این بیانیه افزود، کمک‌های انساندوستانه به کره‌شمالی نیز متوقف شد و نشستی که قرار بود در مجتمع صنعتی کائه سونگ در مرز دو کره برگزار شود، به تعویق افتاد. ‏
نزدیک به 47 هزار نفر از کارگران کره شمالی در مجتمع کائه سونگ کار می‌کنند. این محل برای فعالیت 123 شرکت کره‌ای از سال 2003 میلادی راه‌اندازی شد.
در همین حال کره شمالی پس از انتشار خبر فوت رهبر این کشور، یک فروند موشک کوتاه برد را در سواحل شرقی آزمایش کرد. ‏
این موشک با برد 120 کیلومتر را ارتش کره‌شمالی پرتاب کرد و مسئولان در پیونگ یانگ گفتند ربطی به فوت کیم جونگ ایل ندارد. ‏
خبرگزاری کره شمالی در گزارشی نوشت؛ ارتش و مردم با کیم جونگ اون تجدید پیمان و از او حمایت می‌کنند.