سوریه زیر نگاه کارشناسان خاورمیانه

گروه بین‌الملل: هر چند تظاهرات ضد دولتی در بحرین و یمن در جریان است اما سوریه همچنان کانون توجهات خاورمیانه است. در ادامه اجرای طرح ورود ناظران اتحادیه عرب به سوریه برای بررسی اوضاع این کشور، این ناظران وارد شهر پر حادثه حمص شدند. شهر حمص از جمله شهرهایی بوده که طی نه ماه گذشته منشأ بسیاری از درگیری‌های معارضین با نیروهای دولتی بوده است.
در همین زمینه «محمد الدابی» رئیس هیات ناظران اتحادیه عرب در سوریه گفت که هیات 50 نفره اتحادیه عرب صبح روز سه شنبه به سوی شهر حمص حرکت کرده است. انتظار می‌رود که ناظران عرب از شهرهای «دمشق»، «درعا»، «حماة» و «ادلب» و نیز روستاهای اطراف این شهر‌ها بازدید کنند تا بتوانند با توجه به سخنان شهروندان و مخالفان گزارش‌های خود را برای اتحادیه عرب آماده نمایند.
همچنین محمد احمد الدابی در گفت‌وگو با رادیو سوای آمریکا اعلام کرد که دولت سوریه همکاری زیادی با این هیات انجام داده است. الدابی تاکید کرد که هیات اعزامی براساس طرح اتحادیه عرب و توافق‌های حاصل شده بین اتحادیه و مقامات سوری عمل خواهد کرد و هیچ تاثیری نه از مخالفان و نه از دولت سوریه نمی‌پذیرد و به گونه‌ای انسانی با همه گروه‌های سوری تعامل خواهد کرد.
همچنین سخنگوی وزارت خارجه سوریه نیز بر پایبندی دمشق به مفاد طرح اتحادیه عرب برای حل بحران این کشور تاکید کرد. جهاد المقدسی در گفت وگو با العالم با تاکید بر اینکه موفقیت هیات ناظران اتحادیه عرب در سوریه به نفع دمشق است، تصریح کرد: هدف همکاری با ناظران اتحادیه عرب در سوریه، انعکاس واقعیت‌های کشور است.
سخنگوی وزارت خارجه سوریه با اشاره به وجود مشکلاتی در شهر حمص، گفت: ما میان تظاهرات مسالمت‌آمیز و فعالیت‌های مسلحانه تفاوت قائل هستیم؛ قوانین سوریه حق تظاهرات مسالمت‌آمیز را به رسمیت شناخته است، ما از مخالفان می‌خواهیم تا از ظرفیت این قانون استفاده و مانع به وجود آمدن هرج و مرج در کشور شوند.
از سوی دیگر، «نبیل العربی» دبیرکل اتحادیه عرب گفت: «سوریه متعهد شده که به ناظران عرب آزادی کامل بازدید از زندان‌ها، بازداشتگاه‌ها و بیمارستان‌ها را طی مدت یک ماه ماموریت‌شان در این کشور بدهد.» این تحولات در حالی رخ می‌دهد که مخالفان سوری مدعی شدند که در حملات نیروهای ارتش و امنیتی به نقاط مختلف از جمله شهر محاصره شده حمص، بیش از ۶۰ نفر کشته شدند.
مخالفت روس‌ها با سوء‌‌‌استفاده از قطعنامه‌ها
اما در عرصه بین‌المللی این روسیه بود که بار دیگر از زبان وزیر امور خارجه خود از سوریه حمایت کرد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه با استقبال مجدد از امضای طرح اتحادیه عرب توسط مقامات سوری اعلام کرد که پیش‌نویس قطعنامه روسیه در خصوص سوریه برقراری امنیت و توافق خشونت‌ها در این کشور را فراهم می‌کند. به گزارش خبرگزاری سانا، وی در ادامه عنوان داشت: روسیه با هر نوع اقدامی که باعث سوءاستفاده از قطعنامه‌های شورای امنیت به بهانه دفاع از حقوق غیرنظامیان همانند آنچه که در لیبی رخ داد شود، مخالف است.
مهتدی: هدف غرب انزوای ایران است
اما دیروز همزمان با بررسی اوضاع حمص، دیپلماسی ایرانی میزبان کارشناسان خاورمیانه بود تا اوضاع سوریه را مورد مداقه قرار دهند.محمدعلی مهتدی کارشناس امور خاورمیانه به عنوان اولین سخنران با بیان تفاوت‌هایی که میان جنبش‌های مردمی منطقه و جنبش مردمی سوریه وجود دارد گفت: سیاست خارجی بقیه کشورهای تحت خیزش منطقه همچون مصر، تونس، یمن و لیبی در چارچوب سیاست‌های آمریکا تعریف می‌شد اما سوریه رژیمی دارد که در محور مقاومت تعریف می‌شود.
وی افزود: ما می‌دانیم که سوریه نیز واجد رژیمی اقتدارگراست اما با این حال نباید فراموش کنیم که مبارزات درون سوریه دو بعد دارد. یک بعد آن جنبه بیداری و ضد دیکتاتوری دارد اما بعد دوم به مسئله دخالت خارجی برمی گردد که به صورت برنامه‌ریزی شده‌ای در سوریه پیش می‌رود و باید آن را مورد تحلیل قرار داد.
مهتدی گفت: آنچه امروز در سوریه اتفاق می‌افتد، جنبش دموکراسی خواهی نیست بلکه مسئله‌ای فرقه‌ای است که جنبه انتقام جویانه و کینه توزانه بین شیعه و سنی به خود گرفته است و غرب آن را مورد حمایت قرار می‌دهد و هدفش نیز منزوی کردن ایران و جلوگیری از قدرت منطقه‌ای ایران و حزب‌الله است. وی در پایان سخنانش گفت: در شرایط امروز که آمریکا درحال عقب نشینی از منطقه است، اگر رژیم دمشق پابرجا بماند و محور مقاومت هم با قدرت پیش برود، ممکن است در کشورهای انقلابی و تحول یافته اخیر نیز دولت‌هایی بر سر کار بیایند که به مسئله فلسطین بیندیشند.
در آن صورت است که عربستان و کشورهای حامی آمریکا منزوی خواهند شد. ولی چنانچه بشار اسد سقوط کند، یا هرج و مرج پا می‌گیرد، یا سوریه تجزیه می‌شود و یا حکومتی در آن مستقر می‌شود که نسبتی با مقاومت نخواهد داشت. در آن صورت، حمله اسرائیل به لبنان برای نابودی حزب‌الله نیز قطعی خواهد بود. از این رو اتفاقات در سوریه برای آینده منطقه اهمیت بسزایی دارد.
ایرانی: مداخله نظامی نمی‌تواند راهگشا باشد
محمد ایرانی سفیر سابق ایران در اردن در مقام دومین سخنران جلسه گفت: در پرونده سوریه ما شاهد پیچیدگی‌هایی هستیم که صرفا ناشی از تحولات داخلی نیست بلکه بخشی از آن نتیجه نقشی است که سوریه در مسائل منطقه‌ای داشته و دارد. ابعاد داخلی و خارجی مسئله سوریه با هم گره خورده است. وی در مقام قیاس قرار دادن پرونده سوریه در کنار سایر کشورهایی که ناآرامی‌ها را تجربه کرده‌اند گفت: طولانی‌ترین شدن پرونده سوریه نسبت به سایر کشورهای عربی نظیر یمن، بازیگران متعددی را وارد پرونده کرد.
این بازیگران هم شامل دولت‌ها هستند و هم نهادهای منطقه‌ای و بین‌المللی. ایرانی در جایگاه توضیح اختلاف‌هایی که در میان اعراب بر سر پرونده سوریه به وجود آمده ‌می‌گوید: پیچید گی پرونده سوریه، بسیاری از طرفین درگیر را دچار تعارض کرده است. امروزه ما شاهد انبوهی از تناقض‌ها در مواضع طرفین هستیم. وی ‌می‌افزاید: امروز عربستان سعودی با ترکیه و قطر هم تعارض‌هایی دارد و ریاض این دو را رقیب خود ‌می‌داند. شورای همکاری خلیج‌فارس هم با ترکیه دچار اختلاف‌هایی شده است.
در اتحادیه عرب هم ما شاهد نوعی اختلاف میان اعضا برای تشدید تحریم‌ها علیه دمشق بودیم. در میان گروه‌های معارض داخلی در سوریه هم این تضاد وجود دارد. برخی دخالت خارجی را تنها راه ‌می‌دانند و عده‌ای هم پیچیده شدن نسخه لیبی برای سوریه را کاملا نفی ‌می‌کنند. وی در پایان گفت: امروز نقش اول در سوریه را اتحادیه عرب بر عهده دارد. فعال شدن این اتحادیه که تاکنون منفعل بود نخستین دستاورد ناآرامی‌ها در سوریه بود.
در این مرحله نیز نتایج حاصل از اعزام ناظران به سوریه از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. استمرار بن بست سیاسی در سوریه شرایط را به سمت راهکار نظا‌می‌پیش ‌می‌برد البته مداخله نظا‌می‌در سوریه نمی‌تواند راهگشا باشد که دلیل آن هم اختلاف‌هایی است که میان بازیگران حاضر در بازی به چشم ‌می‌خورد.
جابر انصاری: یک سوم جامعه سوریه مخالف تغییرند
حسین جابرانصاری، سفیر سابق ایران در لیبی به عنوان سومین سخنران دیروز ضمن اشاره به تحولات داخلی سوریه گفت: اعتراض‌ها عموما در حاشیه‌های کشور رخ داده و هنوز به شهرهای بزرگ نرسیده است. نکته دیگر این که اکثر سرمایه‌داران و بازرگانان هنوز تن به حادثه نداده‌اند، دچار تردیدند و تنها نظاره‌گر حادثه هستند که در میان آنها شمار بسیاری از اهل تسنن نیز هستند. در این میان اقلیت‌ها با محوریت علوی یک اتحادی را تشکیل داده‌اند و از وضعیت جاری در سوریه بسیار نگرانند.
از این رو می‌توان گفت در حدود یک سوم جامعه یا نمی‌خواهند تغییری ایجاد شود یا از آن‌چه در کشور می‌گذرد بسیار نگران هستند. این مسئله در میان برخی سنی‌ها نیز وجود دارد. آنها از این که کشور به سوی یک نظام اسلامگرای افراطی حرکت کند بسیار نگرانند. در نتیجه فعلا به رغم سرکوب‌ها حاکمیت توانسته همچنان قدرت را در اختیار داشته باشد، اقلیت اجتماعی را رهبری کرده و میان آنها وحدت ایجاد کند و همچنین بر نگرانی بخشی از اهل تسنن نیز بیفزاید.
وی در پایان گفت: «پیش‌بینی آینده بسیار سخت است ولی احتمالاتی وجود دارد. یک احتمال این است که نظام مطلوب سوریه پیاده شود و با سرکوب به هدف خود برسد که این یک احتمال ضعیف است. از این رو بازگشت به وضعیت گذشته تقریبا شبه محال است. احتمال دوم احتمال تضعیف نظام است. یعنی نه سقوط نظام بلکه در پی این حوادث تضعیف شدید نظام با حفظ بقای خود و تغییر گسترده در سیاست خارجی آن.
احتمال دیگر نظام حاکم در سوریه ساقط شود که این احتمال، احتمال برجسته‌ای نیست و بسیار ضعیف به نظر می‌رسد. احتمال دیگر این که ممکن است کشتار ادامه پیدا کند و در ادامه زمینه مداخلات خارجی پیش بیاید و چیزی شبیه سناریوی لیبی رخ دهد. سناریوی دیگر احتمال جنگ داخلی و تجزیه سوریه است. ظاهرا در حال حاضر حاکمیت حاضر به کوتاه آمدن نیست و حاضر است به همه مخاطرات حتی به جنگ داخلی تن در دهد.
البته وضعیت جریان مخالف نیز بهتر از این نیست چرا که آنها نیز به دلایل بسیار نمی‌توانند وارد جنگ داخلی شوند. سناریویی که بیشتر احتمال آن می‌رود استمرار بحران و مخمصه فعلی و آزمودن پیشنهادهای مختلف و رسیدن به یک توافق نهایی است.»