مصاحبۀ مطبوعاتی مهندس مهدی بازرگان

* در ابتدای مصاحبه سئوال شد: آقای مهندس شما بعد از مسئله دولت موقت برای یک مدتی سکوت کرده بودید و کمتر در صحنه‌های سیاسی ظاهر می‌شدید و این مسئله ادامه داشت تا زمانی که نطق پیش از دستور فرمودید و بعد از آن مسئله صحبت 4 نماینده مطرح شد و اینطور بنظر می‌رسد که شما مجدداً وارد صحنه سیاسی شده‌اید. لطفا توضیح بدهید که انگیزه شما در مورد سکوت و شروع دوباره چیست؟
** مهندس بازرگان در پاسخ گفت: بسم‌الله الرحمن الرحیم، از دولت موقت ما استعفا دادیم ولی کنار نرفتیم. اولا عده‌ای از همکاران دولت موقت کماکان وزیر بودند مثل آقای معین‌فر، آقای مهندس‌ سحابی، مثل خود همین آقای رجائی، خود بنده دیگر وزارتخانه‌ای نداشتم و نخست‌وزیر هم نبودم ولی در شورای انقلاب بودم و آنجا هم اداره و ترتیب کمیسیونها و تقسیم کارها را من انجام میدادم منتها سروصدا نداشتیم. چون ما هیچوقت برای سروصدا کار نمی‌کردیم. چند تا کمیسیون زیر نظر بنده بود همکاری با همه وزرای جدید دولت داشتم تا وقتی که مجلس پیش‌ آمد. ما گروهی را تشکیل دادیم بدون اینکه اختصاص به نهضت آزادی داشته باشد (گروه همنام) که با جلب نظر مردم کسانی را که صلاحیت دارند برای وکالت معرفی کنیم. بنابراین در انتخابات مجلس دوستان و بنده فعالیت داشتیم بدون اسم نهضت و بعد از اینکه انتخاب شدیم و به مجلس رفتیم در مجلس هم همه ما تا آنجا که می‌پذیرفتند و به ما اعتماد و میل به همکاری داشتند خدمت می‌کردیم. هم در مجلس و هم در بیرون و گاهی در روزنامه میزان مطالب می‌دادیم ولی رسانه‌های گروهی تعمد داشتند که ما را به سکوت وادارند یعنی جلوه سکوت در ما می‌دادند وگرنه هیچ وقت هیچیک از دوستان نهضت و بنده کنار نرفته بودیم و ادای وظیفه می‌کردیم و خیلی سخنرانی‌ها انجام میشد. منتها خیلی‌ها را مانع می‌شدند و اجازه نمی‌دادند و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و رسانه‌های گروهی و روزنامه‌های رسمی اصلاً‌ اصرار داشتند که اسمی از ما برده نشود و ما را مرده تلقی بکنند.
علاوه بر اینکه اصرار بود ما را بدنام بکنند و تهمت و افترا بزنند و از آن راه ما را خفه بکنند ولی مردم خیلی توجه و علاقه و اصرار و از ما انتظار داشتند و ما را ملامت می‌کردند و اعتراض می‌کردند که شما که در دوران شاه و در آن مشکلات و در آن خطرات پرچمدار اسلام و ملت و آزادی و حق و عدالت بودید چرا هیچ چیزی نمی‌گوئید. ما می‌گفتیم که ما ساکت نیستیم منتها نمی‌گذارند صدای ما به شما برسد. بنابراین این دعوت را هم بیشتر برای جواب دادن به پرسشهای زیادی که مردم از ماها می‌کنند و انتظارات و توقعاتی که دارند انجام دادیم. برای در میان گذاشتن مطالب و سیاستی که ما در این مدت انتخاذ کردیم و نظریاتی که داشته‌ایم و این جزو وظایف نماینده است و اتفاقا یکی از اصول قانون اساسی همین را می‌گوید که نمایندگان در برابر ملت موظفند. بنابراین ما خواستیم با مردم و با موکلین و غیرموکلین خودمان منطقی و با دلسوزی و علاقمندی به مملکت و نظام جمهوری مطالبی را در میان بگذاریم. نه قصد بلوا و جنجال و تفرقه داشته‌ایم، و داریم و نه حرکتی علیه دولت. قصد جاه و مقام و منزلت را هم نداریم چون منزلت پیش خدا و مردم داشته‌ایم و هیچوقت هم دنبال کسب قدرت و مقام نبوده‌ایم و گذشته ما هم نشان می‌دهد. هر وقت از ما کسی وظیفه‌ای خواسته انجام داده‌ایم. دولت موقت را هم می‌دانید که روی دستور امام بوده و ما دنبالش نرفته بودیم و از روز اول هم گفتیم که هر وقت که نخواستید ما علاقه‌ای به این مقام و پست نداریم،‌ استعفای ما دست شما است و تا زمانیکه سد راه نبودند یعنی همکاری بود ما هم کار کردیم.
* س: آقای بازرگان در رابطه با دیدار امروزتان با امام بفرمائید که چه مطالبی مطرح بود و آیا در رابطه با سخنرانی روز پنجشنبه صحبتی نشد؟ بخصوص که بنا به نوشته یکی از روزنامه‌های صبح، گویا مطالب دیروز امام در ارتباط با این برنامه بوده است.
** ج: این عده‌ای که امروز صبح به خدمت امام رسیدیم همه ما تک تک قبلا به خدمت امام می‌رسیدیم منتها چون اینجا چهارتائی دعوت کرده‌ایم فکر کردیم که با هم خدمت ایشان برسیم. ایشان هم نه تنها منعی نکردند بلکه گفتند اصلا صحبتهای روز گذشته من خطاب و اشاره به دسته خاصی نبوده با عام بوده و نسبت به آقایان هم از 30 سال پیش (البته نظرشان به بنده بود) و آقایان دیگر را هم از پانزده بیست سال پیش می‌شناسند و آنچه ناراحت و ناراضی هستند سوءظن‌هائی است که در مملکت وجود دارد. یک عده می‌آیند علیه آقای بنی‌صدر خدمت ایشان بدگوئی می‌کنند. یک عده‌ای علیه ما بدگوئی می‌کنند و یک عده علیه آقایان دیگر مثلا حزب جمهوری بدگوئی می‌کنند. گفتند که من از اینها رنج میبرم چون همه را می‌شناسم و همه هم خدمتگزار مملکت بوده‌اند منتها خوب آدمیزاد ممکن است که وحدت هدف داشته باشد ولی وحدت نظر و رای نداشته باشند این اختلاف سلیقه هم ایرادی ندارد و ما باید همه کار بکنیم و نیازمندیها و ضرورتهای انقلاب را برآورده بکنیم و ما هم برایشان توضیح دادیم که نهضت آزادی اصلا جزو مرامنامه‌اش است و پرچمدار همکاری و وحدت بوده و در این مدت هم ما دائما دعوت می‌کردیم. به بنده ایراد می‌گرفتند که چرا دولت موقت انسجام نداشته و از گروهها و افراد مختلفی بوده و همه به اصطلاح مکتبی نبوده‌اند. این ایرادی که می‌گرفتند به اصطلاح یکی از اصول ما و خدمات ما بوده که می‌خواستیم که کسانی را که در راه اسلام و آزادی و استقلال علاقمند و خدمتگزار بودند بیایند کار بکنند بعد از دولت موقت هم همیشه نظر ما این بوده در نطقهای پیش از دستور و چه در مقالاتی که در روزنامه میزان است همیشه دعوت به وحدت می‌کردم امّا متاسفانه از طرف گروها و روزنامه‌های دیگر عوض اینکه استقبال کنند رد می‌کردند و نسبتها و سوءظنهائی را بوجود می‌آورند.
در مورد این مراسم ایشان حرفی نداشتند و اصلا دیگر ما مطرح هم نکردیم که کجا برگزار می‌شود، کی صحبت می‌کند. در آغاز صحبت ایشان تاکید کردند که من حرفهای دیشبم جنبه عام داشت و عمومی بود و من رنج می‌برم از اینکه گروهها یا افراد با چماق زبان اعتراض بکنند و ما هم توضیح دادیم که ما این مسئله را دو سال است که با پوست و گوشتمان حس می‌کنیم برای اینکه این چماقهای زبان و این خنجرهای قلم بیشتر به طرف ما می‌آمده و هنوز هم که هنوز است با اینکه یکسال و اندی است که از استعفای دولت موقت گذشته باز هم آن مسائل کهنه را مطرح می‌کنند. و ما بودیم که از آن اتهامات که هنوز هم باز می‌گویند رنج می‌بردیم.
* س: آقای بازرگان ممکن است در مورد سخنرانی روز پنجشنبه مطالبی را که قرار است مطرح بشود تیتروار بفرمائید تا مردم در جریان باشند و با یک آگاهی بیشتری شرکت کنند؟
** ج: خلاصه‌اش در آن دعوت گفته شده یعنی ما چهار تا نماینده تهران هستیم و عضو نهضت آزادی ایران می‌باشیم می‌خواهیم با موکلین خودمان و با مردم دیگر صحبت بکنیم و گزارشی از عملکرد خودمان در این هشت ماهه بدهیم و جواب سئولاتی که از ما می‌‌شود مثلا چرا استعفا نمی‌دهید و استعفا بدهید یا که چرا ساکت هستید و چرا کاری نمی‌کند و یا چرا با دولت همکاری می‌کنید یا نمی‌کنید می‌خواهیم جواب اینها را بدهیم و سیاست و نظریات کلی خودمان را در رابطه با مسائل مملکت بیان کنیم البته قرار است هرچهار نفرمان هم صحبت بکنیم و اینطور هم که وزارت کشور خواهش کرده و از ما خواسته‌اند که سخنرانی در امجدیه باشد.
* س: آیا شما احتمال برخوردهائی را در این مراسم می‌دهید؟
** ج: خدا می‌داند ما اطلاعی نداریم آنچه مشخص است این است که ما نمی‌خواهیم برخورد بشود هیچ‌ گونه تمایلی، اقدامی و تحریکی هم برای این مسئله نکرده‌ایم و هیچ دستهائی هم نمی‌خواهد چنین بکند از ناحیه دیگران هم دلیلی نمی‌بینیم که اینکار را بکنند برای اینکه ما نه دشمن مملکت هستیم و نه دشمن ملت و کاری نکرده‌ایم که مستوجب اینها باشیم در این اجتماع هم که قصد بلوا و آشوب و آشفتگی نداریم والا اگر کسانی بیایند معلوم می‌شود که آنها سوءنیت دارند ظاهرا فکر نمی‌کنم ولی اگر آمدند ما در برابر وظیفه‌ای که داریم نمی‌توانیم سرباز بزنیم.
در مورد سکوت که پرسیده بودید اتفاقا بنده و دوستان خیلی در اینطرف و آنطرف در اجتماعات بودیم سخنرانی می‌کردیم روز 22 بهمن مثلا در قزوین دعوت کرده بودند هیئت علمیه قزوین، و در مسجد و خارج از مسجد شاید 70 هزار جمعیت بود ولی اصلا و ابدا در رادیو و تلوزیون گفته نشد که در قزوین خبری بود، کسی رفته بود و یا نرفته بود، و یا در کاشان در ماه رمضان سخنرانی داشتم و بعد هم در مقالات که در میزان می‌نوشتم. البته مقالات میزان را هیچوقت رادیو و تلوزیون نمی‌گوید وقتی بحث جراید کشور را می‌کنند اصلا اسم میزان نیست مثل اینکه میزان خارج این مملکت است خلاصه «کان لم یکن شیئا مذکورا».
* در خاتمه سئوال شد: آقای مهندس بازرگان در رابطه با مراسم پنجشنبه چه پیامی برای مردم تهران ومردم ایران دارید؟
** ایشان پاسخ داد: ما چهار نفری می‌خواهیم گزارش ماموریتی را که مردم تهران برای ما داده بودند به مردم بدهیم و جواب سئوالها و ایرادهائی که ملت داشتند و همچنین عرضه کردن سیاست و نظریاتمان و اخذ تایید از مردم و امیدواریم که امنیت و آرامش برقرار باشد. از طرف اخلالگران اقدام نشود و خود مردم هم خونسردی داشته باشند و شعاد ندهند و پرسش و ایرادی نکنند. بگذارند ما حرفهایمان را بزنیم و انشاءالله با سلامتی مردم بیایند و قضایا قدری برایشان روشنتر بشود و انشاءالله گامی باشد در بهبود مملکت و انقلاب.