آل سعود؛ نتیجه یک طراحی انگلیسی

سعید صدرائیان
آل سعود، تا ابتدای قرن 20 (سال 1902) تنها نام خاندانی بود که یک دوره پیش از آن (1735 تا 1887) یعنی تا زمانی که مصریان فاتح بر این سرزمین بودند نیز به بخش هایی از شبه جزیره عربستان ـ درعیه ـ حکومت کرده بود. این حکومت توسط محمد بن سعود بنیان نهاده شد تا اینکه پس از وی، پسرش عبدالعزیز بن محمد بن سعود توانست با حمایت های شیخ محمد بن عبدالوهاب ریاض را فتح نماید و این به یعنی شروع مدیون شدن این خاندان به سر سلسله وهابیت
می باشد. این کشورگشایی ها ادامه یافت تا اینکه تقریبا بیشتر شبه جزیره عربستان تحت سیطره عبدالعزیز قرار گرفت. در زمان عبدالله بن سعود، متحمل شکست سختی از عثمانی ها شدند، تا جایی که عبدالله بن سعود به دستور ابراهیم پاشا، محکوم به اعدام شد. تلاش دوباره برای بازگشت به قدرت از سوی این خاندان در سال 1819 و توسط مشاری بن سعود بود، در این دوران که با شکست آنها از آل رشید همراه است، دوران
حکومت های بسیار کوتاه می باشد که طی آن
حکومت های کمتر از یک ساله و حتی چهل روزه هم دیده می شود. دوران فرمانروایی سوم که از سال 1902 آغاز شد را عبدالعزیز بن عبدالرحمن بنیان نهاد. پس از مرگ عبدالعزیز، مطابق وصیت وی که اکنون به مثابه قانون اساسی عربستان می باشد، حکومت به فرزندان وی می رسد ـ برخلاف حکومت های موروثی دیگر که از پدر به پسر است، در این کشور حکومت بین برادران دست به دست می شود ـ تاکنون 5 پسرعبدالعزیز با نام‌های ملک سعود، ملک فیصل و ملک خالد و ملک فهد و ملک عبدالله به حکومت رسیده اند. بامرگ خالد، و به حکومت رسیدن فهد بن عبدالعزیز حکومت عربستان با شدت بیشتری به سمت وهابیت پیش رفت. وی با نزدیک 25 سال حکومت که همزمان با رشد درآمدهای نفتی این کشور بود
تلاش های بسیاری برای گسترش آئین وهابیت به عمل آورد. اعمالی که بعدها توسط عبدالعزیز تا امروز ادامه یافته است و امروز که با مرگ شاهزاده سلطان، نایف بن عبدالعزیز ولیعهدی را در این کشور به عهده گرفته است، به نظر این سیاست ها با قوت بیشتری دنبال خواهد شد.از سال 1902 یعنی در 110 سال قبل، و به طور رسمی از سال 1932، این نام خاندانی ـ آل سعود ـ به کشوری اطلاق می شد که آنها حاکمش شده بودند. عربستان سعودی! این نام گذاری مضحک باعث شده است تا تصورات بیرونی از این کشور این باشد که در عربستان پر جمعیت ترین خاندان آل سعود است و دیگر خاندان ها جمعیت قابل ملاحظه ای ندارند. و این یعنی شناختن نام یک کشور به نام یک خاندان کوچک. جمعیت کشور عربستان در حدود 27 میلیون نفر است، و جمعیت این خاندان 30 هزار نفر!! پس با نسبت عظیم! یعنی حدود "یک هزارم جمعیت" بی راه نیست اگر نام خود را بر این کشور نهاده باشند!!! اما این سکه روی دیگری نیز دارد، از این جمعیت 30 هزار نفره، حدود
10 هزار نفر بر مهم ترین مناسب حکومتی کنترل دارند، که با حذف کودکان و بانوان تقریبا می توان گفت که هیچ مردی از این خاندان نیست الّا آنکه صاحب پست و مقامی در این حکومت خاندانی شده باشد و مگر در یک چنین کشور چند پست دیگر وجود دارد؟ و این یعنی اینکه، افرادی که از خاندان های دیگر در پست های مهم کشوری حضور داشته باشند تقریبا نزدیک به صفر است. و از همه این ها جالب تر اینکه با همه این رفتار های الیگارشی در این خاندان، در بسیاری از مواقع افراد چند شغله نیز بسیار دیده می شوند. مثلا نایف بن عبدالعزیز، ولیعهد عربستان، طبق آخرین جستجوها و شمارش نگارنده دارای 21 شغل می باشد که تنها، دو مورد آنها، معاون دوم نخست وزیر و وزیر کشور نیز می باشد. نوع حکومت در عربستان پادشاهی مطلقه است، پارلمان، انتخابات معنا ندارند. عربستان به لحاظ نوع کنترل سیستم اجرایی، یک سرزمین مستقل به شمار می‌آید. این کشور از ۱۳ استان تشکیل شده که دررأس هر کدام از آن‌ها، یکی از شاهزادگان سعودی قرار دارد که از اختیارات کامل برخوردار است. میزان کنترل حکومت مرکزی بر همه سرزمین عربستان به دلیل حضور شاهزادگان سعودی در امیری استان‌ها، یکسان است. در این کشور از فعالیت سیاسی مخالفان به شدت جلوگیری می‌شود. مطبوعات دراین کشور به طورکامل زیر نظر دولت است و آنان در حقیقت، بازگوکننده خط فکری و سیاست حاکم بر کشور هستند و خط مشی دولت را تبلیغ می‌کنند. درباره عربستان مشهور است که خاندان آل سعود و خاندان الشیخ که از نوادگان محمد بن عبدالوهاب هستند، حکومت را بین خود تقسیم کرده اند. قسمت سیاسی حکومت با آل سعود است و قسمت عقیدتی آن با گروه دوم. با توجه به ریشه های عمیق سنتی در این کشور، بزرگان و رجال از جایگاه ویژه ای برخوردارند. در عربستان سعودی، شورای علما قدرت عزل ونصب پادشاه را دارند. این گروه به صورت هفتگی با شاه دیدار می‌کنند. این گروه وظیفه ی دیگری نیز بر عهده دارند و آن هم تهیه قوانین و حقوق با استفاده از تعلیمات احمد بن حنبل و قرآن می باشد. این در هم تنیدگی و قدرت "اسمی" عزل و نصب پادشاه این امکان را برای نفوذ حداکثری وهابیت در همه ارکان این نظام سلطنتی ایجاد کرده است. تا جایی که حتی عده ای آل سعود را نوکران آل عبدالوهاب می دانند. وقتی به این اعتقادات، در آمد های هنگفت نفتی گره زده می شود و قدرت نرم حاصل از اماکن زیارتی را به آن بیفزائیم، امکان بازی های چندگانه بسیاری را به این کشور می دهد. این قدرت نرم آنچنان برای این کشور اهمیت دارد، که فهد پس از روی کار آمدن در این کشور خود را خادم الحرمین الشریفین نامید، عنوانی که پس از مرگ وی به برادرش عبدالله هم رسید.
در عربستان همواره نگرانی فراوانی از اقلیت های دینی وجود داشته است، حدود بیست درصد از جمعیت این کشور به شیعیان اختصاص دارد که بیشتر از جمعیت شیعی کشورهای دیگر حاشیه خلیج فارس است. اما نکته نگران کننده برای حاکمان این کشور این است که با وجود در اقلیت بودن شیعیان در عربستان، سکونت آنان در ناحیه استراتژیک و میادین نفتی قوار، قطیف و احساء جایگاه ویژه و برتری به آنان داده ‌است. به نحوی که تعداد قابل توجهی از کارکنان شرکت نفتی آرامکو ـ اصلی ترین شرکت نفتی عربستان ـ را شیعیان تشکیل می دهند. این حضور پر رنگ شیعیان در مناطق شرقی و استراتژیک عربستان باعث می شود تا سردمداران این کشور هر فریادی را در حنجره خاموش کنند، رفتاری که تنها به کشورشان محدود نشده و امروز در هر مکانی که سرکوبی وجود داشته باشد عربستان هم حضور دارد. تنها مورد استثنا را می توان در سوریه مشاهده کرد، آنجایی که به دلیل در رأس قدرت بودن علویان این بار سعودی ها همه تلاش خود را برای سرنگونی حکومت بشار اسد انجام می دهند. پرداختن به نقش عربستان در سرکوب بیداری های اسلامی به دلیل در هم تنیدگی این خاندان با وهابیت، خود فرصت دیگری را طلب می کند.
این بار مطلب خود را با ذکر قسمتی از خاطرات مستر همفر جاسوس شهیر انگلیس به پایان می برم: "پس از مدتی آشنایی ومراوده با محمد بن عبدالوهاب به این نتیجه رسیدم که فرد شایسته برای اجرای مقاصد بریتانیا در منطقه شخص او تواند بود. روح بلندپروازی، غرور، جاه طلبی و دشمنی با علما و مراجع اسلام، خودکامگی تا آن مرحله که حتی خلفای راشدین را هم مورد انتقاد قرار میداد، برداشت او از قرآن و حدیث که تفاوت آشکار با واقعیت داشت، بزرگترین نقطه ضعف او بود که می توانستم از آنها استفاده نمایم و او را بدینوسیله در اختیار داشته باشم......"