گاندی شهید دفاع از مسلمانان هند

52 سال پیش، در دهم بهمن، مهاتما گاندی رهبر نهضت ضد استعماری و استقلال‌طلبانه شبه قاره هند، معلم اخلاق و مبلغ نظریه «آهیسما» (عدم خشونت) که در فرهنگ هندی دارای ریشه‌ای عمیق است، دعوت‌کننده مردم شبه قاره هند به بردباری و تسامح و سعه‌صدر و تحمل یکدیگر و آشتی ملی و زدودن غبار کینه و انتقام‌جویی از دل‌ها، داعی هندیان با تکیه بر سنت و فرهنگ خودی و بهره‌مندی از دست‌آوردهای مثبت فرهنگ و تمدن جهانی و... و مخالف تبعیض‌ها و تعصب‌های فرقه‌ای و قومی و مذهبی و مدافع اتحاد هندوها و مسلمان‌ها پس از چندین بار روزه‌های طولانی و جان‌فرسا در اعتراض به کشتارهای فرقه‌ای در پوشش «مذهب» در پنجاب، کلکته، بیهار و دهلی، سرانجام با گلوله شلیک شده توسط یکی از اعضای حزب بنیادگرا و خوارجی‌منش هندوی «مهاسابها» به شهادت رسید.
در سالگرد شهادت آن فرزند فرزانه آسیا و شرق، در لحظاتی که الهام از آموزه‌ها و مشی عملی و اخلاقی سیاسی آن حکیم اصلاح‌گر می‌تواند جامعه آلوده به خشونت‌های نظری و علمی، قلمی و زبانی، فرقه‌ای و دینی ما را در انتخاب طریقی نیکو و استوار و انسانی و نزدیک‌تر به آموزه‌های انبیاء و اولیا و خادمان واقعی انسان‌ها یاری رساند و وحدت ملی و آشتی ملی را در پرتو تحقق اصل «ایران از آن همه ایرانیان» و نفی تفکرات از نوع «مهاسابها»یی که مبتنی‌ بر تقسیم شهروندان به «خودی و غیرخودی» است. تعمیق بخشد، فرصت ذکر و یاد آن انسان والامقام و پیام‌آور رحمت و دوستی و عشق و محبت و سلطنت خدا بر روی زمین زا مغتنم شمارده و دو سند تاریخی که نشان‌دهنده نقطه نظر و دیدگاه دو تن از نقش‌آفرینان در تاریخ معاصر ایران دکتر محمد مصدق و آیت‌الله کاشانی درباره مشارالیه می‌باشد، تقدیم علاقه‌مندان می‌کند.
امید آن که از غفلت برهیم و بیش از این تیشه به ریشه این کشور وارد نسازیم و به نام «دین» و «ملت» و «آزادی» و... چنگ بر صورت یکدیگر نکشیم و افزون بر این توان و اقتدار و همبستگی ملی را تضعیف نکنیم و گروهی را به بهانه‌های واهی از حقوق شهروندی و طبیعی و انسانی و قانونی و مشروع محروم نکنیم.
امید آن که اگر همچون گاندی هندو مذهب، شهید راه دفاع از فرقه‌های دیگر و افراد و جمعیت‌هایی که با ما دارای اختلاف دینی و فکری هستند نمی‌شویم. حداقل دل مسلمان‌ها را با نسبت‌های ناروا و واهی رنجور و آزرده نکنیم.
پیام دکتر مصدق
به مناسبت یادبود چهارمین سالگرد شهادت مهاتما گاندی
امروز روزی است که هزاران مجمع در گوشه و کنار دنیای موجود و ملل مختلفه عالم دارند از مرد بزرگی یادآوری می‌کنند.
من می‌خواستم مقدمه‌ای برای عظمت این مرد اظهار کنم ولی دیدم بزرگی این مرد به قدری است که محتاج به مقدمه نیست. زیرا جهانیان پی به عظمت او برده‌اند و بهترین دلیل این است که یک ملتی عظیم که تا قبل از او لگدمال عمال استعمار بود، امروز دولتی تشکیل داده که نمایندگان آن در هر جای دنیا پراکنده شده و مردم دنیا روزهای زندگی و فعالیت او را به آنها تبریک گفته و روز درگذشت او را با کمال دلشستگی به آن‌ها تسلیت می‌گویند.
دنیا نمایشگاه عظیمت خداست و خلقت خلق موجب شناسایی اوست و گاهی برای این نمایشگاه بزرگ، افرادی به وجود می‌آیند که تالی و تانی [ندارند] و در آن نمایشگاه محیرالعقول جای مخصوص، ثابت و منحصر به فردی برای خود احراز می‌نمایند. یکی از نوابع زمان و نادر عصر، شخص شخیص مهاتما گاندی است که با یک ابتکار عجیب و رنج‌آور ملتی عظیم را از اسارت نجات داد.
گاندی در یک کشور باستانی و صاحب تاریخ و قباله کهنه مدنیت و بشریت در حالی به وجود آمد که آن کشور اسیر نیرنگ و هدف خدنگ استعمار بود. او بود که با یک مهارت خارق‌العاده آن کشور را به عظمت امروز رسانید و نه تنها در حیات خود سعادت آنها را تأمین کرد بلکه برای بعد از مرگ خود هم رجالی نامدار مانند پاندیت نهرو به جای گذاشت که مکتب او را دیده و با او در تمام مراحل رنج کشیده است و دیگر نمی‌تواند بذر پاشیده او را هیچ زور و استعماری بی‌ثمر نماید.
من همان‌قدر که پیدایش او را برای ملت هند، بلکه عالم بشریت ذی‌قیمت می‌دانم، به همان نسبت از بیان فقدان او متأثر می‌شوم زیرا عظمت خوشنودی‌ها و تأثرها بسته به عظمت موضوع آنهاست گاندی فقید شهید در دنیای بزرگ است و در عصر ما نظیری برای او نمی‌توان نام برد.
مبارزات گاندی دارای جنبه خصوصی و برای جمعیت و فرقه معینی نبود. بلکه تنها هدف عالی او حصول آزادی و استقلال برای مردمی بود که سالیان دراز مورد تعدی و تجاوز قرار گرفته و حقوق حقه آنها به وسیله عده‌ای خارجی پایمال گردیده بود.
در قاموس هدف گاندی، اختلاف دین و تعصبات مذهبی کوچک‌ترین اهمیتی نداشت، بدین جهت گاندی بزرگ‌ترین حامی مسلمانان هند نیز بود و برای آن‌ها و همچنین به منظور ایجاد اتحاد و برادری بین دو دسته بزرگ هند و مسلمانان مساعی بسیار مبذول داشت و حتی چندین بار روزه گرفت.
او معتقد بود که این دو دسته با وجود اختلاف مذهب می‌توانند چون دو برادر در هند زندگی کرده و برای مبارزه علیه دشمن واحد و حصول استقلال سیاسی خود متحد شوند.
ما به ملت هند تبریک می‌گوییم که تعلیمات ذی‌قیمت گاندی را پیروی می‌کند. اگرچه گاندی بدرود حیات گفته ولی روح او همیشه پایدار و تعلیماتش هادی ملت است.
پیام آیت‌الله کاشانی
بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
امروز مصادف با روز شهادت مهاتما گاندی است. بدون تردید می‌توان گفت که او خدمات بزرگی برای تمام جهان انجام داده است.
نظریه (عدم شورش) او که همانا پیشرفت مقصد و منظور از طرق مسالمت‌آمیز و صلح‌جویانه می‌باشد کاملاً مطابق با تعلیمات اسلامی است. گاندی هرگز اجازه نمی‌داد که تحت هیچ‌گونه شرط و موقعیتی دست به جنگ و خونریزی زده شود. تعلیمات عالیه او که برای حصول به مقاصد عالی باید از روش و طرق عالی و شریف نیز استفاده کرد. در حقیقت درس بزرگی در مکتب اخلاق جهان می‌باشد. گاندی نه تنها چنین نظریاتی را اظهار می‌داشت بلکه بدان‌ها نیز عمل می‌کرد و از همین طرق بود که آزادی و استقلال را برای ملت هند به ارمغان آورد.
بیشتر فداکاری‌ها و مساعی بزرگ او برای اتحاد و برادری مسلمانان و هندوها بوده و من به خوبی می‌دانم که او به خاطر اتحاد این دو جماعت بارها روزه گرفت و حمایت کامل از مسلمانان داشت.
مهاتما گاندی مسلمین و هندوها را به یک چشم با دیده محبت و اشتیاق نظر می‌کرد و به آنها به یک اندازه شفقت و مهربانی می‌نمود.
بسیار خوشنود هستم که گاندی همه روزه هنگام عبادت آیاتی چند از کلیه کتب مقدسه به خصوص سوره الحمد را از قرآن مجید قرائت می‌نمود. او پیغمبر بزرگ اسلام را نبی بر حق دانسته و دستورات آن حضرت را انجام می‌داد.
اگرچه این شخصیت بزرگ جهانی در راه اتحاد و یگانگی مسلمین و هندوها شربت شهادت نوشید مع‌ذالک جای بسی خوشبختی و اطمینان است که او شاگرد وفادار و شایسته‌ای چون آقای جواهر لعل نهرو نخست‌وزیر کنونی هند را بر جای گذارد تا تعلیمات عالیه‌اش را دنبال کند.
من پیام خود را به مناسبت تصادف با روز شهادت مهاتما گاندی با این شعر از لسان‌الغیب خواجه حافظ شیرازی که مطابقت کامل با مقام و موقعیت گاندی دارد پایان می‌دهم.
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
ثبت است در جریده عالم بقای ما