بازخوانی انقلاب یمن در آستانه یک سالگی

سعدالله زارعی
طی یک ماه اخیر، تحولات یمن وارد مرحله تازه ای شده است سه هفته پیش در روز 29 آذر، مردم یمن راهپیمایی بزرگ خود را از شهر تعز به سمت پایتخت شروع کردند مردم نام راهپیمایی 250 کیلومتری خود را «راهپیمایی نجات انقلاب» گذاشته و بر عزم خود برای واژگون کردن نظام سیاسی یمن تاکید کردند. هفته گذشته شهرهای دیگر غرب یمن این ابتکار را پی گیری کردند راهپیمایی حدود 300 کیلومتری مردم از شهر حدیده ـ در منتهی الیه غرب یمن و در سواحل دریای سرخ ـ به سمت صنعا که از روز چهارشنبه هفته قبل آغاز شد، پس از طی مسافت و عبور از استان های حجّه و عمران دیروز به صنعا رسید. شعار محوری مردم این است که نظام سیاسی و نه فقط علی عبدالله صالح باید ساقط شود. در مورد تحولات این کشور گفتنی هایی وجود دارد:
1- علی عبدالله صالح که بعد از مجروح شدن به عربستان گریخته بود، پس از شروع محاکمه حسنی مبارک در مصر به یمن بازگشت. هدف عمده او، عربستان و آمریکا این بود که وضعیت مبارک- سقوط و سپس محاکمه- را یک استثنا معرفی کرده و رژیم های دیکتاتور وابسته را از نگرانی درآورند. بر این اساس عربستان سعودی وارد صحنه شد و طرحی را تحت عنوان «طرح مبادله خلیج» ارائه کرد. برمبنای این طرح صالح به همراه 400 نفر دیگر از عناصر اصلی حکومت او از تعقیب قضایی مصون خواهند بود و کسی حق تعقیب آنان را به عنوان مجرم ندارد، اموال آنان مورد بازپرسی و توقیف قرار نمی گیرد و به خانواده های آنان آسیب وارد نمی‌شود.
طرح مبادله خلیج بعد از مدتی کش و قوس به امضای صالح و اعضای شورای همکاری خلیج فارس و گروهی از قبیله حاشد از جمله شیخ صادق رئیس آن و علی محسن الاحمر پسرعموی صالح که به صورت صوری به مخالفین پیوسته بودند، رسید. بعد از آن علی عبدالله صالح در ظاهر از حکومت کناره گیری و کارها را به «منصور عبدربه» سپرد و در عین حال موقعیت مهم رهبر حزب المؤتمر- حزب حاکم- که تصمیم گیری های اصلی حکومتی را در اختیار دارد، برای خود حفظ کرد. با این وصف کاملا واضح بود که این یعنی تغییر بسیار اندک در کادر سیاسی یمن.
2- وقتی طرح مبادله خلیج به امضای طرفین رسید، شیخ صادق الاحمر به عنوان رئیس قبیله، ژنرال علی محسن الاحمر فرمانده سابق ارتش و بعضی از احزاب وفادار به رژیم لائیک صالح که به ظاهر به تجمع کنندگان میدان تغییر صنعا پیوسته بودند به اسم این که انقلاب به پیروزی رسیده است نیروهای خود را از میدان خارج کرده و از آن پس مشروعیت حضور در میدان را زیر سؤال بردند.
بعد از این کابینه عبدربه با حضور 34 وزیر و معاون نخست وزیر که ادعا می شد 17 کرسی آن به مخالفین تعلق گرفته است، شروع به کار کرد.در حالی که این 17 کرسی همان کرسی های تحت اختیار شیخ صادق، علی محسن و احزاب عضو کابینه صالح هستند. این ترفند برای مدت کوتاهی کارگر افتاد از آن پس شیخ صادق در جایگاه رئیس قبیله هرگونه حضور خیابانی را غیرقانونی دانسته و از ارتش خواست برای پایان بخشیدن به ناآرامی ها وارد عمل شود و درگیری های زیادی میان ارتش و معارضان رخ داد.
3- با دودستگی پیش آمده در صنعا، مبارزان مرکز تجمع را از صنعا به تعز منتقل کردند و از آن پس تعز پایتخت انقلاب شد و ارتش هم متعاقب آن به حملات هوایی و زمینی به تعز شدت بخشید. تا این که مردم غرب یمن تصمیم گرفتند به حیات بقایای رژیم صالح خاتمه دهند از این رو راهپیمایی بزرگ 29 آذر طراحی شد این راهپیمایی 6 روز به درازا کشید وقتی مردم به دروازه صنعا رسیدند با حمله شدید ارتش مواجه گردیدند. ارتش در روز یکشنبه 4 دی ماه حدود 13 نفر از مردم را به شهادت رساند و حدود 100 نفر از آنان را زخمی کرد. اقدام ارتش از یک سو مورد حمایت رئیس قبیله حاشد و حزب حاکم مؤتمر- کنگره ملی- قرار گرفت و از سوی دیگر آمریکا و عربستان صراحتا از آن حمایت کردند.
در این میان سفیر آمریکا در یمن با صراحت گفت: «حکومت بعد از توافق خلیج حق داشته آشوب طلبان را قلع و قمع کند، چرا که اینک با نیروهایی متجاوز مواجه است!» مقامات سعودی نیز صراحتا از اقدام ارتش علیه مردم حمایت کردند اما از سوی دیگر این مسئله اعتراضات شدید مردمی علیه عربستان و آمریکا را در پی داشت. در عین حال علیرغم آن که اقدام ارتش در روز یکشنبه 4 دی ماه سبب متفرق شدن مردم شد اما کشتار مردم توسط ارتش، هواداران جدیدی را به میدان آورد. حضور نیروهای معترض جدید تا حدی سبب عقب نشینی حکومت گردید و رئیس قبیله حاشد بار دیگر اعلام کرد که از خواسته معترضان حمایت می‌کند!
4- با اصرار حکومت، بر نخست وزیری منصور عبدربه و مشخص شدن نقش صالح در امور، مردم در شهرهای مختلف به صحنه آمدند، نیروهای حوثی در استان های صعده، حجه و عمران که دخالت چندانی در تحولات صنعا نداشتند از خواسته معترضان حمایت علنی کردند و بار دیگر راهپیمایی مردم از غرب به سمت مرکز راه افتاد. مردم شهر ساحلی حدیده راهپیمایی بزرگ دیگر خود را از روز چهارشنبه 14 دی از سواحل دریای سرخ آغاز کردند و در مسیر خود به استان ها و شهرهای مختلف رسیدند و در نهایت دیروز بیش از 100هزار نفر پس از طی مسافت حدود 300 کیلومتر به دروازه صنعا رسیدند این در حالی بود که مزدوران حکومت- عناصر ارتش و حزب موتمر و عشیره الاحمر- در ورودی شهرهای عمران و حجه با معترضان درگیر شده و تعداد زیادی از آنان را مجروح کرده بودند.
حضور بیش از 100 هزار نفر، آمریکا، عربستان و رژیم صالح را به وحشت انداخته و این در حالی است که آنان به تجربه دریافته اند که کشتار مردم راه حل به حساب نمی آید. در عین حال این دو راهپیمایی بزرگ نشان داد که «طرح مبادله خلیج» به پایان راه رسیده است. تزلزل در خاندان الاحمر و دو دسته شدن ظاهری آنان نشان می دهد که توطئه غربی عربی به بن بست رسیده و آنان را ناچار به پذیرش حقیقت خواهد کرد.
5- حکومت صالح در فاصله جمعه کرامت- سه ماه پیش- تا اعلام استراتژی «نجات انقلاب» از سوی نیروهای انقلاب توانست از شکاف موجود استفاده و تا حدودی طرح عربستان را عملیاتی کند اما اینک دوره این طرح به پایان رسیده است. نیروهای الحوثی در جریان حرکت اخیر مردم- از حدیده به سمت صنعا- کمک زیادی به نیروهای انقلاب کردند، این یک تحول مهم در انقلاب مردم یمن به حساب می‌آید.
6- تشکیل جبهه نجات انقلاب روح تازه ای به مردم داد و نیروهای جدیدی وارد میدان کرد و توانست تا حدودی خلع رهبری را در این کشور پر کند. این نیروها که ابتدا مایل نبودند با حکومت به درگیری امنیتی-نظامی برسند و سعی می کردند از شعارهایی که آمریکا و عربستان را نگران کند، پرهیز نمایند اما اینک احساس می کنند که عامل خارجی نقش اصلی را در تداوم رژیم صالح ایفا می کنند. این مسئله سبب به میدان آمدن مردم علیه عربستان و آمریکا شد و به نظر می آید از این پس تا حد زیادی عربستان تحت فشار قرار خواهد گرفت. این موضوع در عین حال روحیه نیروهای انقلاب را که پس از امضای توافق اتفاقیه خلیج به پژمردگی گرائیده بود، بازسازی و حجت را نیز بر آنان تمام کرد.
از این رو امروزه بار دیگر میدان تغییر صنعا مملو از نیروهای مردمی شده است.
7- نیروهای انقلاب طی حدود 11 ماه اخیر در مظلومیت مطلق بوده اند چرا که با سرکوب شدید حکومت از یک سو و حمایت جدی کشورهای غربی و عربی از صالح از سوی دیگر مواجه شده اند. در حال حاضر هم نیروهای متشکل- شامل ارتش، حزب موتمر و عشیره آل احمر- در کنار صالح قرار دارند و احزاب شناخته شده- شامل شش حزب- هم بطور غیررسمی در خدمت صالح قرار دارند در حالیکه نیروهای انقلاب از هیچکدام از این ابزارها برخوردار نیستند و مقاومت نزدیک به یک سال آنان علیرغم نداشتن رهبری منسجم بسیار عجیب و قابل تحسین است. این نیروها به مرور به سمت یک رهبری جمعی حرکت کرده و اینک نشانه هایی از آن به چشم می خورد.
8- نشانه هایی وجود دارد که عربستان سعودی درصدد است یک نیروی چالش گر داخلی را علیه نیروهای انقلاب وارد عمل کنند کما اینکه سعودی ها همین سیاست را در لیبی، عراق و مصر هم به اجرا گذاشته اند. سعودی ها درصدد هستند یک نیروی خنثی کننده انقلاب را که ترکیبی از نیروهای وهابی، نیروهای قبیله ای وفادار به صالح و بخش هایی از ارتش- تحت فرمان محسن الاحمر- هستند را وارد میدان نمایند. نشانه هایی از این مسئله را ما در جریان دو راهپیمایی بزرگ- 29 آذر و 14 دی- مردم مشاهده کردیم. نیروهایی که در ورودی های حجه، عمران و صنعا با سنگ به مردم حمله کرده و صدها نفر را زخمی کردند نشانه ای از این برنامه است. ضمن آنکه برای استفاده از ظرفیت مدرسه وهابی «دارالحدیث» در روستای زیدی «دماج» تلاش هایی وجود دارد. در این مدرسه 6000 طلبه وهابی از کشورهای مختلف با پول عربستان به تحصیل مشغول هستند. خبرهای مختلف بیانگر آن است که به آنان آموزش هایی برای درگیر شدن با مخالفان صالح داده شده است.
9- روند تحولات درعراق، لیبی، مصر، بحرین، تونس و یمن به ضرر غرب و کشورهایی نظیر عربستان پیش می رود. اظهارات اخیر مالکی علیه آمریکا و پیروزی نیروهای شریعت گرا در تونس و مصر این را به خوبی نشان می دهد. به موازات آن آمریکا، عربستان و... تلاش می کنند تا با ایجاد درگیری ها و بمب گذاری ها روند تحولات و یا حداقل تصویر تحولات را مخدوش جلوه دهند.