چرا بی‌مهری به احزاب؟

سیدحسن موسوی تبریزی*

از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی همواره بر نقش و جایگاه احزاب در جامعه تأکید شده و تدوین‌کنندگان قانون اساسی نیز به صراحت وجود احزاب آزاد را مورد توجه قرار داده‌اند، در همین حال در قانون احزاب که در اوج دوران جنگ تصویب شد الزامی برای صدور پروانه فعالیت برای احزاب گذاشته نشده است و این نشان‌دهنده اهتمام کارگزاران نظام به وجود احزاب در جامعه است. بنیانگذار جمهوری اسلامی از نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی تأسیس احزاب را تأیید و تشویق و حمایت کردند و حتی شهید مرحوم آیت‌الله بهشتی، رهبر معظم انقلاب و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی و برخی رجال سیاسی معاصر که از روحانیون سرشناس کشور بودند و هستند را در تأسیس حزب جمهوری اسلامی یاری فرمودند و تنها در زمانی که احساس کردند با وجود بزرگان نظام در حزب جمهوری اسلامی هر نقیصه‌ای در جامعه این حزب نسبت داده می‌شود تصمیم به انحلال آن گرفتند و این نافی اعتقاد ایشان به وجود احزاب آزاد در جامعه نیست بلکه بنیانگذار جمهوری اسلامی حتی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی همواره بر اتحاد احزاب تأکید می‌کردند و یا می‌توان به دوره‌ای اشاره کرد که جامعه روحانیت و مجمع روحانیون از هم جدا شدند که ایشان در این‌باره فرمودند هیچ اشکالی ندارد که دو اندیشه در کنار هم به رقابت با یکدیگر بپردازند. اما این روزها از سوی دولت نهم که خود را ادامه دهنده راه و اندیشه امام (ره) می‌نامد احزاب مورد نقد و هجمه بسیار قرار می‌گیرند و دست‌اندرکاران دولت در مناسبت‌های مختلف احزاب را مورد بی‌مهری قرار می‌دهند.

اخیراً رئیس هیأت‌های عالی گزینش اظهار داشته که باید به جای تقویت احزاب به تقویت نمازهای جماعت پرداخت و آن را تجلی زیباترین حزب دانسته است، ولی این گفته نشان دهنده این است که آنها نه حزب را درست شناخته‌اند و نه کارکرد نماز جماعت را خوب درک کرده‌اند. بر هیچکس پوشیده نیست که نمازهای جماعت و هیأت‌های مذهبی تجلی وحدت مسلمانان است و ائمه جماعات هم باید متولی وحدت باشند ولی این رفتار و گفتاری منطقی نیست که برای تقویت نهادهایی چون بسیج و مساجد به تخریب احزاب پرداخت، بلکه باید با رفع نقص‌هایی که وجود دارد برای تقویت یک نهاد گام برداشت. باید نهادهای مربوطه به گونه‌ای رفتار کنند که مردم با علاقه‌مندی در صحنه‌های مختلف جامعه چه در عرصه فعالیت‌های سیاسی چون احزاب و یا عرصه فعالیت‌های اجتماعی و مذهبی چون بسیج و مساجد حضور یابند. در این میان برخی به این سخن امام (ره) اشاره می‌کنند که ایشان می‌فرمود: «حزب می‌تواند محل عبادت باشد»، ولی باید این نکته را یادآوری کنم که این گفته امام راحل تنها در برگیرنده احزاب نیست، بلکه محل کار هم می‌تواند محلی برای عبادت باشد و البته در هر محلی هم حرف‌های شیطانی زده می‌شود و هم حرف‌های الهی و بنابراین اعتقاد امام (ره) این بود که حزب‌ها را باید مرکز عبادت قرار دهیم، بدین‌ معنا که اهداف حزب را تنها بر پایه قدرت‌طلبی قرار ندهیم بلکه با هدف الهی حرکت کنیم، هر چند که حرکت احزاب برای کسب قدرت امری طبیعی است که نمی‌توان آن را انکار کرد.

نه تنها احزاب بلکه حتی برخی از ائمه جماعات هم ممکن است که نه برای خدا بلکه برای حفظ جایگاه و شأن خودشان سخنرانی کنند  و در اینجا مردم باید به قضاوت بپردازند که آیا برای خدا حرف می‌زنند و عمل می‌کنند یا برای کسب قدرت و حفظ جایگاه خودشان. آنچه مطلق است اینکه کسانی از وجود احزاب و مطبوعات آزاد ناراحت خواهند بود که به دنبال محدودیت‌های فرا قانونی هستند و این نشان دهنده این است که هنوز تفکری در جامعه ما وجود دارد که نمی‌خواهد کسی غیر از آنها فکر کند و حرف بزند. این در حالی است که یکی از وظائف اصلی احزاب نقد حاکمیت است که موجب مهار قدرت می‌شود. در اینجا می‌توان به این گفته یکی از بزرگان اصولگرا اشاره کرد که گفته است: «اگر احزاب وجود نداشته باشند در جامعه‌ای که دموکراسی هم حاکم باشد رئیس‌جمهور به دیکتاتوری می‌رسد.» بنابراین نقش احزاب در جامعه انکارناپذیر است زیرا نقد حاکمیت از سوی احزاب با هر هدفی که باشد مفید است و باعث می‌شود که حاکمیت خود را اصلاح کند یا اینکه پاسخگوی مردم باشد. احزاب در بر گیرنده نخبگان سیاسی و اجتماعی هستند که از شعور سیاسی بالایی برخوردارند، بنابراین تقویت و فعالیت احزاب به تثبیت جایگاه نظام کمک می‌کند و همه دلسوزان نظام باید به تقویت فعالیت احزابی که در چارچوب قانون حرکت می‌کنند یاری رسانند. نباید فراموش کنیم که طی سال‌های گذشته احزاب و تشکل‌های سیاسی شناسنامه‌دار با علاقه‌مندی به انقلاب و مبانی نظام جمهوری اسلامی و پایبندی کامل به قانون اساسی همواره سعی داشته‌اند تا متعهدانه با تقویت مردم‌سالاری دینی، مشارکت مردم را در امور کشور افزایش داده و با شناسایی، پرورش و معرفی نیروهای مستعد و توانمند در جهت ارتقای کارآمدی نظام تلاش کنند. گروه‌ها و احزاب سیاسی از آنجا که وظیفه خطیری در تحکیم مشروعیت و مقبولیت نظام جمهوری اسلامی برای خود قائل هستند و هرگونه نقدی که بر عملکرد آنها وارد شود استقبال می‌کنند، ولی درمقابل اظهارات بی‌اساس ایستادگی می‌کنند و مخالفت دولت با وجود احزاب نیرومند نه تنها احزاب و هواداران آنها را از ادامه حرکت دلسرد نمی‌کند بلکه باعث انسجام و تقویت آنها می‌شود.