بازگشت روسیه به خاورمیانه

پایگاه اطلاع رسانی میدل ایست آن لاین، در تحلیلی با عنوان «بازگشت روسیه به خاورمیانه» نوشته است: «پس از یک دوره طولانی مدت غیبت در خاورمیانه، روسیه هم اکنون خواستار جایگاهی برای خود در خاورمیانه است و به نظر می رسد که به مسائل روز و مهم جهان چون مسائل سوریه، تهدید جنگ علیه ایران، جاه طلبی های گسترده اسرائیل و رشد اسلام سیاسی در سراسر جهان عرب توجه ویژه ای دارد.
این موضوع ها جزو مسائل مهمی بودند که در کنفرانسی در «سوشی» در ساحل دریای سیاه واقع در روسیه به بحث و مناظره گذاشته شدند. این کنفرانس بین 17 و 18 فوریه سال جاری میلادی برگزار شد.
در این کنفرانس که با عنوان «تحول در جهان عرب و تمایلات روسیه» برگزار شده بود، بیش از 60تن از ده ها کشور جهان در آن حضور داشتند.
در میان حاضران و شرکت کنندگان این کنفرانس می توان به «میخاییل بوگدانف»، معاون وزیر خارجه روسیه، «ویتالی نوآمکین»، مدیر مؤسسه مطالعات شرق در آکادمی علوم روسیه، «الکسی واسیلیف»، مدیر مؤسسه مطالعات آفریقا و عرب در آکادمی علوم روسیه و «آندری باکلانف»، رئیس دپارتمان امور بین الملل در مجمع فدرال روسیه اشاره کرد.
از نظر روسیه، خاورمیانه مکانی بسیار نزدیک است و با وجود 20میلیون مسلمان در قفقاز شمالی، این کشور احساس می کند که ثبات داخلی اش ارتباط کاملی با پیشرفت های جهان عرب به ویژه رشد احزاب اسلام گرا در منطقه دارد.
نخستین واکنش مسکو در قبال بیداری اسلامی در جهان عرب محتاطانه بوده است و هیچ شکی در این روند نیست؛ چرا که روسیه پیشتر با انقلاب گل سرخ در گرجستان، انقلاب نارنجی در اوکراین و انقلاب لاله در قرقیزستان مواجه بوده و زخم خورده این رویدادهاست و هنوز هم محتاطانه و آگاهانه به ایجاد روابطی با دولت های جدید عربی نیاز دارد.
رویدادهایی که در جهان عرب رخ داده اند، ممکن است باعث مداخله در انتخابات ریاست جمهوری چهارم ماه مه سال 2012 میلادی در روسیه شوند و بر محبوبیت ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه و نامزد ریاست جمهوری این کشور بیفزایند.
سفر تاریخی پوتین به عربستان و کشورهای حوزه خلیج فارس در سال 2007 میلادی که اولین سفر به این کشورها توسط یکی از رهبران روسیه محسوب می شود باعث شد تا پوتین مدعی شود که می داند چگونه زمام امور خاورمیانه را به دست بگیرد.
همچنین اوضاع و شرایط موجود در سوریه به عنوان یکی از دل مشغولی های مسکو مطرح شده است.
میخاییل بوگدانف، معاون وزیر خارجه روسیه با جدیت کامل آن طور که گمان می رفت به قدرت های غربی هشدار داده و می گوید: «روسیه نمی تواند مداخله آشکارا در یک طرف درگیری را تحمل کند. به عبارتی نباید یک طرفه به قاضی رفت. این یک امر غیرمعمول است که بشاراسد، رئیس جمهور یک کشور مستقل را مجبور به کناره گیری از قدرت کنیم. روسیه به دنبال انجام مذاکرات بدون هیچ پیش شرطی است و به برقراری ارتباط با مخالفان ادامه می دهد. با این حال، مخالفان باید ارتباط خود را با افراطیون قطع کنند. روس ها در مورد سوریه تحت تأثیر آنچه که در لیبی اتفاق افتاد، هستند.»
معاون وزیر خارجه روسیه با متهم کردن قدرت های غربی در امور لیبی و اشتباهات گریزناپذیر و فاحش در سرنگونی معمر قذافی، رهبر سابق لیبی می گوید: «الزامی است که در مورد تلفات غیرنظامیان در حملات هوایی نیروهای ائتلاف ناتو در این کشور تحقیق صورت گیرد.»
پرفسور نوآمیکن نیز می گوید: روسیه گمان می کند که خیانتی از سوی شرکای بین المللی صورت گرفته است. فرمان منطقه پرواز ممنوع در لیبی به یک مداخله نظامی تمام عیار تبدیل شد و این روند نباید به هیچ وجه در سوریه تکرار شود.
وی خاطرنشان کرد: مسلح کردن مخالفان تنها باعث افزایش قتل عام و کشتار می شود. هم اکنون خطر و تهدید جنگ داخلی وجود دارد و انجام اصلاحات یک فرصت خواهد بود. اکثریت مردم سوریه خواهان برکناری رئیس جمهورشان نیستند و نیروهای خارجی نباید در امور این کشور مداخله کنند.
پرفسور نوآمیکن، مدیر مؤسسه مطالعات شرق در آکادمی علوم روسیه به این مسئله اشاره ای نکرد که شایعاتی در این کنفرانس انتشار یافت که روسیه به اسد در مورد ارایه پیش نویس قانون اساسی سوریه مشاوره داده است.
همان طور که انتظار می رفت، بسیاری از هیئت های عربی در این کنفرانس نقش حمایتی روسیه را از بشاراسد به ویژه در وتوی قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل که چهارم فوریه صورت گرفت مورد انتقاد قراردادند. در این قطعنامه آمده بود که بشار اسد باید از سمت خود به عنوان رئیس جمهوری سوریه کناره گیری کند.
پرفسور نوآمکین افزود: ما به دنبال یک استراتژی همکاری میان بهار عربی و روسیه هستیم و آنهایی را که به تمایلات وعلایق و منافع ما وقعی نمی گذارند، به چالش می کشیم.
وی بر این موضوع تأکید کرد که منافع روسیه در خاورمیانه بعد تجاری و سوداگری ندارند: هیچ رابطه خاصی با هیچ کس وجود ندارد و هیچ نماینده یا دستاویزی در منطقه نیست. روسیه دموکراسی جوانی دارد. به عقاید مردم گوش می دهد و از روابط بین الملل بر پایه احترام به استقلال کشورها و انکار مداخله مسلحانه نیروهای خارجی حمایت و دفاع می کند.
مسئله فلسطین نیز برای روسیه بسیار مهم است. هم اکنون مسکو به عنوان یک بازیگر اصلی در حال بازگشت به صحنه بین المللی است و اعراب از این کشور خواسته اند تا تمام تلاش خود را برای فرآیند صلح در فلسطین به کار ببندد.
این در حالی است که همگان فرآیند بی تأثیر صلح گروه چهارجانبه را محکم کرده اند؛ گروهی متشکل از آمریکا، اتحادیه اروپا، روسیه و سازمان ملل.
البته، یکی از مقام های اسرائیلی با اشاره به این کنفرانس اعلام کرد که کشف منابع بزرگ گازی در یکی از سواحل اسرائیل باعث خواهد شد تا مقام های دولت اسرائیل برای انجام مذاکرات صلح کمتر از گذشته راغب باشند چرا که اسرائیل به زودی به شریک بزرگ گازی در بازار انرژی تبدیل می شود.
این در حالی است که برخی از فلسطینیان اعلام کردند که گروه چهارجانبه صلح خاورمیانه به دلیل دارا نبودن قدرت اجرایی کافی بهتر است منحل شده و جای آن را تنها سازمان ملل بگیرد.هم چنین برخی از ا سرائیلی ها هم این موضوع را پذیرفتند که بسط و گسترش شهرک ها در کرانه باختری و محاصره نوار غزه یک اشتباه استراتژیک بوده است.
در حالی که هدف بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل منتفی دانستن احتمال و امکان «راه حل دو کشوری» است، با وجود این، اسرائیلی ها به مخالفت با فرآیند صلح پرداخته اند.
این روند باعث شده تا «آندری باکلانف»، رئیس دپارتمان امور بین الملل در مجمع فدرال روسیه به بحث و جدل در مورد لزوم از سرگیری فرآیند چندجانبه صلح خاورمیانه به منظور جایگزینی مذاکرات شکست خورده دوجانبه بپردازد. پیام واضح و آشکار این کنفرانس درخواست نقش بزرگتر گروه «بریکس» متشکل از برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی در ایجاد یک مکانیسم چندجانبه برای برقراری امنیت منطقه ای بود.
در پایان باید به این سؤال اشاره کرد که آیا این گروه به دنبال احیای فرآیند صلح رو به زوال اسرائیل- اعراب با برگزاری کنفرانسی بین المللی در مسکو است؟ پرسش دیگر اینکه آیا جاه طلبی روسیه در ایفای نقش بزرگتر و جامع تر در صحنه بین الملل امری آشکار است؟ آیا این جاه طلبی قابل دست یافتن است؟