هنر و اسلام‌ستیزی در غرب

فریبرز درجزی: هلند امروز با هلند 40 سال قبل تفاوت چندانی نداشته و مردم بلوند آن زندگی آرامی را در سرزمینی مسطح می‌گذرانند لیکن به مدت یک دهه است که دست‌هایی پنهان تلاش می‌کنند ذهن آنها را با موضوعی فراگیر تحت عنوان اسلام‌ستیزی مشغول کرده لذا اسلام و مسلمانان را با پارادایم دهشت‌انگیز تروریسم گره بزنند.
این تفکر از زمانی نضج گرفت که در سال 2006 یک کاریکاتوریست دانمارکی طرح‌های گرافیکی و پرسپکتیوهای به غایت موهنی از رسول اکرم(ص) را به نشریه‌ای به نام «یولاند پوستن» ارائه داد و این نشریه سخیف نیز با چاپ آنها خشم حدود 2 میلیارد مسلمان جهان را برانگیخت که در پی آن به سفارتخانه‌های دانمارک در بیشتر کشورها حمله شد. متعاقب آن در ماه مارس 2009 دوباره 17 روزنامه دانمارکی در اقدامی بس گستاخانه و عجیب کاریکاتورهای یادشده را چاپ کردند که این رویکرد باورنکردنی اما این بار در هلند بازتابی وسیع داشت.
این تجدیدچاپ اما پس از آن صورت گرفت که پلیس دانمارک موفق شد 3 نفر را به جرم قتل کورت وسترگارد، کاریکاتوریست همان طرح‌های موهن دستگیر کند و این در حالی بود که وی پیش‌تر و قبل از ترورش در اقدامی وقیحانه پیامبر اسلام را در حالتی نقاشی و چاپ کرده بود که ایشان یک بمب در دست خود داشت، لذا پیامبر را تروریست معرفی کرده بود. سیاستمداران سیاس هلندی که شیوع نوعی اسلام‌ستیزی را در اروپای غربی درک کرده بودند به منظور سوءاستفاده از جو به‌پا شده و برای جلب نظر مردم از حربه مخالفت با اسلام نهایت بهره را بردند. فیلم ضداسلامی موسوم به «فتنه» که آن را گیرت ویلدرز، نماینده راستگرای مجلس هلند ساخته امکان پخش از شبکه‌های تلویزیونی را نیافت لیکن از طریق برخی سایت‌های اینترنتی انتشار یافت که با امواج تسونامی اعتراض مسلمین جهان مواجه شد.
سازمان کنفرانس اسلامی تنها هدف این فیلم را ایجاد تنش و خصومت میان ادیان و به مخاطره انداختن صلح و ثبات جهان ارزیابی کرد و ایران نسبت به عواقب این فیلم هشدار جدی داد و حتی یان پتربالکننده، نخست‌وزیر هلند نیز اذعان داشت این فیلم هیچ هدفی جز توهین به اعتقادات گروهی از مردم به دنبال ندارد. فیلم فتنه که سازنده‌اش سابقه طولانی در راهبرد منفور و ناجوانمردانه اسلام‌ستیزی دارد، قرآن مجید را تقبیح و بر آن نامی مجعول نهاده‌ است.
نخست‌وزیر هلند در آن زمان با فوگ راسموسن، نخست‌وزیر دانمارک مذاکرات متعددی انجام داد بلکه به هر شکل ممکن از پخش این فیلم در دانمارک ممانعت به عمل آورد. این فیلم که سازنده‌اش مخالف جدی مهاجران است همانگونه که جستارهایی در نسبت آزادی‌بیان و اعتقاد قدسی و حریم مقدسات دینی را دامن زد به چالشی بین‌المللی نیز مبدل شد. اساسا در تاریخ روابط بین‌الملل هیچگاه اینچنین مولفه‌هایی با تاثیرگذاری و تاثرپذیری بالا وجه غالب روابط میان کشورها آنگونه که امروز بین ایران و هلند یا هلند و کشورهای عربی می‌گذرد، نبوده است.
این فیلم که سازنده‌اش نماینده دست‌راستی وابسته به حزب مردم برای آزادی در پارلمان هلند است دوباره گسل‌های موجود میان جهان اسلام و غرب را با زلزله‌ای پرریشتر فعال کرد. اصولا یکی از ویژگی‌های مهم عصر حاضر که به خاطر گسترش ابزارهای ارتباطی بویژه اینترنت، جهان به مثابه یک دهکده کوچک دست‌یافتنی به نظر می‌آید همانا برجسته‌تر شدن نقش افراد و سازمان‌های فروملی و فراملی در تصمیم‌سازی‌ها و روندهای جهانی لذا فرسایش قدرت دولت‌هاست که این ویژگی در غائله فیلم فتنه نیز نمایان است و در حالی که معترضان دولت هلند را مسؤول دانسته و اقدامی جدی از سوی آن را خواهانند اما این دولت اعلام کرده محتوای این فیلم دیدگاه او نیست و در نتیجه افراد و سازمان‌های غیردولتی که مقید به آداب دیپلماتیک و معاهدات بین‌المللی نیستند همزمان با نزدیکی و همگرایی بشری، با بداخلاقی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود تضادهایی جدی و بعضا خطرناک را دامنگیر عرصه بین‌المللی کرده و سبب شده تئوری‌هایی نظیر جنگ تمدن‌ها به واقعیت نزدیک‌تر شود.
نمونه متقدم موارد بالا، کتاب «آیات شیطانی» نوشته سلمان رشدی است که این دست موارد قطعا به سنگینی کفه «تنازع» می‌انجامد و نه به وزین شدن کفه «گفت‌‌وگو» و با بستن راه‌های سالم و فرهنگی در ایجاد پرنیان آرامش در جهان به بسط قانقاریای خشونت در دنیا کمک می‌کند. ساخت فیلم‌هایی نظیر «زندگی برایان» که زندگی حضرت مسیح را به سخره گرفته یا فیلم «رمز داوینچی» که برخی مسائل مربوط به حضرت مسیح را به گونه‌ای دیگر عرضه کرده بود، مورد اعتراض واتیکان واقع شد و حتی نظرسنجی‌های جدید بیانگر آن است که اغلب مردم دانمارک و هلند نیز از پخش دوباره فیلم‌های ضداسلامی یا چاپ دوباره کاریکاتورهای موهن علیه پیامبر اسلام(ص) در رسانه‌ها حمایت نمی‌کنند. ا
ز طرفی مساله حفظ جان و امنیت هتاکان به اسلام از طریق فیلم، کاریکاتور یا کتاب در هلند و دانمارک یا کلا در غرب به چالش روز تبدیل شده که یکی از آخرین نفرات از این دست اعیان هیرسی علی، سیاستمدار سومالیایی- هلندی است طوری که وزیران دانمارک پیش‌تر سخن از حفظ جان و تهیه مامنی مناسب برای وی کردند که البته هدف اصلی از این اقدام نوعی شانتاژ جهت کسب شهرت است.
تئو ونگوگ، کارگردان هلندی که قبلا فیلم موهن «بندگی» را علیه باورهای اسلام تهیه کرده بود، در سال 2004 از جانب یک اسلامگرای افراطی به قتل رسید و جالب آنکه متن فیلمنامه توسط اعیان هیرسی علی نوشته شده بود، لیکن حتی مخالفان سیاسی ویلدرز در هلند امروز او را تحسین کرده و اصولا می‌توان شاهد این بود که واکنش تند به اقدام اقلیت‌های هنری و سیاسی در غرب سبب موضع‌گیری‌های شدید دولتمردان غرب نسبت به مسلمانان شده که سخت‌تر شدن قوانین مهاجرت و جلوگیری از گسترش مرزهای اتحادیه اروپایی از آن جمله‌اند. متاسفانه جهان پس از جنگ سرد به‌طور همزمان هم فرآیند همگرایی و هم‌ گسست را تجربه می‌کند و در ضرباهنگ این نوسانات ناهمگون هیچ هارمونی مشخصی با 7 میلیارد انسان روی کره خاکی همراه نیست، لذا تنها ملودی‌ای که به گوش می‌رسد همانا ظلم است.