توافق روسیه و اعراب درباره سوریه

گروه جهان، نسرین رضایی: گویا سناریوی یمن در حال تکرار است، این بار در سوریه. اصل طرح متعلق به اتحادیه عرب است ما این بار روسیه هم از صحنه‌گردانان خواهد بود. روس‌ها دیگر نمی‌خواهند در دام آنچه در لیبی رخ داد گرفتار شوند. آنچه منتهی به پذیرش قطعنامه سازمان ملل بدون لحاظ عدم مداخله نظامی خارجی و در نهایت حضور نظامی نیروهای ناتو در این کشور شد.
یک جنگ تمام‌عیار... آنگونه که خبرها حکایت دارند، روس‌ها حالا بیشتر به گزینه جایگزین برای بشار اسد در دمشق می‌اندیشند. فاروق الشرع، معاون رییس‌جمهوری جایگزین او و حرکت در مسیر تشکیل دولتی ائتلافی در دمشق درست مانند آنچه در یمن اتفاق افتاد. این شاید بزرگ‌ترین پیروزی دیپلماتیک روسیه برای حل بحران سوریه در خاورمیانه باشد. یک سیاست روسی... پس از دو دوره وتوی طرح اتحادیه عرب و سازمان ملل در مورد بحران سوریه، سخنان اخیر سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه شواهدی از چرخش دیپلماتیک روس‌ها به سوی اتحادیه عرب را در خود نهفته دارد.
وزیر خارجه روسیه و حمد بن جاسم وزیر خارجه قطر در کنفرانس خبری مشترک در قاهره پایتخت مصر، از توافق پنج ماده‌ای کشورهای عربی و روسیه برای پایان دادن به خشونت‌ها در سوریه «از سوی همه طرف‌های درگیر» خبر دادند. لاوروف برای گفت‌وگو با وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه عرب و توافق بر سر راه‌حلی برای بحران سوریه، شامگاه جمعه به قاهره پایتخت مصر رفته بود.
حمد بن جاسم در این کنفرانس خبری گفت: «پس از این دیدار که صریح بود و به مسایل ریشه‌ای پرداخته شد، بر سر پنج بند به عنوان مبنایی برای راه‌حل بحران سوریه توافق شد. این بند‌ها عبارتند از: توقف خشونت از سوی همه طرف‌های درگیر، یافتن راهکاری برای نظارت بی‌طرف، رد دخالت خارجی، رساندن کمک‌های انسانی به همه سوری‌ها بدون ایجاد مانع و پشتیبانی از ماموریت کوفی عنان برای فراهم کردن زمینه گفت‌وگو میان دولت و اپوزیسیون سوریه بر پایه تصمیمات سازمان ملل متحد و اتحادیه عرب.»
حال آنکه بخشی از آخرین طرح صلح اتحادیه عرب از بشار اسد می‌خواهد اختیارات ریاست‌جمهوری را به معاون خود واگذار کند، معاون رییس‌جمهوری نیز با حضور اپوزیسیون دولت وحدت ملی تشکیل دهد. دولتی که وظیفه‌اش تدوین قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری بر پایه‌ آزادی و دموکراسی تعریف شده است. به نظر می‌رسد که طرح جدیدی بر پایه این پنج توافق صورت گرفته در راه است.
لاوروف در جلسه وزرای خارجه عرب اعلام کرد: در صورتی که اراده‌ای برای پشتیبانی از مخالفان مسلح نباشد و هدف توقف درگیری در شهر‌ها و روستا‌ها باشد، تمام پیشنهاد‌ها مطرح خواهد بود و بخت بسیاری برای موافقت با آن وجود خواهد داشت. پیش از آن نیز لاوروف در جلسه مشترک خود با وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه عرب گفته بود فرصتی برای تصویب قطعنامه‌ای درخصوص سوریه در شورای امنیت وجود دارد چنانچه در آن عزمی برای سیطره مخالفان مسلح بر سوریه وجود نداشته باشد.
اما باید گفت که جلسه مشترک وزیران خارجه کشورهای عضو اتحادیه عرب و وزیر خارجه روسیه، شاهد انتقادهای شدید حاضران از یکدیگر بود.
سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی با اشاره به روسیه و چین، آنها را مسوول ادامه جنگ و خونریزی در سوریه دانست. او از روسیه خواست از طرح صلح اتحادیه عرب برای پایان بحران سوریه پشتیبانی کند و گفت: نباید اعلام مواضع توخالی ادامه داشته باشد.
وزیر خارجه قطر گفت: «اکنون تنها سخن گفتن از توقف فوری خشونت‌ها کافی نیست، شهروندان کشورهای عربی خواهان آن هستند که بحران سوریه بر پایه خواست مردم این کشور حل و فصل شود.» او همچنین وجود گروه‌های مسلح تروریست را در سوریه رد کرد و گفت که مردم سوریه مجبور شدند برای دفاع از خود دست به اسلحه ببرند.
در مقابل وزیر خارجه روسیه تاکید کرد که نباید یک طرف را در بحران سوریه مقصر دانست. او با تاکید بر وجود گروه‌های مسلح در سوریه خاطرنشان کرد که روسیه طرفدار هیچ‌کدام از طرف‌های درگیر نیست. او در عین حال اظهار کرد که این گروه‌های مسلح باید از شهر‌ها و روستا‌ها خارج شوند و آمادگی کشور خود را برای همکاری در هر تلاشی در راستای اصلاحات در سوریه اعلام کرد.
برخی از کشورهای عرب قبل از سفر «سرگئی لاوروف» به قاهره، از روسیه و چین به دلیل موضع آنها درخصوص سوریه انتقاد کرده بودند. از جمله، عربستان سعودی که اعلام کرده بود عدم تصویب قطعنامه در شورای امنیت در نتیجه وتو کردن آن از سوی مسکو و پکن به مقامات سوری امکان داده است که به عملیات برخورد خشونت‌آمیز خود با مخالفان ادامه دهند. حال آنکه در حال حاضر با اعلام توافق روس‌ها با طرح پنج ‌بندی جدید، به عقیده کارشناسان عربی، موفقیت در زمینه تعیین اصول عمده حل بحران سوریه صفحه جدیدی در همکاری روسیه و کشورهای عرب در مساله سوریه می‌گشاید.
روسیه و چین روز شنبه چهارم فوریه برای دومین بار طی چند ماه اخیر با استفاده از حق وتو به عنوان اعضای دایمی شورای امنیت سازمان ملل متحد جلوی تصویب قطعنامه درخصوص سوریه را گرفتند. مسکو و پکن نگران تکرار به اصطلاح «سناریوی لیبی» و دخالت نظامی خارجی در سوریه هستند.
همزمان با توافق روس‌ها با اتحادیه عرب، کوفی عنان، فرستاده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در دمشق برای بار دوم با بشار اسد، دیدار کرد. عنان پس از این دیدار در یک مصاحبه خبری اعلام کرد که نسبت به شرایط خوش‌بین است. عنان روز شنبه نیز با اسد یک دیدار داشت. کوفی عنان در دیدار با بشار اسد دیدگاه خود را از بحران سوریه ارایه داد و تاکید کرد که به تلاش مستقل و بی‌طرف برای حل بحران به صورت مسالمت‌آمیز پایبند است.
بنا بر این گزارش، عنان همچنین با هرگونه دخالت خارجی در اوضاع سوریه مخالفت کرد. بشار اسد نیز از آمادگی کشورش برای همکاری با هرگونه «تلاش صادقانه» به منظور حل و فصل بحران خبر داد و از عنان خواست برای فهم بهتر اوضاع، به جای تکیه بر اطلاعاتی که رسانه‌ها می‌دهند، اوضاع را از نزدیک ببیند. با این حال در اولین دور گفت‌وگو با عنان، بشار اسد مخالفان مسلح خود را «تروریست‌های مسلح» خواند و گفت تا وقتی که این عده در کشور فعالیت می‌کنند گفت‌وگوی سیاسی ممکن نیست.
نماینده ویژه سازمان ملل و اتحادیه عرب در دمشق در عین حال روز شنبه با رهبران گروه مخالفانی که در دمشق مستقرند دیدار کرد. در میان این عده حسن عبدالعظیم، رهبر تشکیلات هماهنگ‌کننده مخالفان سوریه نیز به چشم می‌خورد. عبدالعظیم در دیدار با عنان گفت: ما از کوفی عنان خواسته‌ایم همه چیز را با تلاش‌های اتحادیه عرب هماهنگ کند. ما از تلاش‌های او و سازمان ملل برای یافتن راه‌حل بحران سوریه تشکر کردیم. عبدالعظیم افزود: هرگونه گفت‌وگویی برای پیدا کردن یک راه ‌گذار از وضعیت موجود باید بعد از توقف خشونت‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و ایجاد یک فضای مطلوب صورت بگیرد. در میان تمامی تلاش‌های دیپلماتیک برای حل بحران در سوریه، درگیری‌ها در دمشق همچنان ادامه دارد.
شورای عالی انقلاب سوریه مدعی شده است که ظرف 24 ساعت گذشته صد کشته از میان صفوف تظاهرکنندگان و ساکنان مناطق مورد حمله نیروهای دولتی داشته است. این شورا مدعی شد: شنبه شب آتش سنگینی از سوی نظامیان طرفدار اسد بر مناطق مسکونی بعضی از شهرها و به ویژه دمشق باریده است.
مناطق جوبر، میدان، شرق رکن‌الدین، میسات، خیابان بغداد و قابون در پایتخت سوریه بیش از همه مورد حمله ارتشیان وفادار به بشار اسد بوده است. تعدادی از افراد در منطقه جوبر دمشق بازداشت شدند. این در حالی است که ادعا شده درگیری میان مخالفان با نیروهای دولتی در استان ادلب در شمال‌غرب سوریه نیز همچنان ادامه دارد و شمار قربانیان این درگیری‌ها در روز گذشته 54 نفر اعلام شده است. در مقابل اعضای «ارتش آزاد سوریه» نیز موفق شدند یک هلی‌کوپتر و یک تانک نیروهای دولتی را در ادلب منهدم کنند. سازمان ملل متحد می‌گوید از آغاز اعتراضات علیه حکومت اسد تا به حال بیش از 7500 نفر در سوریه کشته شده‌اند. دولت سوریه نیز می‌گوید که 2000 کشته در صفوف خود داشته است.