جنگ‌های آینده در فضای سایبری

رسول خلیلیان
به نظر می رسد که یکی از ساحتهای جدی جنگ های آینده را باید در فضای سایبری جستجو کنیم. «جنگ سایبری» (Cyberwarfare) یا «رایاجنگ» و یا «نبرد مجازی» به نوعی از نبرد اطلاق می شود که طرفین جنگ در آن از رایانه و شبکه های رایانه ای (بخصوص شبکه اینترنت) به عنوان ابزار استفاده کرده و نبرد را در فضای مجازی جاری می سازند. البته این نوع خرابکاری ها سابقه طولانی داشته و مواردی مانند هک سایت های اینترنتی ، نفوذ به سیستم بانکها و سرقت اطلاعات و... از این دست است اما به نحوی در سالهای اخیر کشورهایی مانند آمریکا در حال تشکیل یک ارتش سایبری هستند و حتی لوایحی در کنگره آمریکا مبنی بر توانایی رئیس جمهور برای قطع کامل اینترنت در موقع اضطرار مورد بحث قرار گرفته است و اخیرا نیز وزارت دفاع آمریکا از آمادگی خود برای مقابله جدی با هکرها و استفاده از سلاح های خاص در فضای مجازی خبر داده است.
ضمن آنکه کارشناسان نیز پیش بینی می کنند که در سالهای آتی خطرها در فضای سایبری به شدت افزایش پیدا می کند و از همین رو از هم اکنون باید دربرابر این گونه تهاجمات جدید چاره اندیشی کرد.
اخیرا نیز تارنمای ارتش آمریکا خبر از تشکیل تیپی سایبری در ارتش آمریکا داد. به نوشته این سایت، جنگ شبکه، امنیت سایبری و انتشار غیرقانونی و پخش اطلاعات طبقه بندی شده روی اینترنت همگی مطالب حساسی در تیترهای خبری اخیر بوده اند – مطالبی که دولت و بالاخص ارتش آمریکا آنها را جدی می گیرد. طبیعت این جدیت با فعال سازی اولین تیپ عملیاتهای شبکه های کامپیوتری ارتش همخوانی دارد.این سایت می افزاید: با پافشاری و کمک زیاد از سوی آژانس امنیت ملی، وزارت دفاع و فرماندهی سایبری آمریکا، کارکنان ارتش و کنگره، فرماندهی امنیت و اطلاعات ارتش دست به تشکیل تیپ اطلاعات نظامی هفتصد و هشتادم زده تا به فرماندهی سایبری آمریکا و فرماندهی سایبری ارتش در ماموریتهایشان برای دفاع سایبری کمک نماید.
در برنامه ای که به مناسبت سالها مقدمه چینی تشکیل چنین تیپی برگزار شد، برای اولین بار پرچم تیپ اطلاعات نظامی هفتصد و هشتادم رونمایی شد. این مراسم در تاریخ اول دسامبر 2011 در تالار کنفرانس فریدمن در آژانس امنیت ملی برگزار شد.در دسامبر 2010، ارتش اجازه تشکیل تیپ سایبری را صادر نمود و به تیپ اطلاعات نظامی این ماموریت را داد تا تاریخ اول اکتبر 2011 این ماموریت را به سرانجام برساند. در این مراسم همچنین کلنل جانان سوئیت، به فرماندهی این تیپ منصوب شد.
ماموریت این تیپ جدید، کنترل حملات سایبری خارجی، و انجام عملیاتهای دفاع سایبری ارتش و شبکه اطلاعات دفاعی است. فرماندهی مرکزی این تیپ در پایگاه نظامی فورت مید در ایالت مریلند مستقر است.
البته صاحب نظران معتقدند که سرویس های جاسوسی و نظامی نیز به هر طریق ممکن درصدد جمع‌آوری اطلاعات و ارزیابی حریفان خود هستند و حتی اطلاعات سطحی شبکه های اجتماعی نیز از دید آنان پنهان نمی ماند. مطالعه جدید «شورای مطالعات اطلاعاتی مدیترانه» در سال 2012 نیز نشان می‌دهد که استفاده از رسانه‌های اجتماعی به مثابه ابزاری پیشرو و جدید در جمع‌آوری اطلاعات تاکتیکی از منابع آشکار است.
یکی از محققان این تحقیق به نام جوزف فیتساناکیس ابراز می‌دارد:‌ «در این مطالعه ما نشان می‌دهیم که فیس‌بوک، توییتر، یوتیوب و دیگر شبکه‌های اجتماعی از دید سازمان‌های اطلاعاتی به عنوان کانال‌های شدیدا باارزشی برای کسب اطلاعات به حساب می‌آیند. ما یافته‌های خود را بر اساس سه مطالعه موردی اخیر بنا می‌کنیم که به عقیده ما عملکرد اطلاعاتی شبکه‌های اجتماعی را نشان می‌دهند.»البته آنچه در این مطالعه بدان اشاره نمی‌شود، استفاده سازمان‌های جاسوسی از شبکه‌های اجتماعی برای اهداف دیگر است.
این مطالعه مخاطب را به باور این تفکر سوق می‌دهد که شبکه اجتماعی تنها یک ابزار جمع‌آوری اطلاعات هستند،‌ در حالی که تعدادی از گزارش‌های موجود حاکی از آن است که این شبکه برای انجام عملیات‌های روانی و پروپاگاندا از جمله ایجاد هویت‌های جعلی برای پوشش عملیات‌های پنهان مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.در همین راستا می‌توان به این نکته اشاره کرد که پنتاگون و ارتش آمریکا اعلام کرده‌اند که برای عملیات در شبکه‌های اجتماعی دست به ساخت نرم‌افزارهایی زده‌اند که می‌تواند برای یک فرد هویت‌های جعلی مختلفی را ایجاد کند و وی در این محیط‌ها دست به پروپاگاندا و عملیات‌های روانی در جهت پیشبرد منافع آمریکا بزند.
این مطالعه عمدتا بر اساس چهارچوب بیداری اسلامی می‌باشد که «دولت آمریکا را بر آن داشت تا دست به ایجاد دستورالعمل‌هایی بزند تا بتواند به جمع‌آوری اطلاعات از شبکه‌های رسانه‌های اجتماعی بپردازد.»در این تحقیق همچنین به چگونگی استفاده از فضای سایبری برای برپایی جنگ سایبری علیه کشورهای مخالف آمریکا از جمله ایران پرداخته شده است. استفاده از ویروس استاکس‌نت برای ایجاد تاخیر در برنامه هسته‌ای ایران و نیز طریقه استفاده فتنه‌گران در سال 88 برای ایجاد ناآرامی در ایران از جمله مواردی است که در این مطالعه به آنها اشاره شده است.