ساختار تشکیلاتی گردانهای عزالدین قسّام

الف) شاخه‌های نظامی در فلسطین
در فلسطین، گروههای بسیاری فعالیت می‌کنند. اکثر این گروهها علاوه بر فعالیت در عرصة سیاسی، دارای یک شاخة نظامی نیز می‌باشند؛ شاخه‌هایی که با یکدیگر شباهتها و تفاوتهایی دارند. شباهت شاخه‌های نظامی فلسطین، در ساختار تشکیلاتی، نحوة مبارزات و تاکتیکهای جنگی است. برای مثال، تمامی شاخه‌های نظامی، در مبارزات خود از گروههای کوچک 10 الی 15 نفره استفاده کرده و به همین دلیل، مبارزات خود را بر حملات و مبارزات چریکی متمرکز می‌کنند؛ چون عرصة فلسطین، چنین مبارزه‌ای را می‌طلبد. از طرفی دیگر، شاخه‌های نظامی فلسطینی از امکانات و توانایی‌های نظامی بسیار کمی نسبت به دشمن خود یعنی رژیم صهیونیستی برخوردارند که باعث می‌شود نظامیان فلسطینی از جنگهای رودررو برای مدتهای طولانی استفاده نکنند.
از سوی دیگر، تفاوتهایی نیز در بین شاخه‌های نظامی فلسطین وجود دارد که عبارتند از:
- تفاوت بر اساس گرایشها و رویکردها: بر این اساس، شاخه‌های نظامی به دو گروه تقسیم می‌شوند. گروه اول که دارای گرایش اسلامی در مبارزه با رژیم صهیونیستی هستند؛ مانند گردانهای قسام (شاخة نظامی جنبش حماس)، گروهانهای قدس (شاخة نظامی جنبش جهاد اسلامی)، تیپهای ناصر صلاح الدین (شاخة نظامی کمیته‌های مقاومت مردمی) و گروههای سلفی همچون جیش الإسلام. گروه دوم که دارای گرایشهایی ملی گرایانه و مارکسیستی هستند؛ مانند گردانهای الأقصی (شاخة نظامی جنبش فتح)، گردانهای أبو علی مصطفی (شاخة نظامی جبهة خلق برای آزادی فلسطین)، گردانهای مقاومت ملی (شاخة نظامی جبهة دموکراتیک برای آزادی فلسطین) و گردانهای جهاد جبریل (شاخة نظامی جبهة خلق برای آزادی فلسطین- فرماندهی کل).
- تفاوت بر اساس امکانات و توانایی‌های نظامی: این امکانات می‌تواند هم نیروی انسانی و هم تسلیحات نظامی را در بر بگیرد، که بر این اساس نیز به دوگروه تقسیم می‌شوند. گروه اول که دارای امکانات نظامی بیشتری هستند؛ مانند گردانهای قسام و گروهانهای قدس. گروه دوم که از امکانات نظامی کمتری برخوردارند؛ مانند گردانهای جهاد جبریل، گردانهای مقاومت ملی و جیش الإسلام.
- تفاوت بر اساس عملکرد و کارنامة عملیاتی (گرایشهای سیاسی)؛ در این مورد، شاخه‌های نظامی بر اساس تعداد عملیاتهایشان و شدّت و حدّت این عملیاتها تقسیم بندی می‌شوند. به عبارت دیگر می‌توان شاخه‌های نظامی را در این قسمت، بر اساس گرایشهای سیاسی آنان مورد توجه قرار داد؛ زیرا معمولاً گروههایی که به دنبال دولت و قدرت در فلسطین بوده اند، به صورت تدریجی مقاومت را کنار گذاشته‌اند. گروه اول که حتی با وجود آتش بس در نوارغزه، به هیچ وجه دست از مقاومت بر نمی‌دارند، مانند تیپ‌های ناصر صلاح الدین، گروهانهای قدس و گروه دوم که بر اساس شرایط زمانی و مکانی فعالیتهای نظامی خود را ادامه می‌دهند، مانند گردانهای قسام، گردانهای الأقصی، گردانهای مقاومت ملی و....
ساختار تشکیلاتی شاخه‌های نظامی گروههای فلسطینی به دلیل شرایط امنیتی پیچیده، به هیچ وجه مشخص نیست. حتی از تعداد نیروها و امکانات نظامی آنها به شکل دقیق و آشکار، اطلاعاتی در دست نیست. لذا هر آنچه که در مطبوعات و خبرگزاریها ذکر می‌شود، یا براساس آمار و ارقامی است که خود این گردانها به صورت خیلی محدود ذکر کرده‌اند و یا طبق اطلاعاتی است که رژیم صهیونیستی منتشر می‌کند. گردانهای قسام، شاخة نظامی جنبش حماس نیز از این امر مستثنی نیست و اگر اطلاعات بیشتری از این شاخة نظامی وجود دارد، به این دلیل است که اولاً دشمن شمارة یک رژیم صهیونیستی در داخل اراضی فلسطینی به شمار می‌رود. ثانیاً دولتی مستقل در منطقة نوارغزه توسط جنبش متبوعش یعنی حماس در سالهای اخیر تشکیل شده است. لذا بر اساس دلایل مذکور، تمامی تحرکات گردانهای قسام به صورت جزیی توسط رژیم صهیونیستی رصد می‌شود.
ب) سلسله مراتب در گردانهای قسام
سلسله مراتب در تشکیلات نظامی هر کشوری در دنیا وجود دارد. در گردانهای قسام نیز چنین مسئله‌ای البته با تفاوتهای زیاد، موجود است. در یک سیستم نظامی، سلسله مراتب براساس درجة نظامی یک فرد خواهد بود. در گردانهای قسام با توجه به اینکه درجات رسمی و متعارفِ سازمان‌های نظامی وجود ندارد، سلسله مراتب نظامی به شیوة دیگری اجرا می‌شود. برای درک این مسئله باید قبل از هر چیز توجه داشت که شاخة نظامی حماس دارای یک کادر و یا شورای عالی فرماندهی است که فرماندة کل، جانشین وی و فرماندهان یگانهای 5 گانة منطقه‌ای نوار غزه نیز از اعضای این شورا بوده و توسط آن انتخاب می‌شوند. در گردانهای قسام، فرماندة کل در رأس هرم تشکیلات قرار دارد که در حال حاضر "محمد ضیف" می‌باشد. فرماندة کل، یک جانشین دارد که در حال حاضر، أحمد الجعبری این منصب را برعهده دارد. (البته بعد از ترور محمد ضیف توسط رژیم صهیونیستی و ناتوانی شدید وی در ادارة این گردانها، فرماندهی عملاً بر عهدة جعبری است) در رده‌های بعدی، با توجه به اینکه این گردانها دارای یگانهای منطقه‌ای و واحدهای نظامی متعدد است، نیروهای یگان، ملزم به تبعیت از فرماندة آن یگان هستند. در یگانهای منطقه‌ای نیز، که گروهانها و گروههای کوچکتری وجود دارد، سلسله مراتب با فرماندهان و مسئولان هر بخش می‌باشد. به عبارتی دیگر، این گردانها دارای دو نوع فرماندهی است:
 فرماندة اصلی که شامل فرماندة کل، جانشین وی و فرماندهان یگانهای اصلی و کادر فرماندهی است.
 فرماندة میدانی که شامل فرماندهان گروههای کوچک در عملیات‌ها می‌شوند.
ج) ساختار گردانهای قسام
پیش از آنکه به ساختار گردانهای شهید عزالدین القسام بپردازیم، سؤالی مطرح می‌شود مبنی بر اینکه، گردانهای قسام، نیروهای خود را از چه طریقی و به چه صورتی تأمین می‌کند؟ در جواب به این سؤال باید گفت که جنبش حماس به مانند هر سازمان و یا مجموعه‌ای برای جذب نیروهای خود دارای بخشی ویژه در این زمینه می‌باشد. جنبش حماس در عرصة فلسطین دارای یک نهاد برای جذب نیرو برای بدنه و شاخه‌های جنبش است. این نهاد، موسوم به "دستگاه جذب و معرفی" است که یکی از مهمترین دستگاههای جنبش نیز به شمار می‌رود این نهاد، مسئولیت جذب عناصر جدید را از طریق فراخوان و فعالیتهای تربیتی در مساجد بر عهده دارد. این بخش از طریق تربیت اسلامی، روحیة جهاد و ایثار و فداکاری را در جوانان مسلمان و متدین ایجاد می‌کند و پس از آن به معرفی بزرگترین عناصر برای دیگر شاخه‌های جنبش به ویژه شاخة نظامی حماس یعنی گردانهای قسام و دستگاههای امنیتی آن اقدام می‌کند.
گردانهای شهید عزالدین القسام دارای دو شاخة کرانة باختری و نوارغزه است. فعالیت شاخة کرانة باختری نسبت به شاخة نوارغزه کمتر می‌باشد؛ چراکه خاستگاه گردانهای قسام، نوارغزه است و در حقیقت بعد از تسلط حماس بر نوارغزه، مرکزی نیز برای این گردانها شده است. از سوی دیگر، شرایط امنیتی در کرانة باختری، بر حجم فعالیتهای آن در منطقه کرانه باختری بسیار تأثیر گذاشته و آن را به شدت کاهش داده است. لذا از ساختار گردانهای قسام در کرانة باختری و تعداد نیروها و فرماندهان آن اطلاعاتی در دست نیست و اطلاعات موجود فقط در مورد ساختار شاخة نوارغزه می‌باشد.
ساختار تشکیلاتی گردانهای قسام همانند شبه ارتشی منظم، دارای یک سیستم تقریباً پیشرفته وکلاسیک است. از طرفی هم، دارای ساختاری پیچیده و متفاوت از دیگر سازمانهای نظامی دنیا است. گردانهای قسام شامل تعدادی یگان نظامی مختلف است که یگانهای منطقه‌ای نیز در دل آنها قرار می‌گیرد. این یگانها عبارتند از:
 یگان ساخت سلاح؛ که همان سازمان صنایع دفاعی است که مسئول ساخت انواع سلاحهای مورد نظر با توجه به امکانات موجود در نوارغزه می‌باشد. این یگان دارای 5 بخش به شرح ذیل می‌باشد:
 بخش موشکی
 بخش بمب‌ها و نارنجک
 بخش استحکامات و موانع
 بخش مواد منفجره؛ که معادل "تخریب" در واحدهای نظامی ایران است.
 بخش توسعه و آزمایش سلاح ها
 یگان رزمندگان (المرابطین)؛ که بزرگترین یگان نظامی در گردانهای قسام است. این یگان از 5 گردان در نوارغزه تشکیل شده که هر یک از آنها بر اساس تقسیمات جغرافیایی منطقه، تقسیم‌بندی شده‌اند و عبارتند از:
 گردان شمالی به فرماندهی أحمد الغندور (أبوأنس)
 گردان مرکزی به فرماندهی أیمن نوفل (البته درباره فرماندهی این گردان، اختلاف نظرهایی وجود دارد. برخی از منابع، محمد أبوشماله را فرماندة این گردان می‌دانند؛ زیرا أیمن نوفل سالها در مصر در اسارت به سر می‌برد تا اینکه، با انقلاب اخیر مصر آزاد شد.)
 گردان غزه به فرماندهی رائد سعد (أبومعاذ)
 گردان خان یونس به فرماندهی محمد السنوار (أبوابراهیم)
 گردان جنوبی (رفح) به فرماندهی رائد العطار
هر یک از گردانهای مذکور از تعدادی گروهان تشکیل شده است. در هر گروهان نیز، 3 بخش وجود دارد که هر یک از آنها از 3 کادر جنگی و نظامی زیر تشکیل شده اند:
 پدافند هوایی؛ که همان مقاومت در برابر هلی کوپترها و جنگنده‌ها است.
 نیروی زمینی؛ که همان رزمندگان هستند.
 نیروهایی که مسئول به کارگیری مواد منفجره هستند و به عنوان نیروی تخریب فعالیت می‌کنند.
از سوی دیگر، هر یک از این گروهانها به واحدها و گروههای کوچکتری از جمله گروههای 11 نفره تقسیم می‌شوند که وظایف هر یک از آنها نیز دقیقاً مشخص شده است. به گونه‌ای که هر گروه شامل یک فرمانده، 2 نفر مسئول پرتاب موشکها و خمپاره‌ها، 2 نفر تک تیرانداز، 2 نفر واحد رزمی- مهندسی (که مأموریتشان نصب مین‌ها و مواد منفجره است) و 4 نفر رزمنده دارای سلاح سبک می‌باشد.
این تقسیمات 11 نفره، تقریباً شبیه به ساختار برخی نیروهای نظامی ایران است. تقسیمات نیروهای نظامی از بالا به پایین و برحسب تعداد نیروها به این صورت است: لشکر، تیپ، گردان، گروهان، دسته و هسته. در این تقسیمات، "هسته"، کوچکترین واحد نظامی است که معمولاً در ساختار برخی از نیروهای نظامی از 11 نفر تشکیل می‌شود. لذا هر گروه 11 نفرة گردانهای قسام را نیز می‌توان یک "هسته" نامید. با تمامی این توصیفات، یگان رزمندگان را می‌توان معادل نیروی زمینی در نیروهای 3 گانة یک ارتش دانست.
 یگان شهداء؛ که شاید بتوان آن را به گونه‌ای "نیروهای احتیاط" دانست. این بدین معناست که در جنگ‌های طولانی همچون جنگ 22 روزه، یگان شهداء به پشتیبانی نیروهای یگان رزمندگان وارد عمل خواهند شد.
 یگان ویژه؛ که همان نیروهای تکاور و کماندو هستند. منابع امنیتی اسراییل نیز چندی پیش اعلام کرده بودند که تیپ جدیدی از نیروهای گردانهای قسام در واحد کماندوها آموزش دیده‌اند. این واحد کماندویی "گردان قدس" نام دارد که متشکل از 400 سرباز است. این منابع در ادامه افزودند: طرح حماس این است که تا ماههای آینده، 3 گردان دیگر نیز به این گردان اضافه کند.
 یگان پدافند هوایی؛ این یگان به عنوان "نیروی هوایی" برای گردانهای قسام محسوب نمی‌شود و اطلاق چنین عنوانی به دور از واقعیت است چراکه این گردانها دارای امکانات یک نیروی هوایی از جمله جنگنده‌ها و هلی کوپتر و رادارهای ردیابی جنگنده‌ها نمی‌باشد. از طرفی، این گردانها، خلبانی در این زمینه در اختیار ندارد. لذا در مبارزات هوایی دارای آفند (حملات هوایی) نبوده و فقط از نوع پدافند (دفاع در مقابل حملات هوایی) برخوردار است. لازم به ذکر است که این پدافند هوایی نیز با توجه به شرایط محاصرة نوارغزه و کم بودن امکانات نظامی، بسیار ضعیف است و دفاع رزمندگان گردانهای قسام در مقابل حملات هوایی فقط به استفاده از انواع سلاحهای دوشکا و موشک "کورنت" و یا سلاحی همچون "آر.پی.جی" محدود می‌شود.
در همین راستا روزنامة صهیونیستی "اسراییل الیوم" در 25 دسامبر 2011 (چهارم دی 1390) نوشته بود: "نیروهای امنیتی مصر یک زاغة مخفی مهمات و سلاح را در نزدیکی شهر اسماعیلیه در شمال مصر کشف کردند که متعلق به جنبش حماس است و تعداد زیادی موشک‌های ضدجنگندة SA-24 در آن وجود دارد."
 یگان اطلاعات و شناسایی: وظیفة این یگان، جمع آوری اطلاعات در مورد تحرکات دشمنان در مرز نوارغزه و داخل آن است.
 یگان استشهادیون: این یگان دارای نیروهایی است که عملیاتهای استشهادی را با هدف وارد کردن ضربه‌های سنگین به رژیم صهیونیستی اجرا می‌کنند.
 یگان مبارزه با تروریسم: این یگان یا از طریق تونل‌های حفر شده توسط نیروهای گردانهای قسام، ارتش رژیم صهیونیستی را هدف قرار می‌دهد و یا با کاشت مین و مواد منفجره در زیر پایگاههای نظامی اسراییل، آنها را از بین می‌برد.
 یگان زنان: گردانهای قسام، یک یگان نظامی ویژة رزمندگان زن در نوارغزه دارد. البته شاخه‌های نظامی دیگر گروههای مقاومت در نوارغزه از جمله گروهانهای قدس و تیپهای ناصر صلاح الدین نیز دارای رزمندگان زن می‌باشند.
گردانهای شهید عزالدین القسام، علاوه بر یگانهای مذکور، دارای یک بخش اطلاع رسانی و تبلیغاتی است. این بخش به "المکتب الإعلامی" (دفتر اطلاع رسانی) موسوم است. این دفتر در اوایل سال 2001 تأسیس شده است و اهم وظایف آن عبارت است از: صدور بیانیه‌ و فرمانهای نظامی، برگزاری کنفرانسهای مطبوعاتی، پیگیری و رصد اخبار گردانهای قسام و انتقال این اخبار به تمام دنیا، تولید فیلم‌های مأموریتها، عملیاتها و شهدای گردانهای قسام، ارائة آمار ویژه پیرامون مأموریتها و شهدای گردانهای قسام و.... در حال حاضر، مسئول این دفتر "أبوعبیده" می‌باشد که سخنگوی گردانهای قسام نیز به شمار می‌رود.
د) ساختار گردانهای قسام بر اساس جغرافیای منطقة عملیاتی
شاخة نظامی حماس در تمامی مناطق نوار غزه حضور دارد. این مناطق به نسبت اهمیت آنها برای جنبش حماس به شرح ذیل می‌باشد:
1- شهر غزه: شهر غزه مرکز اصلی برای گردانهای شهید عزالدین القسام محسوب می‌شود. این شهر که یک منطقة پر جمعیت با بیش از 640 هزار سکنه است، پایتخت حماس و مرکز قدرت نظامی آن به شمار می‌رود. اکثر رهبران و مقامات حماس در این منطقه ساکن هستند.
2- شمال نوارغزه: اکثر مناطق شمال نوارغزه، مناطق کشاورزی و زراعی است. از منطقة شمال نوارغزه و حتی نواحی شمال شرقی شهر غزه، به عنوان مناطق اصلی پرتاب موشک به سوی شهرکهای صهیونیستی سدیروت، اشکلون و شهرکهای صهیونیست‌نشین نقب غربی استفاده می‌شود. منطقه‌های بیت حانون، بیت لاهیا و عطاطره از مناطق اصلی شمال نوارغزه هستند که برای پرتاب موشک از آنها استفاده می‌شود. منطقة جبالیا در شمال نوارغزه، مرکز و پایگاه اصلی دیگر مناطق شمال نوارغزه است.
3- اردوگاههای مرکزی: تعداد ساکنان اردوگاههای پناهندگان در مرکز نوارغزه به بیش از200 هزار نفر می‌رسد که جبهة اصلی لجستیکی شهر غزه را تشکیل می‌دهند. این منطقه شامل 4 اردوگاه بزرگ پناهندگان، شهر دیربلح و تعدادی زمینهای کشاورزی کوچک است.از این منطقه به عنوان منطقة لجستیکی برای شهر غزه استفاده می‌شود و برخی از عملیاتهای چریکی و زمینی گردانهای قسام از این منطقه طراحی و حتی اجرا می‌شود.
4- جنوب نوارغزه: تعداد ساکنان این منطقه بیش از 520 هزار نفر است. این منطقه شامل 3 منطقة فرعی است: خان یونس، رفح و منطقه المواصی. جنوب نوارغزه، محور مواصلاتی و اصلی رفت و آمدها و خروج از نوارغزه به خارج است. گردانهای قسام و دیگر سازمانهای نظامی نوارغزه از منطقة جنوب برای ورود کالاها و سلاحها، عملیات علیه رژیم صهیونیستی (از طریق مرزهای مصر- فلسطین اشغالی در صحرای سینا) و سفر به کشورهای سوریه و لبنان جهت آموزشهای نظامی استفاده می‌کنند.
ه) ساختار امنیتی گردانهای قسام
نهادهای امنیت داخلی جنبش حماس که اکثر آنها از عناصر گردانهای قسام تشکیل شده‌اند، حدود 10 هزار نیرو دارند که بیش از 6000 تن از آنان در پلیس فعالیت می‌کنند و اکثر آنها، اعضای سابق قوة اجرایی (پلیس قبل از سال 2006 در نوارغزه) می‌باشند. دستگاههای امنیت داخلی شامل یگانهای زیر می‌شود:
1- پلیس (قوة اجرایی سابق): قوة اجرایی که تا ژوئن سال 2007 تحت سیطرة تشکیلات خودگردان و جنبش فتح بود؛ با سیطرة حماس بر نوارغزه، با پلیس حماس ادغام و ترکیب شد. این یگان، زیر نظر وزارت کشور دولت حماس فعالیت می‌کند و یکی از اصلی‌ترین نهادهای جنبش حماس به شمار می‌رود. فعالیتهای این یگان در یک چارچوب وسیع، برای مقابله با دشمنان در داخل نوارغزه تعریف شده است که نقش مهمی در حاکمیت بر نوارغزه دارد. به نقل از منابع اسراییلی، این یگان تا پایان سال 2008 دارای 6000 هزار نیرو بوده است که بیشتر این نیروها از اعضای حماس و گردانهای قسام و تعدادی از آنها نیز از اعضای دیگر گروههای نوارغزه هستند. نیروهای پلیس، مسلّح به سلاحهای سبک از نوع کلاشینکوف و یا M-16، انواع نارنجک و سلاحهای ضدتانک می‌باشند. نیروهای این یگان ملبس به یونیفرم مخصوص نظامی خود بوده و دارای سلسله مراتب نظامی می‌باشند که وزارت کشور و امنیت داخلی دولت حماس درجه‌ها و رتبه‌های آنان را، می‌دهد.
بعد از تلفیق و ترکیب قوة اجرایی با پلیس حماس "سرلشکر توفیق جبر" رئیس پلیس کل و جمال الجراح (أبوعبیده) به عنوان جانشین وی تعیین شدند. جمال الجراح در سال 1965 در جبالیا در شمال نوارغزه متولد شده است. از زمان فرماندهی جمال الجراح بر پلیس، توان و قدرت این یگان افزایش یافته و گسترة فعالیتها و عملیاتهای آن وسیعتر و نظام‌مند شده است. پلیس نوارغزه در حال حاضر به 5 تیپ شمال نوارغزه، شهر غزه، اردوگاههای مرکزی، خان یونس و رفح تقسیم می‌شود.
پلیس نوارغزه، مسئول بررسی حوادث جنایی و پراکنده کردن تظاهرات علیه دولت حماس نیز می‌باشد. نیروهای پلیس در صورت حمله گستردة رژیم صهیونیستی علیه نوارغزه (همانند سال 2008) برای مقابله با این رژیم به صفوف گردانهای قسام می‌پیوندند.
2- واکنش سریع: نیروهای واکنش سریع در نوارغزه همان یگان ویژة پلیس می‌باشند. نیروهایی آموزش دیدة حرفه‌ای که برای مأموریتهای مهم در نظر گرفته شده‌اند.
3-گارد ساحلی(پلیس دریایی): نیروهای گارد ساحلی یا امنیت سواحل در تابستان سال 2007 در پی بازسازی ساختار نیروی دریایی تشکیلات خودگردان در نوارغزه ایجاد شد. مأموریت این یگان، حفاظت از امنیت سواحل نوارغزه است. تعداد نیروهای گارد ساحلی طبق منابع اسراییلی تا اواخر سال 2008 حدود 200 نفر بوده است. این یگان، مسلح به سلاحهای سبک و دارای انواع قایقها به ویژه قایق‌های تندرو می‌باشد. گارد ساحلی علاوه بر تأمین امنیت سواحل، به هنگام تجاوز رژیم صهیونیستی به نوارغزه، مأموریت مقابله با ناوهای جنگی دشمن را نیز برعهده دارد.
4- امنیت داخلی: حماس، سرویس امنیت داخلی را در آگوست سال 2007 تأسیس کرد. بنا بر اطلاعات دستگاههای امنیتی اسراییل در سال 2008، این سرویس، 200 نیرو داشت که تحت نظر وزارت کشور دولت حماس فعالیت می‌کنند. سرویس امنیت داخلی، جایگزینی برای دستگاه "أمن الوقائی" یا همان "امنیت پیشگیرانة تشکیلات خودگردان" است که پیش از ژوئن 2007 در نوارغزه فعالیت می‌کرد. دستگاه امنیت داخلی، مسئول بررسی مسائلی همچون جاسوسی علیه دولت حماس و جمع‌آوری اطلاعات پیرامون عملیاتهای ضد حماس است. به عبارتی، این دستگاه همان ضد اطلاعات و ضد جاسوسی سرویسهای امنیتی است. این دستگاه، مسئول تحقیق و بازجویی از بازداشت شدگان نیز می‌باشد.
5- دفاع شهری: نیروهای دفاع شهری، مسئول دفاع از شهر خود در هر منطقه از نوارغزه هستند. این یگان علاوه بر نیروهای آتش نشانی، شامل ساکنان یک شهر می‌شود که پس از آموزش و مسلح شدن، در دفاع از یک شهر شرکت دارند و نیروهای نظامی را یاری می‌کنند. نیروهای این یگان تا سال 2008، حدود 400 نفر بود که زیر نظر مستقیم گردانهای شهید عزالدین القسام فعالیت می‌کنند.
6- امنیت و پشتیبانی: این یگان مسئول تأمین حفاظت از شخصیتها و ادارات و سازمانهای تابعة جنبش حماس است.
7- امنیت ملی: بعد از تسلط جنبش حماس بر نوارغزه، سرویس امنیت ملی با تغییراتی، مجدداً کار خود را آغاز کرد. نیروهای این سازمان اکثراً در محور "فلادلفیا" در مرز مصر هستند که وظیفه شان حفاظت از مرزهای خاکی نوارغزه و سیطرة حماس بر عملیاتهای قاچاق انواع کالاهاست. حدود 400 نیرو در این یگان فعالیت می‌کنند که برخی از آنان در گذشته با دستگاههای جنبش فتح و تشکیلات خودگردان کار می‌کرده‌اند.
نتیجه‌گیری
ساختار سازمانی و تشکیلاتی شاخه‌های نظامی گروههای فلسطینی، به دلایل شرایط پیچیدة امنیتی به ویژه تعدّد دستگاههای امنیتی صهیونیستی، کاملاً مشخص نیست. در ضمن اکثر آمار و اطلاعاتی این ساختارها را رژیم صهیونیستی اعلام و آشکار کرده است.
گردانهای شهید عزالدین القسام (شاخة نظامی جنبش حماس) نیز به همین دلیل به مانند دیگر شاخه‌های نظامی در فلسطین و چه بسا بیشتر از گروههای دیگر فلسطینی، دارای یک ساختار واضح و آشکار نیست. اما موفقیتهای گردانهای قسام طی سالهای اخیر به ویژه پس از تسلط حماس بر نوارغزه و عقب نشینی رژیم صهیونیستی از این منطقه، نمایانگر یک ساختار قوی- هر چند با امکانات بسیار کمی که در اختیار دارد- است. ساختاری که متفاوت از سازمانهای نظامی دنیا می‌باشد اما توانسته است با واحدهای نظامی مختلف و تقسیم کار نیروها در این واحدهای نظامی، به مانند ارتشی منظم، ادارة امور را بدست گیرد.