چرا شورای عالی فضای مجازی تشکیل شد؟

* لطفا درخصوص فلسفه وجودی شکل گیری چنین شورایی توضیح دهید که مبتنی بر چه نیازی شکل گرفته است؟ چه خلائی احساس می شد که این شورا با چنین ترکیبی و با این ابعاد تشکیل شد؟
** با رصد بازخوردهای داخلی و خارجی از صدور حکم تأسیس این شورا توسط رهبر معظم انقلاب در میان رسانه ها، اظهارنظرهای مسئولین و نیز فعالین سایبری، مهم ترین موضوعی که در بین یافته ها ملاحظه می شود. عدم توجه به مفاد حکم است و این نکته ای است که باید به آن توجه داشت، چرا که پاسخ تمامی سؤال های از این جنس را تا حد زیادی روشن می سازد.
نکته جالب این جاست که از تحلیل های چند رسانه خارجی در این خصوص به خوبی مشخص می شود که جایگاه این شورا به گونه ای است که دقیقا نقاطی را نشانه رفته که به نوعی توسط دشمن هدف گیری شده و بر روی آن ها سرمایه گذاری صورت گرفته است.
در حوزه پیشرفت های فن آوری اطلاعات و ارتباطات در کشور با روند سریع و غیرقابل کنترل مواجه ایم و این سرعت، حوزه برنامه ریزی یا قبل از آن سیاست گذاری، تصمیم گیری و هماهنگی را تحت تأثیر قرار می دهد. در حوزه سیاست گذاری با توجه به رویکردهای سلبی که معمولا در دستگاه های تقنینی وجود دارد و نیز با توجه به روند کند ایجاد هماهنگی میان تصمیم گیری ها و اجرا طبیعی است که یک حالت به هم ریختگی و نوعی اغتشاش دراین فضا به وجود می آید که نتیجه آن وضعیت موجود فضای مجازی در داخل کشور است.
نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که ما در حوزه فن آوری اطلاعات و ارتباطات مصرف کننده هستیم و تولیدکننده به شمار نمی آییم.
در واقع هرچه قدر که ما برای رسیدن به ثبات در یک حوزه تلاش می کنیم. از آنجا که حوزه های سیاست گذاری، تصمیم گیری و ایجاد بسترها و زیرساخت ها و سرویس هایی که روی فضای فن آوری اطلاعات و ارتباطات وجود دارد در دست ما نیست و از سویی نیز شرکت های بزرگی در غرب وجود دارند که هر روز فن آوری جدیدی به بازار عرضه می کنند، ما هیچ گاه نمی توانیم در یک افق کوتاه مدت یا میان مدت، بدون برنامه ریزی و بدون سیاست گذاری به آنها برسیم.
سیاست گذاری ای که وضعیت موجود را درک نموده و برای وضعیت موجود اقدامات عاجل در دستور کار داشته باشد، باید برای اقدامات کوتاه مدتش برنامه ریزی کند، درمیان مدت تلاش خود را به کار بندد تا به یک همدوشی با آن سیاست گذاری خارجی برسد و در درازمدت و بلندمدت نیز به کنترل و بومی سازی و درنهایت به نوآوری در این فضا دسترسی پیدا کند تا بتواند به نحوی آن را کنترل بکند.
آمریکایی ها فضایی را برای کل دنیا به وجود آورده اند که به واسطه آن فن آوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه های مختلف از جمله اینترنت را به گونه ای توسعه داده اند که در کل دنیا همه انسانها به او آلوده شده و ناگزیرند از آنها استفاده کنند؛ به گونه ای که درچنین شرایطی به هیچ عنوان نمی تواند به خودکفایی فکر کرد.
امروز هیچ یک از حوزه های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و حتی اقتصادی مصون از اثرات این فن آوری اطلاعات و ارتباطات نیستند. در اینترنت و فضای مجازی بستر برای مخاطب پراکنده و باز است و فرد در هرجایی که بخواهد می تواند حضور یابد و دقیقا این نکته از اهمیت بالایی برخوردار است.
* با تشکیل این شورا، قرار است به کجا برسیم؟ لطفاً در خصوص چشم انداز آن و نوع کارکردی که برای این شورا تعریف شده، توضیح بفرمایید.
** رهبر انقلاب در فراز سوم از حکم تشکیل این شورا، دو مورد را برشمرده اند:
1- سرمایه گذاری وسیع و هدفمند در جهت بهره گیری حداکثری از فرصت های ناشی از اینترنت؛
2- برنامه ریزی و هماهنگی مستمر به منظور صیانت از آسیب های ناشی از این فن آوری
در واقع هم رویکرد سلبی در نظر گرفته شده و هم رویکرد ایجابی. منتهی رویکرد سلبی از زاویه نگاه آسیب مورد توجه قرارگرفته است.
* در این خصوص نکته ای که وجود دارد این است که تاکنون عموماً اقدامات صورت گرفته ناظر به فیلترینگ بوده که در نوع خود اقدامی سلبی به شمار می آید. لطفاً در مورد رویکرد ایجابی مورد نظر برای این شورا بیش تر توضیح دهید.
** این نکته ظریف و لطیف در فرمایش رهبر انقلاب مورد توجه قرارگرفته است. توجه داشته باشید که «آسیب» درون زاست. رهبری نفرمودند «تهدید». تهدید برون زا بوده و از عامل بیرونی بهره می برد. در واقع تهدید، خارج به داخل است اما آسیب، داخل به داخل است.
وقتی در مورد آسیب حرف می زنیم، آگاهی کاربران نسبت به آنچه که در فضای مجازی وجود دارد، مد نظر است. یعنی به گونه ای از دفاع می رسیم، نوعی از دفاع فرهنگی که در قالب خودباوری فرهنگی و آگاهی فرهنگی نمود می یابد؛ اگر زاویه نگاه ما به این حوزه، آسیب باشد، می رویم راهکارهای درمان آسیب را بررسی می کنیم. اما اگر زاویه نگاهمان تهدید باشد، می رویم فیلتر می کنیم. هر چند فیلتر در جایگاه خود لازم است. اما به تنهایی کافی نبوده و بی نتیجه یا کم ثمر خواهد ماند.
مقام معظم رهبری کار داهیانه ای کردند و مسئولین سطح عالی کشور را به نوعی هدایت کردند به این موضوع که به جای نهی افراد از استفاده از فضای مجازی، با توجه به فرصت های بسیار زیاد این عرصه، به سمت استفاده درست از این فرصت ها حرکت کنند. ایشان فرمودند که پیشرفت همه جانبه کشور و ارایه خدمات گسترده و مفید به اقشار گوناگون مردم، در این عرصه امکان پذیر است. در واقع ما نمی توانیم بگوییم به دلیل این که این فضا محتوای نامناسب دارد، کسی نباید داخل آن شود.
اشاره به تصمیم گیری و هماهنگی در فرمایش رهبری به زعم بنده به این معناست که آن موضوعاتی را که در فضای واقعی داریم باید به نوعی در فضای مجازی هم به وجود آوریم. البته باید توجه داشته باشیم که در فضای مجازی کاربر هم فعال است و هم منفعل، هم موثر است و هم متاثر. او نباید احساس کند که کسی می خواهد مطلبی را به او القا کند. این ها نکات بسیار مهمی است.
* با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری که به ایجاد یک نقطه کانونی متمرکز برای فضای مجازی کشور اشاره کردند، وظیفه این شورا در این زمینه چیست؟
** به نظر می رسد که مهم ترین وظیفه این شورا، سیاست گذاری، تصمیم گیری و هماهنگی است. چون حوزه توسعه فن آوری های اطلاعات و ارتباطات، به سرعت رشد می کند، لاجرم فرصت هماهنگی و تصمیم گیری متناسب با فضای موجود کم می شود و سیاست ها عقب می افتند.
فکر می کنم رویکردهای ایجابی که رهبری از آن تحت عنوان رویکردهای فرصت محور یاد کردند. مغفول واقع می شود. این ماجرا دقیقا مثل این است که ما راننده یک ماشین هستیم و پشت سر هم مسافر سوار می کنیم، مسافر هم زیاد است و بدون وقفه در حال جابه جا کردن آن ها هستیم. به طور حتم بعد از مدتی این ماشین فرسوده می شود و خودمان هم خسته می شویم و دیگر به خود مسافرها توجهی نمی کنیم. فقط می خواهیم آخر ماه بگوییم ما فلان تعداد جابه جا کرده ایم، نمی گوییم با چه کیفیتی این کار را انجام داده ایم. بعد می بینیم فیلم های نامناسب یا هر چیزی که در فضای واقعی قابل ارایه نیستند، در فضای مجازی ارایه می شود.
بنابراین ما همواره درگیر افزایش سرعت در ارایه خدمات هستیم و به محتوا توجهی نداریم. این همان نکته ای است که مقام معظم رهبری به آن اشاره کردند و فرمودند این فضا هم فرصت و هم آسیب دارد. اما این فرصت ها و آسیب ها داخلی اند، یعنی، در مقابل تهاجم نرم دشمن، معظم له بر قدرت نرم داخلی تاکید دارند.
دراینجا نکته ظریفی وجود دارد. وقتی شما وارد فضای مجازی می شوید و کاری برای انجام ندارید و نمی توانید مشکلی از مشکلات روزمره تان را در آنجا برطرف کنید، به وب گردی می افتید. به همین خاطر رهبری می فرمایند در فضای مجازی باید خدمات گسترده و مفید به بخش های گوناگون ارایه شود؛ خدماتی که افراد برای رفع مشکلات روزمره خود به آن نیاز دارند.
بنده روی این نکته تأکید دارم که منظور نیازهای واقعی افراد است؛ وقتی وارد وب می شوید، باید نیازهای واقعی تان مرتفع شود، نه نیازهای کاذب.
آن آثار فردی و اجتماعی که مقام معظم رهبری اشاره فرمودند،همین است که نیازهای کاذب تبدیل به نیازهای واقعی می شوند و چون افراد به سراغ نیازهای کاذب می روند، آسیب های این پدیده افزایش می یابد و فرصت ها تلف می شوند.
به طور حتم آقایانی که عضو این شورا هستند، باید از مشاورانی استفاده کنند که بر کلیت این پدیده مسلط باشند. مشاورین می توانند معضلات و مشکلات این فضا را کاملاً شفاف نمایند و براساس شناخت این مشکلات، دستورالعمل اجرایی برای آن صادر کنند تا بتوان مشکلات را درکوتاه مدت میان مدت و بلند مدت برطرف نمود و ضمن برطرف شدن مشکلات باید سراغ فرصت ها برویم تا بتوانیم قدرت نرم ایجاد کنیم و از حوزه کشور خودمان بزرگ تر شویم. در واقع باید بتوانیم اشاعه فرهنگی داشته باشیم و موضوعات خودمان را به دیگران هم منتقل کنیم.
* ضمانت اجرایی مصوبات این شورا چیست؟ آیا احکام این شورا نافذ بر نهادهای دیگر است یا از آن ها تاثیر می پذیرد؟
** تاکنون پیشنهادها این گونه بوده است که این شورا یا مرکز در سطح دولت و قوه مجریه شکل بگیرد. طبیعتاً وقتی این مرکز یا شورا درآنجا شکل می گرفت،موضوعاتی که شما می فرمایید در آن صادق بود؛ یعنی ممکن بود هم عرض شوند و بعد تفوق مصوبات این شورا نسبت به دیگر مصوبات زیر سؤال برود. اما چون مقام معظم رهبری این نهاد را یک شورای عالی در سطح کشور درنظرگرفته اند، مصوبات این شورا هم مانند دیگر شوراهای عالی بر دیگر قوانین و مصوبات دستگاه های اجرایی، قانون گذاری و قضایی ارجحیت و اولویت دارد.
ضمن این که معظم له در حوزه سیاست گذاری، تصمیم گیری و هماهنگی این مرجع را معرفی کرده اند و در بندهای پایانی فرموده اند که من از همه می خواهم با این شورا همکاری حداکثری را داشته باشند و این شورا باید نافذ باشد.
اما نکته دیگری که به نظر می رسد در الزامات این شورا است، آن است که چون این مجمع به واسطه افراد حقیقی و بعضی از افراد حقوقی متخصص درحوزه های مربوط شکل می گیرد و یک جمع تخصصی خواهد بود،بر دیگر جمع های کشور تفوق ذاتی تخصیص و تعهد پیدا می کند.
مقام معظم رهبری فرموده اند که مرکز ملی فضای مجازی کشور باید به سرعت شکل بگیرد. هم چنین ایشان اشاره کرده اند که هدف این مرکز اشراف کامل و به روز نسبت به فضای مجازی در سطح داخلی و بین المللی، تصمیم گیری نسبت به مواجهه فعال و خردمندانه کشور در فضای مجازی و نظارت بر اجرای دقیق تصمیم ها درتمامی سطوح است؛ یعنی، باید مرکزی در ارتباط با شورای عالی شکل بگیرد که فعالانه درحوزه اشراف، رصد، مواجهه و بازخوردها عمل کند.
با توجه به تدابیر داهیانه رهبر معظم انقلاب در 6 ماهه دوم سال 91 و حتی در 6 ماهه اول، بسیاری از مشکلات و به هم ریختگی های موجود در فضای مجازی برطرف خواهد شد. زیرا بسیاری از موضوعات بررسی و رصد شده تا در نهایت به این تصمیم منجر شده است.