تغییر نحوه سوال از رئیس‌جمهور

کیان‌راد
گروه سیاسی: اواخر اسفند سال گذشته، زمانی که محمود احمدی‌نژاد پس از ماه‌ها فراز و نشیب، سرانجام برای پاسخگویی به پرسش‌های نمایندگان مجلس شورای اسلامی به بهارستان رفت، کمتر کسی تصوری کرد اظهارات او آنقدر حاشیه‌ساز شود که نمایندگان به فکر تغییر نحوه بررسی سوال از رئیس جمهور بیفتند. اما احمدی‌نژاد اظهاراتی بر ضد مجلس بر زبان آورد که اغلب نمایندگان، آن را اهانت تلقی کردند. او پس از پاسخگویی به سوالات بلافاصله صحن مجلس را ترک کرد و حتی حاضر نشد تذکر نمایندگان در مورد اظهارات حاشیه‌ساز خود را بشنود.
در روزهای پس از برگزاری جلسه سوال از رئیس جمهور تعدادی از نمایندگان، از ضرورت استیضاح احمدی‌نژاد در صورت عدم عذرخواهی او سخن گفتند و مصطفی کواکبیان هم که در مجلس پس از اظهارات احمدی‌نژاد به او تذکر داده بود، برای نخستین بار در آخرین روزهای سال از احتمال پیگیری استیضاح رئیس‌جمهور خبر داد تا طی هفته‌های گذشته احتمال پیگیری استیضاح رئیس‌جمهور و اصلاح نحوه سوال از رئیس‌جمهور به موازات هم در رسانه‌ها پیگیری شود.
روز گذشته در صحن علنی مجلس، نمایندگان با دو فوریت طرحی موافقت کردند که در صورت اصلاح نهایی آن، اگر تعداد سوالات ارسالی به قوه قضاییه درباره یک رئیس‌جمهور به عدد 6 برسد، طرح استیضاح وی در دستور کار مجلس قرار گیرد. این طرح از این جهت با امضای 41 نفر از نمایندگان به صحن علنی مجلس رسیده که دیگر رئیس‌جمهوری نتواند در پاسخ به سوالات نمایندگان، هر گونه که خواست سخن بگوید و مجلس را ترک کند.
این طرح که به امضای 41 نفر از نمایندگان مجلس رسیده، شامل یک مقدمه توجیهی و یک ماده واحده است.متن طرح مذکور به این شرح است.
مقدمه توجیهی: تجربه اخیر سوال از رئیس جمهور که برای اولین بار در طول 33 سال عمر نظام جمهوری اسلامی انجام شد ضعف‌های آیین نامه داخلی مجلس در این خصوص را نشان داد. با توجه به ضرورت بهره‌برداری از این تجربه و برای پاسخگویی به افکار عمومی و مرتبط شدن آثار عملی بیشتر در سوال از رئیس جمهور طرح دو فوریتی ذیل برای طی مراحل قانونی تقدیم می‌شود.
طرح اصلاح ماده 197 آیین نامه داخلی و الحاق دو تبصره به ‌آن: ماده واحده-جمله آخر ماده 197 آیین نامه داخلی مجلس به شرح ذیل اصلاح و دو تبصره به آن الحاق می‌شود.مدت طرح سوال از طرف نمایندگان منتخب سوال کنندگان حداکثر 40 دقیقه و مدت پاسخ رئیس‌جمهور حداکثر یک ساعت است که طرفین می‌توانند وقت خود را به دو وقت تقسیم کنند. در این صورت همه سوالات (حداکثر 5 سوال) و پاسخ‌ها در بخش اول وقت هر یک از دو طرف بیان می‌شود و در بخش دوم ابهامات سوال کنندگان و پاسخ های رئیس جمهور مطرح می‌شود.
تبصره 1-پس از این مرحله درباره پاسخ رئیس‌جمهور به هر یک از سوالات از نظر قانع کننده بودن یا نبودن به صورت جداگانه رای گیری می‌شود.
چنانچه بیش از نیمی از نمایندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئیس‌جمهور به سوالی قانع نشده باشند، آن سوال به قوه قضائیه ارسال می‌شود.تبصره 2-در صورتی که تعداد سوالات ارسال شده به قوه قضاییه درباره یک رییس جمهور به عدد 6 برسد طرح استیضاح رئیس جمهور با رعایت مفاد اصل 89 قانون اساسی و مواد آیین‌نامه داخلی در دستور کار مجلس قرار می‌گیرد.اسامی امضا کنندگان این طرح به شرح ذیل است:علی مطهری نماینده تهران، رضاحسینی، محجوب، سید حسین هاشمی، علیرضا دهقانی، افشاری، اولیا، اقبال محمدی، مصباحی مقدم، سید فاضل موسوی، پزشکیان، قاضی‌پور،‌قادری،‌یحیی‌زاده، فولادگر، تجری، حیدرپور، اکرمی، پورفاطمی، عزتی، محمد حسین مقیمی، ابطحی، اکبر‌نژاد، تابش، علی مطهری نماینده شبستر، جلالیان، نصیرپور، حسین هاشمیان، طاهرخانی، نصرالله ترابی، بختیاری، غفار اسماعیلی، نصیری قیداری، پاپری مقدم، محسنی بندپی، بت‌کولیا، علیخانی، کواکبیان، دهقانی نماینده چناران، کعبی و دهدشتی.
این طرح را مطهری نماینده تهران مطرح کرد و مصباحی‌مقدم و دهقان به عنوان موافق و اسدالله عباسی و بهمن محمدی به عنوان مخالف مطرح شدن فوریت این طرح به بیان اظهاراتی پرداختند.
سوال از رییس‌جمهور ظرفیت مردم‌سالاری نظام را نشان داد
علی مطهری در توضیح دلیل مطرح شدن دو فوریت طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی و الحاق دو تبصره به آن، به ماده 160 آیین‌نامه اشاره و اظهار کرد: طبق این ماده، فوریت رسیدگی به طرح‌ها و لوایح در مواردی است که مبین ضرورت و یا حالت استثنایی باشد به طوری که دو فوریت باید در مورد طرحی مطرح شود که برای جلوگیری از وقوع خسارت احتمالی و فوت فرصت باشد. وی ادامه داد: طبق همین ماده طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی که مربوط به سوال از رییس‌جمهور است دو شرایط جلوگیری از فوت فرصت و داشتن حالت استثنایی را دارد.
نماینده مردم تهران در مجلس با اشاره به مطرح شدن موضوع سوال از رییس‌جمهور در صحن علنی گفت: تجربه اخیر سوال از رییس‌جمهور نقاط ضعف آیین‌نامه داخلی را آشکار کرد، البته برگزاری چنین جلسه‌ای برکات زیادی داشت و موجب تنویر افکار عمومی و آشکار شدن همه ظرفیت‌های مردم‌سالاری و دموکراسی در نظام جمهوری اسلامی را به دنبال داشت ولی در مقابل محدودیت‌هایی که آیین‌نامه برای مجلس ایجاد کرد باعث شد که برخی ابهاماتی که رییس‌جمهور در صحبت‌هایشان مطرح کردند باقی بماند و نمایندگان به ناچار نظرات‌شان را در قالب تذکرات متعدد مطرح کنند.
این عضو فراکسیون اصولگرایان خاطر نشان کرد: بر این اساس و با استفاده از این تجربه، این طرح را ارائه کردیم تا با اصلاح آیین‌نامه موضوع سوال از رییس‌جمهور آثار بیشتری داشته باشد.
مطهری همچنین یادآور شد: از آنجا که سوال از رییس‌جمهور برای اولین بار در این دوره از مجلس مطرح شد، نمایندگان با تمام وجود نقاط ضعف آیین‌نامه را احساس کردند و بر این اساس می‌توانند نسبت به اصلاح آن اقدام کنند. اگر این اصلاح در دوره مجلس بعدی مطرح شود ممکن است که نمایندگان آن دوره ضرورت طرح آن را احساس نکنند و نسبت به این اصلاحیه مبادرت نورزند. وی با اشاره به ماده 197 فعلی آیین‌نامه داخلی گفت: طبق این ماده مدت طرح سوال از طرف نماینده منتخب سوال‌کنندگان حداکثر 15 دقیقه است که این مدت زمان بسیار کم است، همچنین طبق آیین‌نامه تنها یک نفر از سوال‌کنندگان می‌تواند سوالاتش را مطرح کند که این رویه نیز درست نیست.
مطهری ادامه داد: طبق آیین‌نامه سوال‌کننده تنها یک بار می‌تواند اظهارات خود را مطرح نماید که این موضوع باعث می‌شود که سوال‌کنندگان نتوانند ابهامات احتمالی که در پاسخ‌های رییس‌جمهور وجود دارد جواب دهند، همچنین در آیین‌نامه موضوع رای‌گیری در مورد اظهارات رییس‌جمهور پیش‌بینی نشده است که این موضوع باعث می‌شود که رییس‌جمهور موضوع سوال را جدی نگیرد.
نماینده مردم تهران خاطر نشان کرد: در این طرح پیش‌بینی شده که بعد از هر سوال رای‌گیری انجام شود و در صورتی که رییس‌جمهور به شش سوال نمایندگان پاسخ نداد زمینه استیضاح با رعایت اصول قانونی مندرج در این طرح فراهم می‌شود، در واقع در این طرح اینگونه پیش‌بینی شده است که پس از مطرح شدن یک بار سوال از رییس‌جمهور بحث استیضاح به وجود نیاید. مطهری با بیان اینکه این طرح پیچیده نیست، گفت: لازم نیست این طرح در کمیسیون مورد بررسی کارشناسی قرار گیرد چرا که نقایص آیین‌نامه برای همه روشن است و نمایندگان طبیعتا می‌توانند پس از تصویب دو فوریت، پیشنهادات خود را در صحن مطرح کنند. پس از اظهارات مطهری نماینده رودسر، به عنوان مخالف مطرح شدن دو فوریت طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی،‌ گفت: به نظر می‌رسد که مطرح شدن این طرح با قید دو فوریت تنها به خاطر نزدیکی انتخابات دور دوم مجلس است این اظهارات او با واکنش برخی از نمایندگان مواجه شد.
موافقان چه گفتند؟
یک عضو هیات رییسه مجلس، به عنوان موافق اول مطرح شدن دو فوریت طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی، با بیان اینکه مطرح شدن چنین طرحی ربطی به اقتدار رییس‌جمهور و شکل‌گیری نظام پارلمانی ندارد، گفت: این طرح به دلیل ناکارآمد بودن آیین‌نامه مطرح شده است و مطمئنا مجلس با استفاده از ظرفیت‌های قانونی‌اش می‌تواند در جهت تعامل بیشتر با قوای دیگر گام بردارد. محمد دهقان، در این طرح را بسیار شفاف خواند و گفت: در گذشته موضوع سوال از وزرا در آیین‌نامه اصلاح شد و این اتفاق در مورد بحث سوال از رییس‌جمهور رخ نداد چرا که تا قبل از مطرح شدن این موضوع، بحث سوال از رییس‌جمهور بندی متروکه در آیین‌نامه به شمار می‌آمد که بعد از انقلاب هیچگاه چنین موضوعی مطرح نشده بود. وی افزود: طبق ماده 197 فعلی آیین‌نامه منتخبین 15 دقیقه زمان برای طرح سوالات‌شان و رییس‌جمهور نیز یک ساعت زمان برای پاسخ‌های خود را دارند که مطمئنا چنین رویه‌ای اشکالات و خسارات واقعی را برای کشور در پی دارد.
نماینده مردم طرقبه و چناران با اشاره به طرح سوال از رییس‌جمهور در ماه گذشته در مجلس گفت: بعد از مطرح شدن سوال از رییس‌جمهور در مجلس به دلیل وجود ابهامات آیین‌نامه، نمایندگان اظهارات خود را در تذکرات متعدد مطرح کردند که این موضوع یک ساعت از وقت مجلس را گرفت از این رو لازم است تا با تصویب چنین طرحی همان راهی که مجلس هشتم در اصلاح آیین‌نامه برای اصلاح رویه سوال از وزرا در پیش گرفت برای سوال از رییس‌جمهور نیز پی بگیرد. این موضوع هیچ ربطی به نظام پارلمانی و یا اقتدار رییس‌جمهور ندارد. دهقان در توضیح دلیل مطرح شدن دو فوریت این طرح، گفت: از آنجا که موضوع سوال از رییس‌جمهور در مجلس فعلی برای نمایندگان ملموس شده است، آنها به خوبی بحث ناکارآمد بودن آیین‌نامه را در این باب درک می‌کنند از این رو این مجلس بهتر می‌تواند در خصوص اصلاح آیین‌نامه تصمیمات لازم را اتخاذ کند. وی در پایان در پاسخ به ابهامات مطرح شده از سوی عباسی، مخالف این طرح، گفت: طبق قانون پرونده رییس‌جمهور در صورت انجام تخلف، به قوه قضاییه ارجاع می‌شود تا به تخلفاتش رسیدگی شود.
یک عضو فراکسیون اصولگرایان مجلس نیز به عنوان موافق دو فوریت طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی، با بیان اینکه این طرح ناظر به این دوره ریاست‌جمهوری نیست، گفت: بسیار بعید است که نمایندگان تا پایان این دوره از مجلس هشتم موضوع سوال از رییس‌جمهور را مطرح کنند، هدف نمایندگان از چنین طرحی، برطرف کردن نواقص آیین‌نامه‌ای است. حجت‌الاسلام غلامرضا مصباحی‌مقدم، گفت: تجربه اخیر بعد از مطرح شدن سوال از رییس‌جمهور نشان داد که نقص قانونی در این رابطه وجود دارد. از این رو می‌توان گفت که اصلاح این ماده ناظر به این دوره ریاست‌جمهوری نیست و تلاش بر این است که این نقص قانونی برطرف گردد. وی ادامه داد: همانگونه که رویه قبلی سوال از وزرا نواقصی داشت و مجلس آن را اصلاح کرد، پس از موضوع سوال از رییس‌جمهور، نمایندگان نیز با تهیه این طرح درصدد برآمدند تا نواقص موجود را برطرف کنند به طوری که در اصلاح آیین‌نامه مربوط به سوال از وزرا، رویه اینگونه شد که نمایندگان نسبت به قانع شدن پاسخ‌های وزیر رای می‌دهند که در صورت قانع نشدن، کارت زردی به وزیر داده می‌شود تا بعد از سه کارت زرد زمینه استیضاح برای وزیر فراهم می‌شود این موضوع نیز بدان معنا نیست که این روند به استیضاح وزیر منجر می‌شود.
مصباحی‌مقدم ادامه داد: بعد از تجربه سوال از رییس‌جمهور و پاسخ‌هایی که رییس‌جمهور دادند، در تلاش برآمدیم تا با ارائه این طرح، آیین‌نامه را اصلاح کنیم. البته بسیار بعید است که نمایندگان تا پایان این دوره بخواهند دوباره سوال از رییس‌جمهور را مطرح کنند. اکنون مجلس هشتم از پختگی لازم قانونگذاری برخوردار است و به همین دلیل درصدد برآمده تا این ماده از آیین‌نامه را اصلاح کند.
وی در عین حال تاکید کرد: اگر این موضوع در مجلس بعدی مطرح شود مطمئنا تا زمانی که بحث سوال از رییس‌جمهور برای نمایندگان دوره آتی ملموس نشود، آنها انگیزه اصلاح نخواهند داشت. در ادامه بهمن محمدی، در مخالفت با دو فوریت مطرح شدن طرح اصلاح ماده 197 آیین‌نامه داخلی، گفت: در حال حاضر مسائل کلان‌تر و مهم‌تری از مطرح شدن چنین طرحی در کشور وجود دارد از این رو فوریت چنین طرحی موضوعیت ندارد.
این اظهارات توسط کوچک‌زاده تکمیل شد. این عضو فراکسیون انقلاب اسلامی در اخطاری گفت: به نظر می‌رسد که به دلیل لج و لجبازی چنین طرحی مطرح شده است، اجازه دهید قانون اجرا شود، البته امیدواریم وضع مجلس بعدی بهتر گردد.
مهدی کوچک‌زاده، با استناد به اصل 89 قانون اساسی گفت: دو بار تیمم، سه بار تیمم و صد بار تیمم کفایت به یک بار وضو گرفتن نمی‌کند، این موضوع مصداق بحث این طرح است، به طوری که در اصل 89 آمده است که لازمه استیضاح رییس‌جمهور، درخواست حداقل یک سوم نمایندگان است در صورتی که در این طرح به گونه‌ای راه فرعی برای استیضاح رییس‌جمهور در نظر گرفته شده است که اگر تعداد سوالات ارسال شده به قوه قضاییه درباره یک رییس‌جمهور به عدد شش برسد، طرح اسیتضاح در دستور کار قرار می‌گیرد. این رویه یعنی با نصف نمایندگان می‌توان رییس‌جمهور را استیضاح کرد.
در این هنگام برخی از نمایندگان در مخالفت با اظهارنظرهای کوچک‌زاده دو دو می‌کردند که وی در پاسخ خطاب به باهنر به عنوان رییس‌ جلسه گفت: آقای باهنر شما باید به آقایانی که ادب را رعایت نمی‌کنند و وسط حزف من می‌پرند بگویید که این کار را انجام ندهند که باهنر نیز چنین درخواستی را از نمایندگان کرد.
کوچک‌زاده همچنین گفت: در موضع سوال از رییس‌جمهور که در ماه گذشته نیز مطرح شد، دوستان ما قانع نشدند که موضع رییس ‌دفتر رییس‌جمهور در مورد مکتب ایرانی چه ربطی به رییس‌جمهور دارد که آنها به تبع آن می‌خواهند با اصلاح آیین‌نامه چنین پرونده‌هایی را به قوه‌قضاییه بفرستند.
باهنر پس از این اخطار تاکید کرد که اکنون بحث دو فوریت این طرح مطرح است و نباید وارد بحث بررسی جزئیات این طرح شد.
نفوی حسینی نماینده ورامین نیز با استناد به اصل 89 در اخطاری عنوان کرد که تبصره 2 این طرح روش جدیدی را برای استیضاح رییس‌جمهور ابداع می‌کند که باهنر نیز اینگونه پاسخ داد که اکنون بحث دو فوریت این طرح مطرح است که اینگونه اظهارات باید در زمان برسی جزئیات آن مطرح شود.
بدین ترتیب نمایندگان مجلس پس از استماع این سخنان با 138 رای موافق، 31 رای مخالف و 13 رای ممتنع از 200 نماینده حاضر در صحن علنی با دو فوریت اصلاح ماده 197 آیئن‌نامه داخلی مجلس موافقت کردند. در صورت تصویب این طرح مدت زمان طرح سئوال از رئیس‌جمهور از 15 دقیقه به 40 دقیقه افزایش می‌یابد و تعداد نماینده سئوال‌کننده می‌تواند بیش از یک نفر باشد، در ضمن هم رئیس‌جمهور و هم سئوال‌کنندگان می‌توانند مدت زمان خود را به چند بخش تقسیم کنند. در این طرح تعداد سئوال کنندگان می‌توانند حداکثر 5 سئوال را از رئیس‌جمهور بپرسند تا با توجه به کم شدن تعداد سئوال‌ها رئیس‌جمهور بهتر می‌تواند در مورد هر کدام توضیح دهد. در این طرح پس از پاسخ رئیس‌جمهور در مورد هر سئوال از نمایندگان رای‌گیری می‌شود که اگر نصف بعلاوه یک یا اکثریت نمایندگان از پاسخ‌های رئیس‌جمهور قانع نشوند، سئوال به قوه قضاییه ارجاع می‌شود و اگر تعداد سئوالات ارسال شده به قوه قضاییه به 6 مورد برسد، زمینه استیضاح رئیس‌جمهور مهیا می‌شود. در صورت تصویب نهایی این طرح در هر جلسه سئوال از رئیس‌جمهور حداکثر 5 سئوال از سوی نمایندگان پرسیده می‌شود و برای هر کدام از این سئوال‌ها به صورت جداگانه رأی‌گیری صورت خواهد گرفت که اگر یک رئیس‌جمهور در طی مدت 8 سال ریاست جمهوری نتواند نمایندگان را در 6 مورد سئوال قانع کند، استیضاح می‌شود.
به دلیل بی‌پاسخ ماندن سوالات نمایندگان از رییس‌جمهور
عده‌ای به فکر استیضاح احمدی نژاد هستند
مصطفی کواکبیان نماینده مردم سمنان در مجلس شورای اسلامی در تذکری در جریان بررسی دوفوریت طرح اصلاح ماده 197 آئین‌نامه داخلی مجلس که مربوط به طرح سوال از رئیس‌جمهور بود، خطاب به محمد‌رضا باهنر که ریاست جلسه علنی را برعهده داشت، گفت: شما قسم خورده‌اید که به آئین‌نامه عمل کنید.
وی افزود: فرمایشاتی که آقای کوچک‌زاده قبل از من بیان کرد، با وجود اینکه خودش هم می‌داند، در موضوع دوفوریت نبود و شما نیز هیچ تذکری به وی ندادید تا خارج از موضوع صحبت نکند.کواکبیان همچنین اظهار داشت: آقای عباسی هم در سخنان خود گفتند که این طرح به خاطر انتخابات هفته آینده است در حالیکه 40 نفر این طرح را امضا کرده‌اند و این توهین به 40 امضا کننده است چراکه این طرح ربطی به انتخابات ندارد.کواکبیان ادامه داد: مسیری در طرح سوال از رئیس‌جمهور طی شده و هرچند که تابوی سوال در مجلس شکسته شد و این یک پیروزی برای مجلس هشتم محسوب می‌شود اما بهره‌برداری لازم از این موضوع نشد.وی اضافه کرد: حتی در حال حاضر عده‌ای که به فکر استیضاح آقای احمدی‌نژاد هستند، دلیلشان این است که نتوانستند از سوال نتیجه بگیرند بر همین اساس بحث ما این است که آئین‌نامه باید اصلاح شود.محمد‌رضا باهنر نائب رئیس مجلس در پاسخ به تذکر کواکبیان گفت: آقای عباسی جمله خوبی نگفت.