نبرد در قاب رسانه

* آقای دکتر نقیب‌السادات، آیا جنگ نرم دستاورد عصر امروز است و چه تفاوتی با شیوه جنگ‌های سخت دارد؟
** صحبت از جنگ نرم، سخن از حربه های جدید نزاع در دنیای معاصر است. در گذشته معمولاً لشکرکشی ها به صورت فیزیکی با توپ، تانک و مسلسل بود و تسلیحات سخت حرف اول میدان نبرد را می زد گستره فیزیکی جنگ ها، مرزها به شمار می رفت اما اخیراً با تغییر این رویکردها و پس از استعمار فرانو، شکل جنگ ها به صورت نرم و منازعات فیزیکی به جنگ های غیر رودررو تبدیل شد.
در جنگ های نرم عرصه کارزار، افکار عمومی مردم است و ذهن ها در این وادی مورد هجوم قرار می گیرند، بنابراین ابزار رسانه مهمترین دستاوردی است که از آن برای تغییر در حوزه افکار عمومی مورد استفاده قرار می گیرد. در این روش یکی از رویکردها عملیات روانی است که در آن نفوذ بر افکار عمومی صورت می گیرد و از این طریق اطلاعات وارد ذهن افراد مورد هدف می شود.
* به نظر شما بزرگترین چالش ایران در برخورد با جنگ نرم چیست و آیا عدم آمادگی و آگاهی کافی در حوزه برخورد با رسانه‌های سایبری می‌تواند مهمترین معضل در مقابله با جنگ نرم دشمن باشد؟
** اعتقاد من نیز همین است که مهمترین چالش ایران در برخورد با جنگ نرم، عدم آگاهی در نحوه برخورد با رسانه های غربی است؛ چرا که رسانه هایی که غرب خود ابداع کرده، استفاده و مورد بهره برداری قرار می دهد و دارای جاذبه، تنوع و کثرت است. این رسانه ها تحت سلطه و نفوذ کشورهای غربی، اروپایی و امریکایی قرار دارد و بنابراین برای جوامعی چون ایران مشکلاتی را فراهم می کند.
بهره برداری از فناوری و استفاده از تکنولوژی های مدرن و تعاملی و عدم آموزش صحیح برای کنترل اطلاعات ، مهمترین چالش ایران محسوب می شود و همین برنامه ریزی کشورهای غربی باعث می شود تا عرصه و بستر نفوذ افکار عمومی شان در جوامعی چون ایران فراهم شود.
* برای مقابله با جنگ نرم سایبری بهترین روش در جوامعی چون ایران چیست و بیداری اسلامی ، تفکر و دانش چه نقشی در مقابله با جنگ نرم ایفا می کند؟
** در این مسیر ایران توانسته در راهبردهای دانشی و افکار عمومی خود را تقویت کرده و نفوذ این جوامع را در کشور کاهش دهد. یکی از مهمترین علل استفاده کشورها از جنگ نرم، دریافت این مطلب است که تفکر و دانش در این عصر حرف نخست را می زند. در دوران گذشته دولت ها سعی می کردند برای نفوذ به کشوری وارد مرزهای آن شده و جنگ داخلی راه بیندازند.
از جمله این کشورها امریکا و انگلیس بودند اما اکنون با توجه به شرایطی که مردم در حوزه تفکر و دانش درباره قدرت و نفوذ فیزیکی پیدا کرده اند، این کشورها با موج بیداری و هشیاری افکار عمومی جوامع رو به توسعه روبه رو شده و بنابراین امکان حضور در مرزهای آنها فراهم نشد.
در نتیجه جوامع زورگویی چون امریکا تصمیم گرفتند از حربه منازعه سخت به وادی های امن تر حرکت کنند، لذا رویکرد پنتاگون نیز در این حوزه تغییر کرد و این کشورها به جای آنکه بودجه نظامی و سرمایه گذاری در تسلیحات سخت داشته باشند به بخش تحقیقات ارتباطی روی آورده و نفوذ خود را به سوی افکار عمومی جوامع هدف متمرکز کردند. امروزه مشاهده می شود که پنتاگون 500 طرف قرارداد دانشگاهی برای هدایت نحوه تفکر از طریق رسانه در تمام دنیا ایجاد کرده است.
* جنگ رسانه‌ای در چه طیفی از انواع جنگ‌های نرم قرار دارد، دارای چه ابعاد و ویژگی‌هایی است و در نهایت چه تاثیری بر جوامع هدف باقی می گذارد؟
** رسانه مهمترین ابزار جنگ نرم است که با ابزار و مشتقات خاص خود، اطلاعات مختلف را دریافت کرده و به سایر جوامع منتقل می کند. به همین دلیل جنگ نرم در گروه جنگ رسانه ای، روانی و اطلاعاتی تعریف می شود. با حضور رسانه ها در جوامع، جریان اطلاعاتی نقش اصلی و عمده را در سوق دادن افکار عمومی ایفا کرده و شاخه های فرعی چون جنگ رسانه ای و اطلاعاتی پدید می آورد.
مهمترین نقش رسانه با تکنیک های مختلف در برنامه سازی از اصول مختلف تکاتکنیکی و فراتکنیکی است و تاثیر عمیق تری را نسبت به سایر ابزارها رقم می زند. در این نوع جنگ ها، مهمترین هدف، افزایش اطلاعات و دانش مخاطب برای بهره برداری از تولیدات رسانه ای و برنامه های مختلف است و زمانی نتیجه مثبت در مقابله با جنگ رسانه ای حاصل می شود که اطلاعات و فرآیندهای کاری به صورت پیشگیرانه ارائه شود نه به صورت درمانی، تا از این طریق پیشگیرانه بتوان از آثار منفی و پیامدهای رسانه ای دور ماند.
* برخی از صاحبنظران عرصه رسانه معتقدند در دانشگاه‌های ایران مبحث جنگ نرم مورد غفلت قرار گرفته و دانشجویان آگاهی چندانی از این مباحث ندارند، بنابراین دانشجویان با وجود دانش‌‌آموختگی، جزو قربانیان جنگ نرم قرار می گیرند. ارزیابی شما از این مبحث چیست و دانشگاه‌ها چه نقشی می‌توانند در جلوگیری از تاثیرات جنگ روانی و نرم در جامعه داشته باشند؟
** مقوله جنگ نرم مبحث اصلی حوزه اطلاعاتی و تولید دانش است، همان گونه که مقام معظم رهبری در یکی از سخنرانی های خود افسران و فرماندهان جنگ نرم را از دانشگاه ها دانسته اند، برای مقابله به مثل با این جریان رسانه ای، باید بتوان فرماندهانی از اساتید دانشگاهی برای تولید علم تربیت کرد. هرچه حجم دانش بالاتر باشد، امکان اینکه بتوان از اطلاعات به نفع خود استفاده کرد، بیشتر است.
ما نیز می توانیم نظیر کشورهای پیشرفته از قوای مستحکم تر در عرصه نبرد استفاده کنیم. بنابراین هر چه جنبه رسانه ای را تقویت کرده و آگاهی و بصیرت را در دانشگاه ها افزایش دهیم، برنامه ریزی، چینش و مقابله به مثل بهتر و با کیفیت تری خواهیم داشت. این مهم است که دانشگاه ها باید بیشتر به مباحث جنگ رسانه ای و نرم پرداخته و دانشجویان را با مباحث روز آشنا کنند تا دانشگاه ها نه تنها قربانی جنگ نرم نشوند بلکه خود نیز در تربیت سایر بخش های جامعه موثر باشند.
* وضعیت رسانه‌های ایران را در برخورد با جنگ نرم دشمن چگونه ارزیابی می‌کنید و آیا رسانه ملی با توجه به وظایف عمده‌ای که بر عهده دارد توانسته نقش و وظیفه خود را به نحو عالی در جامعه و بویژه جذب جوانان ایفا کند؟
** یکی از مهمترین مباحثی که امروز درباره ایران در جنگ نرم مطرح است، افزایش قابلیت های رسانه ای است. تمرکز از طریق رسانه ملی می تواند با تولید بموقع، پرجاذبه و مبتنی بر نیازها و مصالح مخاطب صورت گیرد و همین امر زمینه بهره برداری از رسانه را فراهم می آورد.
بنابراین منظور از این بحث این نیست که افراد از رسانه های خارجی استفاده نکنند بلکه کمتر افکار خود را غیرمنفعلانه به برنامه های رسانه خارجی بسپارند و زمینه بهره برداری فکر و ذهن خود از طریق تولیدات داخلی را فراهم آورند. رسانه ملی می تواند با ایجاد برنامه های جاذب، اوقات فراغت جوانان را پر کرده و آنها را از برنامه های مبتذل رسانه های خارجی دور نگه دارد. البته امروزه فعالیت رسانه ملی خوشبختانه گسترده تر شده و انصافاً برنامه های پرزحمت و پرجاذبه ای تولید می شود. بهتر این است تا با تمام امکانات و به صورت آگاه و فعال بتوانیم زمینه لازم را برای فرآیند مقابله با جنگ نرم دشمن ایجاد کنیم.