جغرافیای سیاسی ابوموسی

نشان دادن آخرین وضعیت آب و هوای 3 جزیره کوچک بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در میان 31 مرکز استان کشور، مهم‌ترین نکته‌ای است که هر روز در گزارش تصویری هواشناسی شبکه‌های مختلف سیما پخش می‌‌شود. امارات کوچک و کم‌سن و سال که هنوز 41 سال از تاسیس آن نمی‌گذرد هر از چند گاهی ادعای واهی‌ای مبنی بر حق حاکمیت بر جزایر سه‌گانه را مطرح می‌‌کند تا ایرانیان به تاریخ تاسیس امارات نگاهی انداخته و لبخندی بزنند. امارات کوچک همواره با این ادعا اتحادی ملی را در ایران رقم می‌‌زند و این‌بار همزمان با سفر احمدی‌نژاد به بوموسی این فرصت مجدد را فراهم کرد تا باز هم به تاریخ نگاه کنیم.
امارات
تاریخ تاسیس کشوری به اسم امارات که با متحد شدن 7 ولایت عربی بادیه‌نشین به دست آمد 12 آذر 1350 است، این در حالی است که ایران سرانجام پس از 85 سال شکایت و دوندگی توانست انگلیسی‌ها را مجاب کند در تاریخ 10 آذر 1350 (یعنی 2 روز قبل از استقلال امارات کوچک) از بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک خارج شوند و نظامیان ایران در 9 آذر 1350 (یعنی یک روز قبل از خروج انگلیسی‌ها و 3 روز قبل از استقلال امارات) وارد این جزایر شوند و ایران رسما کنترل این 3 جزیره را برعهده گیرد.
البته حاکمیت ایران بر این جزایر تاریخی است و یکی از نکات مهم نامگذاری خلیج‌فارس این بوده که در تاریخ همواره حاکمیت همه جزایر خلیج‌فارس در دستان ایرانیان بوده است، البته انگلستان پس از اینکه ولایات عربی جنوب خلیج‌فارس را مستعمره خود می‌‌کند از بی‌کفایتی برخی حاکمان استفاده کرده و این 3 جزیره را به تصرف خود درآورد.
امارات 4 سال بعد از تاسیس ادعاهای خود مبنی بر احقاق حاکمیت بر جزایر سه‌گانه را آغاز کرد و حتی موجب اتحاد اعراب در این‌باره شد تا جایی که بر اساس یک سند سری سفارت بریتانیا در بغداد، اولویت‌های صدام در آغاز جنگ چنین بود؛ اولویت اول: تصرف آبادان و خرمشهر، پیشروی به سوی اهواز ولی نیروهای ایرانی به طرز شگفت‌انگیزی مانع این پیشروی شدند.
اولویت دوم: پس از گذر از قصرشیرین پیشروی به سوی جاده کرمانشاه، تصرف اراضی نوار شمال و جنوب مندلی. اولویت سوم: در صورت قرار شیخ صقر حاکم رأس‌الخیمه برای سوخت‌دهی به جنگنده‌های عراقی، حمله به جزایر سه‌گانه و اشغال آنها و سپس تحت فشار قرار دادن تهران برای آغاز مذاکره در شرایط اشغال اراضی ایران.
جزیره بوموسی
حاکمیت ایران بر جزایر بوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک ریشه در دوره امپراتوری‌های عیلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی دارد. در این دوران نظم و امنیت ایرانی (persianpax) بر سراسر این پهنه آبی خلیج‌فارس و جزایر آن حکمفرما بود. جزایر سه‌گانه در سال ۱۹۰۸ به طور کامل تحت اشغال بریتانیا به عنوان قیم رسمی امارات متصالحه درآمد اما تا سال ۱۹۷۱ هیچ‌کدام از دولت‌های ایران این اشغال را قبول نداشته و بوموسی همراه تنب بزرگ و کوچک در تقسیمات کشوری ایران قرار داشتند.
در سال ۱۹۷۱ پس از توافق ایران و بریتانیا و پیش از خروج نیروهای نظامی انگلیس از منطقه و تاسیس کشور امارات عربی متحده، بوموسی همراه تنب بزرگ و تنب کوچک پس از نزدیک به 85 سال شکایت‌های مداوم دولت ایران علیه اشغالگری انگلیس سرانجام به ایران بازگردانده شد. در سال ۱۹۹۲ و پس از خاتمه جنگ خلیج‌فارس امارات عربی متحده برخلاف نظر شیخ شارجه و تفاهمنامه ۱۹۷۱ شارجه با ایران درباره بوموسی، اقدام به طرح ادعاهای مالکیت بر جزایر سه‌گانه کرد. این اقدام واکنش دولت ایران را برانگیخت.
شورایعالی امنیت ملی ایران در سال 1371 با صدور بیانیه‌ای 8 ماده‌ای بر حق حاکمیت بی‌چون و چرای ایران بر جزایر تاکید کرد. در بند هفتم این بیانیه آمده‌است: «طرح ادعاهای تاریخی درباره سرزمین‌های ایران اگرچه همواره به نفع ایران است، ما آن را به هیچ‌وجه به مصلحت امنیت منطقه نمی‌دانیم و تجربه ادعاهای مشابه از سوی عراق درس عبرتی در این زمینه ‌است».
ایران سندی تاریخی در اختیار دارد که طبق آن حاکم شارجه (تاکید می‌‌کنیم آن زمان کشوری به نام امارات وجود نداشته است) با ایران توافق می‌‌کند که کنترل بوموسی در اختیار ایران باشد.
بر اساس اظهارات شاهدان عینی از جمله پیروز مجتهدزاده، داوود هرمیداس‌باوند، محسن پزشکپور، اردشیر زاهدی و کتاب جزایر سه‌گانه دکتر طبرسا و قاسمی یک مقام مذاکره‌کننده وقت ایران در اداره نهم سیاسی وزارت خارجه و سفیر ایران در کویت یادداشت تفاهم سال ۱۹۷۱ قرارداد نیست و الزام‌آور نبوده ‌است این یادداشت تفاهم ترتیبات چگونگی بازگشت بوموسی به ایران را مشخص می‌‌کند و اعتبار آن 2 سال بوده ‌است. (قرارداد یا پیمان زمانی است که به تصویب مجلس و توشیح و اعلام در روزنامه رسمی بینجامد).
این یادداشت تفاهم میان معاون وزارت خارجه و نماینده ویژه انگلیس، سر ویلیام لوس و بر اساس درخواست حاکم شارجه و رأس‌الخیمه انجام و امضا شد و اما در ایران هرگز رسمیت نیافته‌است و در گزارشی که هویدا همان روز به مجلس داده چنین گفته‌ است: امروز نیروهای ما 3 جزیره را به مام میهن برگرداند. ما به هیچ چیز کمتر از حاکمیت و مالکیت کامل بر هر 3 جزیره بسنده نکرده‌ایم. در ۸ آذر ۱۳۵۰ یادداشت تفاهم با میانجیگری نماینده انگلیس ویلیام لوس میان دولت ایران و شیخ شارجه بسته شد.
مرز آبی
بوموسی در ۲۲۲ کیلومتری بندرعباس و همچنین در ۷۵ کیلومتری بندر لنگه و در ۶۰ کیلومتری شمال شارجه امارات واقع شده ‌است، این بدان معنی است که این جزیره به امارات نزدیک‌تر از ایران است و به عبارت بهتر اینکه فاصله مرز دریایی ما با امارات به لطف در اختیار داشتن بوموسی 60 کیلومتر است و با توجه به موقعیت استراتژیک این جزیره، عملا ایران به عنوان صاحب بلامنازع گلوگاه خلیج‌فارس شناخته می‌‌شود.
طبق کنوانسیون بین‌المللی دریایی، ایران می‌‌تواند 200 مایل فاصله از ساحل خود را در اختیار داشته باشد اما با توجه به اینکه فاصله ایران و امارات کمتر از این است طبق همان کنوانسیون عمیق‌ترین نقطه خلیج‌فارس از جزیره بوموسی تا شارجه به عنوان مرز دریایی تعیین شده است.
البته با توجه به عمق کم خلیج‌فارس ناوها و کشتی‌های بزرگ و نفتکش‌ها نمی‌توانند از بین بوموسی و امارات حرکت کنند چرا که عمیق‌ترین جای خلیج فارس درون خاک و آب متعلق به ایران است، یعنی تنها نقطه‌ای که کشتی‌های عظیم‌الجثه می‌‌توانند از آن بگذرند بین بوموسی و تنب بزرگ و کوچک است و ایران می‌‌تواند با توجه به حق حاکمیت خود به ‌کسی اجازه عبور از این نقاط را ندهد، به همین علت است که حتی ناوهای آمریکایی‌ای که از این نقطه عبور می‌‌کنند ملزم به پاسخگویی مرزبانان ایران هستند و در صورت لزوم از سوی ایران بازرسی می‌‌شوند.
اماراتی‌های بوموسی
قبل از استقلال امارات تعدادی از شارجه‌‌ای‌ها در بوموسی بودند و در کنار ایرانی‌ها در این جزیره زندگی می‌‌کردند و حتی با خروج انگلیسی‌ها در این جزیره ماندگار شدند. حاکمان اماراتی‌ بعد از استقلال از این شهروندان خود خواستند از بوموسی خارج نشوند و برای ماندگاری آنها هزینه‌های گزافی پرداخت کردند و هم‌اکنون هم طبق تفاهم‌های نانوشته هر روز یک کشتی از امارات به بوموسی و بالعکس در رفت و آمد است و مایحتاج اماراتی‌های بوموسی را فراهم می‌‌کند.
البته اماراتی‌های بوموسی حتی حق ندارند افراد فوت کرده خود را در این جزیره دفن کنند و برای این کار خاک امارات تنها مدفن آنها خواهد بود. حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره به «وطن‌امروز» می‌‌گوید: حدود 200 اماراتی میهمان ایرانی‌ها در بوموسی هستند و حتی حق ندارند مهاجران جدیدی به آنها اضافه شود. جمهوری اسلامی ایران به علت به کار بردن رأفت اسلامی این اماراتی‌ها را به عنوان میهمان پذیرفته و قصد اخراج آنها را ندارد. البته رابطه بوموسایی‌ها و اماراتی‌های آنجا بد نیست و کاری به کار هم ندارند.
جزایر آکواریومی
طبق تقسیمات کشوری بوموسی شهرستان است که مرکز آن جزیره بوموسی است. فرمانداری بوموسی 6 جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک، فرور بزرگ، فرور کوچک، سیری و بوموسی را تحت کنترل دارد و آنها به جزایر آکواریومی معروف هستند که می‌‌تواند یکی از جاذبه‌های توریستی زیبای این منطقه باشد.
جزایر آکواریومی دارای قابلیت‌های منحصر به فردی است از جمله چشم‌اندازهای بسیار جذاب و سواحل آرام و آب‌های پاک با انواع جلبک‌های دریایی که به عنوان یکی از بهترین زیستگاه‌های طبیعی شناخته می‌‌شود و ما در بخش گردشگری این شهرستان آمادگی داریم که با فعالان این حوزه در سراسر کشور همکاری داشته باشیم و زمینه‌هایی برای فعالیت آنان مهیا کنیم.
قریب به اتفاق ساکنان این شهر را شیعیان تشکیل می‌‌دهند و مراسم ملی و مذهبی همیشه بسیار پرشور برگزار می‌‌شود، مثل جشن نوروز و مراسم مذهبی مثل عزاداری‌های محرم و صفر، اربعین و ایام فاطمیه(س) و دیگر اعیاد ملی و مذهبی. آداب و رسوم مردم بوموسی کاملا مطابق با فرهنگ عامه ایرانی است و مردم این شهرستان در برگزاری آداب و رسوم هیچ تفاوتی با شهرها و استان‌های دیگر مثل تهران، خراسان، اصفهان، یزد و... کشور ندارند.
گوشمالی امارات
فلاحت‌پیشه اعتقاد دارد ایران باید قاطعانه در قبال امارات به برخورد شعاری پایان دهد و راهکارهای مناسبی را برای مقابله با این ادعاها ارائه دهد. وی در این باره به ما می‌‌گوید: قطع پیوندهای اقتصادی، تجاری و توریستی که روز به روز اماراتی‌ها را در قبال ایران گستاخ‌تر کرده یکی از راه‌های گوشمالی این کشور خواهد بود، همچنین دولت با توجه به موقعیت خوب جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی این جزیره باید برنامه‌هایی را برای توسعه آن داشته باشد چرا که به خاطر موقعیت استراتژیک این جزیره ایرانی، اماراتی‌ها سعی دارند درباره مالکیت آن برای ایران ابهام‌زایی کنند.
وی می‌‌افزاید: از ابتدای سال ۹۰ میلادی اماراتی‌ها بحث جزیره ایرانی بوموسی را مطرح کردند و علتش این بود که آنها درون استراتژی‌ای بازی کردند که ایجاد مشغله برای ایران بود یعنی درست بعد از ایامی که جنگ تحمیلی تمام و ایران با شعار صلح و امنیت منطقه وارد معادلات جدید شد، اینها مشغله‌ای تحت عنوان جزیره بوموسی را در محافل منطقه‌ای و بین‌المللی مطرح کردند و این نقشی است که در تقسیم کار علیه ایران به امارات داده شده است.
متاسفانه در طول این ایام نه‌تنها تنبیهی از سوی کشورمان نسبت به امارات صورت نگرفته، بلکه یکسری انحرافات اقتصادی، توریستی و ترانزیتی که آثار سوئی بر اقتصاد و توسعه کشور داشته، در امارات شکل گرفته است. در واقع بیشترین آمار فرار پول‌هایی که از ناحیه رانت و انحراف اقتصادی در ایران ایجاد می‌‌شود، در امارات سرمایه‌گذاری شده و این کشور به مهد کسانی تبدیل شده که سعی کرده‌اند ضرباتی به اقتصاد ایران وارد کنند.
این عضو کمیسیون امنیت ملی تاکید می‌‌کند اصلا امارات از عوامل مهم ضربه‌‌زننده به توسعه کشور است. کسانی که از رانت‌های مختلف استفاده کرده، دفاتر شرکت‌های مختلف را در امارات ایجاد کردند و به این روش به اقتصاد کشور ضربه زدند. این در حالی است که کالاهایی که از خاک امارات بویژه دوبی وارد کشور می‌‌شود، ایران را از ناحیه رونق دچار ضعف در توسعه می‌‌کند.