ترکیه؛ همسایه ناسازگار منطقه

ترکیه - آذربایجان
ترکیه و آذربایجان به دلیل قرابت زبانی و فرهنگی باید روابط گسترده‌ای داشته باشند اما تلاش آنکارا برای بهبود روابط با ارمنستان، موجب خشم باکو شد تا آنجا که الهام علی‌اف رئیس جمهور آذربایجان، تهدید کرد که گاز صادراتی به ترکیه را قطع خواهد کرد. در این بین فشار آمریکا و اروپا بر ترکیه بر سر مسئله کشتار ارامنه موجب شد، ترکیه چشم بر روابط خود با آذربایجان ببندد تا رضایت غرب را جلب کند. این در حالی است که در ابتدای استقلال جمهوری آذربایجان از شوروی، ترکیه تلاش کرد به همراه آذربایجان و ترکمنستان، پان ترکیسم را ترویج کند اما به دلیل گرفتن امتیازات گوناگون و فرار از فشار‌ آمریکا و اروپا، متحدین هم زبان خود را کنار گذاشت.
ترکیه - ارمنستان
ترکیه و ارمنستان بر سر مسئله‌ای که «کشتار ارامنه در سال 1915» عنوان می شود با یکدیگر اختلاف دارند. ارامنه می‌گویند در سال 1915 و در بحبوحه جنگ جهانی اول، دولت عثمانی مسبب مرگ یک و نیم میلیون ارمنی شده است. اگرچه درباره این عدد تردید وجود دارد اما کمتر کسی اصل قضیه را منکر شده. البته برخی معتقدند کشتاری در کار نبوده و ارامنه به دلیل گرسنگی و بیماری در مرز ترکیه- عراق و ترکیه- سوریه جان باخته اند.
بر سر این مسئله بود که در چند سال گذشته فرانسه و آمریکا، فشار بی‌امانی را بر ترکیه وارد کردند. کنگره آمریکا در مارس 2010، قتل‌عام ارامنه به وسیله ترک‌های عثمانی را به رسمیت شناخت که موجب تیرگی روابط واشنگتن- آنکارا شد اما از آنجایی که ترکیه تداوم رشد اقتصادی خود را در رابطه با آمریکا می‌دید، سعی کرد با بهبود روابط خود با ارمنستان، از این برهه گذر کند. ترکیه برای اینکه تبعات قطع گاز آذربایجان را مدیریت کند به ایران گرایش بیشتری پیدا کرد هرچند آذربایجان، تهدید خود را عملی نکرد و موافقتنامه ترکیه- ارمنستان نیز با مخالفت ایروان به جایی نرسید.
ترکیه - روسیه
روسیه از راه دریا با ترکیه همسایه است. از قرن 18 تا 20 این دو کشور هشت بار در چارچوب جنگ های عثمانی- روسیه جنگیده‌اند. عضویت ترکیه در ناتو، روابط بین دو کشور در اواخر قرن بیستم را کاملا تیره کرد اما قراردادهایی که طی سال‌های اخیر بین دو کشور بسته شد اندکی از یخ‌های روابط را ذوب نمود. با این حال استقرار رادارهای سپر موشکی آمریکا در ترکیه که به گسترش نفوذ ناتو در شرق می‌انجامد، روسها را دچار نگرانی کرده است. هرچند گفته می‌شود تعویض محل استقرار سپر موشکی از لهستان به ترکیه، پیشنهاد پوتین بوده اما درباره کیفیت استقرار آن، مسکو اعتراضاتی دارد. قرار بود فقط رادارهای این سیستم در ترکیه باشد اما در بیانیه وزارت خارجه ترکیه آ‌مده است که 25 پایگاه نظامی ناتو و ۹۰ بمب اتمی تحت نظر آمریکا در این کشور وجود دارد.
باتوجه به زمینه‌های خصمانه گذشته ، گرایش بیش از پیش ترکیه به سوی آمریکا موجب بروز تنش‌های جدیدی در روابط مسکو-آنکارا خواهد شد. «دیمیتری راگوژین» نماینده روسیه در ناتو درباره سپر دفاع موشکی در ترکیه گفت: «این اقدام ترکیه اگر چه تهدیدی در لحظه برای منافع استراتژیک روسیه نیست، اما مرحله آغازین یک پروژه بزرگ است که نگرانی عمیقی برای روسیه به همراه دارد.» سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه نیز درباره این سامانه گفت: «سامانه ضد موشکی آمریکایی اروپایی بر اساس پارامتر‌هایی ساخته می‌شود که در واشنگتن تعریف شده و ممکن است مواضع استراتژیک هسته‌ای روسیه را تا پایان دهه جاری به خطر بیندازد. ناتو و آمریکا تضمینی نداده‌اند که سیستم دفاع ضد موشکی آنها علیه روسیه مورد استفاده قرار نگیرد.»
ترکیه - یونان - قبرس
ترکیه و یونان سال‌هاست که بر سر دریای اژه و کشور قبرس با یکدیگر اختلاف دارند. با روی کار آمدن دولت اردوغان، آنکارا تلاش کرد، روابط خود را با آتن بهبود بخشد و در این راه ترکیه اعلام کرد حاضر است به یونان برای عبور از بحران اقتصادی کمک کند. با این حال حمایت یونان از ارمنستان در بحث اختلاف آنکارا-ایروان و نزدیکی رژیم صهیونیستی به یونان، پس از حمله کماندوهای اسرائیلی به کشتی مرمره آبی، وضعیت بین آتن و آنکارا را وخیم تر کرد. سفر لیبرمن و نتانیاهو به آتن و برگزاری دو رزمایش مشترک بین یونان و رژیم صهیونیستی، خشم مقامات ترکیه را برانگیخت. اختلافات ترکیه و یونان بر سر قبرس هم کماکان پا بر جاست و این مسئله گاه برای آنکارا دردسر ساز شده.
ترکیه - سوریه
ترکیه و سوریه در بیشتر مواقع، رابطه خوبی با یکدیگر نداشته‌اند. همپیمانی حکومت های لائیک ترکیه با غرب و رژیم صهیونیستی، موجب سردی روابط آنکارا-دمشق شده است. رویکرد اردوغان در رشد اقتصادی بر مبنای گرایش به شرق و جهان اسلام، روابط این دو کشور را بهبود بخشید اما دیری نپایید که با آغاز تنش‌ها علیه سوریه، ترکیه در خط مقدم مقابله با حکومت بشار اسد قرار گرفت.
آموزش و تجهیز و تسلیح مخالفان حکومت اسد در ترکیه، تحریک مخالفان در جسر الغشور (مرز ترکیه و سوریه) و نهایتا اعلام جنگ به این کشور از جمله تلاش‌های ترکیه برای براندازی حکومت سوریه یا وادار کردن آن به خروج از محور مقاومت است. تحریم اقتصادی سوریه، آخرین اقدام ترکیه بود که هم راستا با اهداف غرب انجام شد. اگر سوریه از بحران کنونی خارج شود، ترکیه در شرایط دشواری قرار خواهد گرفت و آنگاه علاوه بر از دست دادن همسایگان ، حمایت آمریکا را از دست داده و همچنان در پشت درهای اتحادیه اروپا نیز خواهد ماند.
ترکیه - عراق
روابط آنکارا بغداد به دلیل کمک کردهای شمال عراق به همتایان خود در جنوب ترکیه، همواره تنش آلود بوده است. پ.ک.ک از حمایت آمریکا و رژیم صهیونیستی برخوردار است و علیه ترکیه اقدام می‌کند و آنکارا بر سر این مسئله همواره با بغداد درگیر بوده است. دولت عراق از طرفی نمی‌تواند جلوی فرار کردهای ترکیه به شمال کشورش را بگیرد و از طرفی با ترکیه بر سر این مسئله دچار تنش شده. ارتش ترکیه بارها به عمق خاک عراق قشون کشی کرده تا کردها را سرکوب کند اما در این امر موفق نبوده.
علاوه بر این ترکیه با عراق بر سر سهم همسایه جنوبی خود از رودخانه دجله، مشکل دارد. این مسئله می‌تواند در آینده تنش‌های بیشتری بین دو کشور ایجاد نماید. همچنین شواهد و قرائنی از کمک ترکیه به آمریکا برای تجزیه عراق وجود دارد کما اینکه دختر اربکان نسبت به همکاری‌های ترکیه با آمریکا علیه عراق هشدار داده و گفته بود آمریکا پس از اینکه با همکاری ترکیه، عراق را تجزیه کرد، ترکیه را نیز تجزیه خواهد کرد.
ترکیه - ایران
روابط ایران و ترکیه در چند سال اخیر با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه بهبود چشمگیری یافت. حمایت‌های ایران از ترکیه به ویژه در بحث صادرات گاز، برگ برنده اردوغان در پیروزی انتخاباتی بود. روابط دو کشور تا آنجا پیشرفت که ترکیه به عنوان میانجی بحث هسته‌ای ایران انتخاب شد و در کنار برزیل قرار گرفت اما اینجا هم روابط با یک همسایه، قربانی گرایش ترکیه به غرب شد. تلاش ترکیه برای خارج کردن سوریه از محور مقاومت و استقرار رادار سپر موشکی در کشورش، دو موضوعی بود که ایران را به همسایه شمال غربی خود بدبین کرد. با این حال رویه ایران از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، حمایت از ملت‌های مسلمان غیر مسلمان تحت استعمار بوده است و به همین دلیل ادبیاتی که الهام علی اف علیه ترکیه برد از زبان مقامات ایران هرگز شنیده نشد. با این حال تهدید ایران علیه ترکیه که در پی تهدید دمشق از سوی آنکارا صورت گرفت موجب شد ترکیه در برخورد با سوریه ، دچار نگرانی‌هایی شود.
رویای احیای عثمانی با زنجیره دولت‌های اخوانی
ترکیه به احیای عثمانی در شکلی جدید می‌اندیشید آنکارا می‌خواهد آن گروه از اخوان المسلمین که طرفدار آمریکا هستند در تمام کشورهای عربی روی کار بیایند چرا که عدالت و توسعه حزب بیرون آمده از جماعت اخوان المسلمین ترکیه است. حالا اردوغان و یارانش دنبال این هستند که در مصر، تونس،لیبی و سوریه اخوانی‌ها روی کار بیایند تا زمینه برای رهبری آنکارا در منطقه فراهم شود اما نسل دوم به بعد اخوانی‌ها چنین دورنمایی را محقق ناشدنی می‌نمایانند. رد نظر اردوغان از سوی مردم مصر و تونس که خواهان انتخاب حکومت‌های لائیک شده بود، نشان داد که رویاروی رهبری بر منطقه یک توهم آمریکا ساخته است که در مغز مسئولان حزب عدالت و توسعه جای داده و با این دل خوشکنک ، ترکیه را علیه همه همسایگان خود شورانده است. گفته می‌شود ترکیه روابط خوبی با گرجستان و بلغارستان دارد اما اگر حکومت‌هایی با گرایش روسی در این کشورها بر سر کار آیند ، روابط ترکیه با آنها نیز دچار چالش خواهد شد چرا که تنظیم سیاست خارجی آنکارا در واشنگتن انجام می‌شود.
عمل بر اساس منافع ملی تا آنجا عاقلانه است که به ضرر دوستان تمام نشود اما ترکیه بی اعتنا به این مسئله آینده خود را قربانی اهداف آمریکا کرده است. این قطعا به ضرر منافع ملی ترکیه است و از این کشور چهره همسایه‌ای ناسازگار تصویر نموده.