هاشمی بر کرسی ریاست؟

پنجمین دوره از مجمع تشخیص مصلحت نظام در روزهای میانی اسفندماه پایان یافت و اکنون همگان منتظر اعلام لیست اعضای جدید از سری مقام معظم رهبری هستند. شاید این دوره از فعالیت مجمع تشخیص مصلحت دارای فراز و فرودهایی بیش از دوره‌های قبلی بود آنچنانکه منتقدان هاشمی‌رفسنجانی که ریاست این مجمع را برعهده دارد، از هر فرصتی استفاده کردند و در برای کاستن از اعتبار رئیس این نهاد از هیچ تلاشی فروگذار نکردند.
دولت نیز آنچنان که انتظار می‌رفت، رابطه خوبی با مجمع برقرار ننمود که یک نمونه آن، اینچنین بود: «به دنبال ارجاع موارد اختلافی لایحه برنامه پنجم توسعه کشور بین مجلس و شورای نگهبان به مجمع تشخیص مصلحت نظام بود که محمود احمدی‌نژاد در نامه‌ای خطاب به نمایندگان مجلس و روسای قوه مقننه و قضائیه و مجمع تشخیص مصلحت نظام، ایراداتی را به شیوه و محدوده قانون‌گذاری مجلس گرفت و در سایه آن نظر مجمع تشخیص مصلحت نظام مورد انتقاد قرار داد.
در بخشی از نامه‌ای که احمدی‌نژاد نوشته بود این‌طور آمده بود: «متأسفانه مدیریت محترم مجلس در فرآیند بررسی و تصویب لایحه برنامه پنجم برخلاف رهنمودهای راهگشای رهبر معظم انقلاب و حتی در مواردی با بی‌توجهی به آیین‌نامه داخلی مجلس و برخلاف نص صریح قانون اساسی بر لغو اختیارات قانونی قوه مجریه و دخالت در اموری مانند انتخاب و نصب و عزل مقامات اجرایی و اداره اموال دولتی اصرار می‌ورزد و بعد از اعلام مغایرت مصوبه یاد شده با قانون اساسی و ارجاع موضوع به مجمع تشخیص مصلحت نظام، مدیریت مجمع نیز برخلاف وظایف قانونی و حتی آیین‌نامه داخلی آن مجمع تلاش کرد اختیارات مصرح قوه مجریه را مخدوش نماید.»
البته مجمع تشخیص مصلحت که با اعضای باسابقه و باتجربه به فعالیت خود ادامه می دهد، در برابر این اظهارات دولت ساکت ننشست و پاسخ داد: «چنین بود که مجمع هم وارد عمل شد، از خود دفاع کرد و گفت: «همان‌گونه که گذشت شأن مجمع در مورد اختلاف مجلس و شورای نگهبان و سیاست‌های کلی، شأن تشخیص مصلحت است که در واقع شأن رهبر نظام می‌باشد و مجمع به عنوان هیأت مستشاری رهبری این شأن رهبر را بر عهده دارد. به همین لحاظ اعتبار مصوبات مجمع برتر از مصوبات سایر نهادهای قانونی است و بنا به تفسیر شورای محترم نگهبان «هیچ ‌یک از مراجع قانون‌گذاری حق رد، ابطال، نقض و فسخ مصوبه مجمع را ندارد.»
در نتیجه به نظر می‌رسد اعتراض به مصوبات قانونی مجمع و ایراد و اشکالات غیرموجه به آن نوعی بی‌توجهی به قانون اساسی و اعتراض به مقام ولایت است و از هیچ کس پذیرفته نیست. نتیجه اینکه، روال طی شده در تدوین سیاست‌های کلی نظام، رفع معظلات، حل و فصل موارد اختلافی میان مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان به ویژه موارد لایحه برنامه پنجم توسعه و موارد اعتراض نامه اخیر رئیس جمهور، تماماً براساس نص صریح قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی مجمع تشخیص مصلحت نظام که به تأکید رهبری معظم انقلاب رسیده انجام شده است.
بدیهی است چنانچه آقای رئیس جمهور به روند قانونی امور در حوزه اختیارات و مسئولیت‌های مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان، قوه قضائیه و مجمع تشخیص مصلحت نظام که برآمده از قانون اساسی هستند اعتراض دارد باید ضمن احترام به مصوبات و اجرای آنها، درصدد اصلاح قانون اساسی آن هم از مجاری معین شده در قانون برآید که طبعاً انجام این کار نیز سازوکارهای قانونی خود را دارد.»اختلافات میان دولت و مجمع تنها به این مورد ختم نمی‌شود چنانکه محمود احمدی‌نژاد به عنوان عضو حقوقی مجمع می‌بایست در جلسات حضور پیدا کند اما او به هر دلیلی که برخی اختلاف او با هاشمی‌رفسنجانی می‌دانند، از این حضور سر باز می‌زند.
غلامحسین الهام در این باره گفت: «رئیس‌جمهور از دوره دولت دهم به بعد در جلسات مجمع شرکت نمی‌کند، چرا که این این دوره اتفاقاتی در مجمع افتاد که مجمع باید یک مقدار اینها را اصلاح می‌کرد یا در مواضع اعلامی مقداری بازنگری می‌کرد یا این اطمینان را ایجاد می‌کردند که حضور دولت به عنوان یک بخشی از کارشناسی اساسی و بخش عمده کشور مطرح باشد ولی با این مواضعی که بعد از دوره دولت دهم در مجمع صورت گرفته، اگر بنده هم جای رئیس‌جمهور بودم، در جلسات مجمع شرکت نمی‌کردم.»
البته در مقابل این اظهارات الهام، مجید انصاری می‌گوید که او باید در جلسات حاضر باشد تا اگر تصمیمی گرفته شد و دولت اعتراض داشت در همان جلسه بیان کند. و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام غیبت رئیس‌جمهور را اینگونه توضیح می‌دهد: «همان‌گونه که قبلاً گفتم در مجمع یک فضای کاملاً آزاد برای بحث و استدلال وجود دارد. چون رسانه‌ها حضور ندارند و هرکس هرچه می‌خواهد بحث می‌کند، جواب می‌دهند و استدلال می‌آورند، انتقاد می‌کنند و بعد رأی‌گیری می‌کنیم. تفاوتی بین اعضا و سران قوا از این جهت نیست.
ایشان جلسات دیگری که دارد، رئیس است و کمی که بحث می‌شود، تصمیم می‌گیرد. اما اینجا این‌گونه نیست. من هم بحث‌ها را آزاد می‌گذارم و در محدوده آیین‌نامه عمل می‌کنم و گاهی هم در بحث‌ها یک مقدار از آیین‌نامه هم جلوتر وقت بحث بیشتری می‌دهیم. چون اختیار دارم که اگر فرض کنید یک نفر باید صحبت کند، بگویم دو یا سه نفر صحبت کنند تا مسئله پخته و روشن شود. فضای جلسه کاملاً برای رأی دادن آزاد است. خیلی موارد هست که برخلاف نظر من رأی داده می‌شود. پیشنهاد می‌دهم و گاهی پیشنهاد من هم قبول نمی‌شود. به کسی برنمی‌خورد.
هاشمی در مجمع ماندگار است
از دیگرسو با پایان دوره پنجم تلاش‌هایی از سوی منتقدان هاشمی آغاز شده است که با اظهارات مرتضی نبوی که عضوی از مجمع از اردوگاه اصولگرایان است، ناکام ماند. او چندی پیش گفته بود که «هاشمی‌رفسنجانی در مجمع ماندگار است». از دیگر اتفاقات رخ داده در دور پنجم مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌توان به فوت آیت‌الله توسلی اشاره کرد. شاید فراموش نشود که این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام که از یاران نزدیک بنیانگذار انقلاب هم بود، پس از هتک حرمتهایی به بیت امام از سوی برخی سایت‌ها و چهره‌ها، در حین دفاع از بیت و یاران امام در جلسه مجمع بر اثر سکته قلبی دار فانی وداع گفت. اکنون باید منتظر معرفی لیست دوره ششم مجمع تشخیص مصلحت نظام از سوی مقام معظم رهبری بود.
اعضای مجمع چه کسانی بودند؟
پیش از این لازم است مروری به تشکیل و فعالیت‌های مجمع تشخیص مصلحت نظام در پنج دوره گذشته داشته باشم. این نهاد در تاریخ 18 بمن 1366 توسط امام خمینی(ره)، به منظور حل اختلاف میان شورای نگهبان و مجلس به وجود آمد. مجمع تشخیص مصلحت نظام، از جمله نهادهای جمهوری اسلامی ایران است که پس از تغییر قانون اساسی در سال 1368 در ساختار حقوقی کشور قرار گرفت. این نهاد برگرفته از اصول 111، 112 و 177 قانون اساسی است و تعیین اغلب اعضای این نهاد، به عهدۀ مقام معظم رهبری گذاشته شده است.
در هنگام تاسیس تا فوت امام، آیت‌الله خامنه‌ای (رئیس‌جمهور وقت)، هاشمی‌رفسنجانی (رئیس‌جمهور وقت)، موسوی‌اردبیلی (رئیس شورای عالی قضائی)، توسلی، موسوی‌خوئینی‌ها و نخست‌وزیر همچنین مرحوم حجت‌الاسلام حاج سیداحمد خمینی (فرزند حضرت امام) نیز برای ارائه گزارش جلسات به حضرت امام عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام بودند و ریاست مجمع برعهدۀ آیت‌الله خامنه‌ای بود.
در سال 1368 و در جریان بازنگری مجمع رسماً به صورت یکی از نهادهای رسمی کشور درآمد و علاوه بر وظیفه حل اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان پس از بحث‌های مشروح درباره جایگاه مجمع تشخیص مصلحت، وظایف یازده‌گانه‌ای برعهدۀ این مجمع قرار گرفت. اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام سی و پنج نفر هستند که به همراه 6 نفر فقهای شورای نگهبان و 3 نفر اعضای حقوقی (رؤسای قوای سه‌گانه) حداکثر به 44 نفر می‌رسند و گاهی ممکن است با حضور وزیر یا رئیس دستگاهی همچنین رئیس کمیسیون مربوط به آن می‌شود به 45 نفر نیز برسد.
اعضای مجمع شامل شخصیت‌های حقوقی: رؤسای سه قوه مجریه، مقننه و قضائیه همچنین فقهای شورای نگهبان همچنین وزیر یا رئیس دستگاهی که موضوع مورد بحث در مجمع مربوط به آن می‌شود. مجمع تشخیص مصلحت نظام، مسئولیت تصمیم‌گیری در سیاستهای کلان داخلی و خارجی ایران و حل اختلاف میان قوای سه‌گانه را برعهده دارد. همچنین طی ابلاغ چشم‌انداز بیست‌ساله نظام از سوی رهبری وظیفه تدوین برنامه چشم‌انداز 20 ساله (از 1384 تا 1404) و نظارت بر اجرای آن را برعهده مجمع تشخیص گذاشته شده است.
از سال 1385 رهبر انقلاب، اختیار نظارت بر عملکرد قوای سه‌گانه در اجرای سیاست‌های کلی را که از اختیارات رهبر است، به مجمع واگذار کردند. در ابتدای معرفی آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبری نظام، شخصیت‌های حقوقی فقهای شورای نگهبان (6 نفر) روسای سه قوه (قوای مجریه ـ مقننه و قضائیه) آقایان: مهدوی‌کنی ـ یوسف صانعی ـ سیداحمد خمینی ـ سیدمحمد موسوی‌خوئینی‌ها ـ محمدعلی موحدی کرمانی ـ حسن صانعی ـ محمدرضا توسلی ـ عبدالله نوری و یک نفر دیگر انتخاب شدند که دو تن از اعضا تا پیش از پایان دوره از مجمع کناره‌گیری کردند. در دوره سوم نیز تغییرات گسترده‌ای رخ داد و برخلاف دوره‌های گذشته به جای رئیس‌جمهور شخصی حقیقی عهده‌دار ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام شد.
آقایان هاشمی‌رفسنجانی، مهدوی‌کنی، امینی، واعظ طبسی، احمد جنتی، امامی‌کاشانی، حسن حبیبی، ولایتی، محمدی‌ری‌شهری، حسن صانعی، حسن روحانی، موسوی‌خوئینی‌ها، عسگراولادی، دری‌نجف‌آبادی، علی لاریجانی، مصطفی میرسلیم، توسلی، عبدالله نوری، مرتضی نبوی، فیروزآبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدارزنگنه، محمد هاشمی، محسن نوربخش و محسن رضائی (دبیر مجمع) این افرد به موجب حکم مورخ 27/12/1375 برای یک دوره 5 ساله انتخاب شدند و آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی نیز توسط مقام معظم رهبری به عنوان رئیس مجمع تشخیص مصلحت منصوب شد.
در این دوره هم 2 تن از اعضا از حضور در جلسات مجمع انصراف دادند. در دوره چهارم نیز در سال 1380 اعضای جدید مجمع طی حکم مقام معظم رهبری برای مدت پنج سال انتخاب شدند و بار دیگر هاشمی‌رفسنجانی رئیس مجمع شد. همچنین در اواخر سال 85 رهبر معظم انقلاب برای دوره پنجم آقایان هاشمی‌رفسنجانی، احمد جنتی، واعظ طبسی، امینی نجف‌آبادی، غلامعلی حدادعادل، امامی کاشانی، موحدی کرمانی، حسن حبیبی، علی‌اکبر ولایتی، دری‌نجف‌آبادی، محمدی‌ری‌شهری، حاج شیخ حسن صانعی، حسن روحانی، حبیب‌الله عسکراولادی، علی لاریجانی، محمدرضا باهنر، مجید انصاری، سیدمصطفی میرسلیم، توسلی‌محلاتی، سیدمرتضی نبوی، علی‌اکبر ناطق‌نوری، سیدحسن فیروزآبادی، غلامرضا آقازاده، بیژن نامدارزنگنه، محسن رضایی، حسین مظفر، محمد هاشمی، محمدرضا عارف، محمدجواد ایروانی، پرویز داودی، غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، علی آقامحمدی، محمد فروزنده، داود دانش‌جعفری با یک تغییرات جزیی در افراد به عنوان اعضای مجمع انتخاب کردند و بار دیگر هاشمی‌رفسنجانی رئیس مجمع شد.