دستاوردهای یک دیدار

ایرنا: در اجلاس بین‌المللی ویژه عراق که روزهای پنجشنبه و جمعه گذشته در تفرجگاه شرم‌الشیخ مصر برگزار شد، بیشتر توجه ناظران به دو دیداری بود که انتظار می‌رفت، کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا در حاشیه اجلاس با منوچهر متکی و ولید المعلم وزیران امور خاجه ایران و سوریه انجام دهد. دیدار رایس با المعلم همان‌گونه که پیش‌بینی می‌شد، انجام شد اما دیدار دوم یعنی دیدار با متکی به رغم ابراز تمایل شدید ولی غیر رسمی طرف آمریکایی، صورت نگرفت. از اظهارات مقامات سوری پس از دیدار ولید المعلم با کاندولیزا رایس در حاشیه اجلاس شرم‌الشیخ که نخستین دیدار در سطح وزیران خارجه دو کشور از سال 2003 میلادی به شمار می‌رود، چنین برمی‌آید که دمشق از نتایج ملاقات رضایت دارد. اما این سوال نیز مطرح است که این دیدار به سود کدام طرف تمام شده است؟ در طول 4 سال اخیر، آمریکا به علت مخالفت سوریه با تهاجم به عراق در سال 2003 میلادی، تمامی تلاش خود را برای انزوای این کشور به کار برده و در هر فرصتی دمشق رابه عدم کنترل مرزهای مشترک با عراق و پناه دادن به سردمداران رژیم صدام متهم می‌کند، همچنان که با محاصره و مجازات‌های اقتصادی، سوریه را در تنگنا گذارده است. تیرگی در روابط واشنگتن ـ دمشق پس از ترور رفیق‌الحریری نخست‌وزیر پیشین لبنان در اوایل سال 2005 میلادی به اوج خود رسید.

واشنگتن به همراه همپیمانان غربی و منطقه‌ای خود سوریه را به نقش داشتن در ترور الحریری متهم کرد؛ اتهامی که سوریه به شدت آن را رد کرده است.

ترور الحریری بهانه‌ای شد تا آمریکا فشارها علیه سوریه را شدت بخشد. خانم مارگارت اسکوپی سفیر خود را از دمشق فرا خواند و قطعنامه‌هایی را علیه سوریه از تصویب شورای امنیت سازمان ملل گذراند. با این حال، تلاش‌های آمریکا برای منزوی نگه داشتن سوریه به شکست انجامید و کشورهای اروپایی و حتی طرف‌های آمریکایی پی بردند که منافعشان ایجاب می‌کند که با سوریه در ارتباط باشند. چنانچه در چند ماه اخیر بسیاری از هیات‌های بلندپایه اروپایی و آمریکایی و در صدر آنها نانسی پلوسی رئیس مجلس نمایندگان آمریکا از سوریه دیدن کردند و با مقامات این کشور در مورد مسائل مختلف از جمله نقش‌آفرینی در حل و فصل بحران‌های منطقه‌ای به رایزنی پرداختند. سوریه همواره برای گفت‌وگو با دولت آمریکا به منظور حل و فصل همزمان مشکلات منطقه اعلام آمادگی کرده است. دمشق معتقد است که مسائل منطقه اعم از بحران عراق، لبنان، فلسطین و جولان به یکدیگر مرتبطند و نباید آنها را از هم جدا دانست. با این وجود، وزیر امور خارجه آمریکا پس از مذاکره با همتای سوری خود اعلام کرد که در این دیدار تنها به مساله عراق پرداخته شد. رایس گفت: ‌سوری‌ها به صراحت اعلام کرده‌اند که خواهان برقراری ثبات در عراق هستند اما میان حرف و عمل فرق است و باید منتظر ماند و دید که دمشق چه گام عملی‌ای را در این مسیر خواهد برداشت. سوریه نیز پس از این دیدار اعلام کرد که در تشویق آمریکا برای تغییر سیاست‌های خود موفق بوده و تسلیم فشارها نشده است و اساسا طرف آمریکایی بیشتر نیاز داشت که این دیدار انجام شود.

یک تحلیلگر سوری در این‌باره گفت: موافقت دمشق با دیدار المعلم ـ رایس و سخنان وزیر خارجه آمریکا پس از دیدار نشان می‌دهد که، سوریه از پیش‌شرط خود برای گفت‌گو با آمریکا که همانا قرار دادن تمامی مشکلات منطقه در یک سبد و رایزنی یک جا درمورد آن است چشم‌پوشی کرده است.

موفق محمد در گفت‌و‌گو با ایرنا افزود: ‌انتظار می‌رفت سوریه طوری زمینه‌سازی کند که این دیدار از تعارفات به دور ماند و همه مسائل مورد توجه سوریه، مطرح شود. با این حال، به گفته این کارشناس سیاسی سوری، از لحن متکبرانه رایس پس از دیدار با المعلم، چنین برمی‌آید که این دیدار اثر چندانی در تغییر مواضع خصمانه آمریکا نداشته است.

وی تصریح کرد: سوریه می‌توانست در دیدار با رایس تانی کرده و همانند ایران سیاست مانور برای گرفتن امتیاز از واشنگتن را دنبال کند، به ویژه آنکه برخی پرونده‌های مربوط به سوریه مانند مذاکره در مورد جولان در دست آمریکا است وآمریکا نیز برای خروج از باتلاق عراق به شدت به سوریه نیاز دارد.

موفق محمد ابراز عقیده کرد: همه این مسائل باید در دیدار المعلم و رایس مطرح می‌شد، اما حال که تنها مساله عراق مطرح شده، بدین معنی است که تنها خواسته‌های آمریکا در رابطه با کنترل مرزهای سوریه با عرق مطرح شده است. این تحلیلگر سوری در مورد خودداری متکی از ملاقات با رایس نیز گفت: اشتیاق و شتاب طرف آمریکایی برای دیدار با متکی آنچنان بود که بسیاری از مطبوعات منطقه و جهان در صدر صفحات خود این تیتر را آوردند: «متکی، رایس را از دیدار خود محروم کرد.»

با این حال، به گفته این کارشناس سوری، اصول دیپلماتیکی که باید مذاکرات بر مبنای آن شکل گیرد، یعنی تقاضای رسمی آمریکا برای مذاکره و تعیین چارچوبی برای آن، رعایت نشد. موفق محمد افزود: به نظر می‌رسد، خودداری متکی از دیدار با رایس در حاشیه اجلاس بدین علت باشد که جمهوری اسلامی ایران گفت‌و‌گوی مستقیم با دولت آمریکا را مستلزم اتخاذ اقدامات عملی و رسمی از سوی این دولت می‌داند.