پوتین و الزامات داخلی و خارجی جدید

نویسنده: عفیفه عابدی
بازگشت پوتین به قدرت گمانه زنی های زیادی را درباره آینده روسیه، چه به لحاظ داخلی و چه به لحاظ خارجی و بین المللی ایجاد کرده است. بسیاری از ناظران بین المللی چشم انداز آینده روسیه را با توجه به رویکردهای گذشته پوتین که ظاهرا در مقابل غرب بود، ترسیم می¬کنند. اما نکته حائز اهمیت این است که شرایط امروز روسیه، در داخل، منطقه و نظام بین الملل نسبت به گذشته تغییرات و تحولات زیادی یافته است و این موضوعات قطعا بر روی شخص پوتین بی تاثیر نبوده و از دیدگان وی نیز پنهان نمانده است. به عبارت دیگر پوتین در دوره جدید با الزامات داخلی و بین المللی جدیدی روبروست و نقطه ثقل همه این تحولات برای روسیه نیز چرخش قدرت در داخل است که زمینه را برای رئیس جمهور جدید روسیه برای بسیاری از اصلاحات و تجدیدنظرگرایی شخصی و حقوقی فراهم کرده است.
الزامات داخلی
دو مساله بسیار مهم در داخل روسیه اینک متفاوت از گذشته است. از طرفی پوتین در دوره جدید با گسترش دامنه اعتراضات آگاهانه مردم خاورمیانه و جهان به داخل روسیه روبرو است و بطور واقعی می بیند که ذائقه سیاسی بخشی از مردم روسیه به تبع تغییر ذائقه سیاسی مردم جهان تغییر کرده و عرصه برای فردگرایی وی در حاکمیت روسیه تنگ تر شده است. از طرف دیگر پوتین در شرایط کنونی از ابزارهای اقتصادی قابل توجهی برخوردار نیست. پوتین در دوره اول ریاست جمهوری خود، از ابزار چانه زنی نفت و گاز برخوردار بود، همین مساله منجر به عکس العمل و برنامه های متقابل شرکای غربی روسیه در زمینه انرژی شد. علاوه بر این پوتین اینک با جریان معکوس سرمایه از داخل به خارج روبروست و از مجموع اظهارات و رفتارهای مقامات روسی هم برمی آید که روس ها پذیرفته اند به لحاظ تکنولوژی صنعتی و حتی نظامی از صنعت روز جهان عقب مانده و نیازمند الگوپذیری از غرب در زمینه فناوری های نوین حتی در عرصه نظامی هستند.
الزامات خارجی
مجموع اظهارات و مقالات پوتین نشان می دهد که با دور جدیدی از تمرکز دولت جدید روسیه بر اوراسیاگرایی روبرو هستیم. اما این اشتباه است که از شعارهای انتخاباتی پوتین در مقابل آمریکا و غرب چنین برداشت کنیم که پوتین در عمل هم غرب ستیز خواهد بود. شعار انتخاباتی پوتین که ناگزیر از اجرای آن خواهد بود نوسازی روسیه است و نوسازی روسیه بدون همکاری با کشورهای صنعتی قابل تحقق نیست. در واقع اظهارات پوتین در نکوهش سرکوب در سوریه و استقبال از مذاکره با مخالفان بشار اسد یعنی اعطای امتیاز به آنها، یک نمونه از درک پوتین از شرایط متفاوت کنونی است. به نظر می رسد پوتین با تیزبینی بیشتر از گذشته، مانع هزینه دادن روسیه در عرصه های بین المللی خواهد بود و این مساله نکته بسیار مهمی است که جمهوری اسلامی ایران نیز در روابط خود با دولت پوتین باید مدنظر قرار دهد. هر چند با روی کار آمدن پوتین فضای جدیدی در عرصه روابط ایران و روسیه باز شده است و حتی ایران می تواند برخی مسائل اختلاف برانگیز گذشته مثل سامانه اس ٣٠٠ را با مسکو حل و فصل کند، اما غافل ماندن از عملگرایی پوتین در جهت منافع روسیه یک خواب خرگوشی خواهد بود.
موضع جدید پوتین در برابر سوریه یک زنگ هوشیار باش برای ایران است، که نمی تواند بر روی رویاهای خود از روسیه پوتین حساب زیادی باز کند. در راستای همین نکات باید یادآوری شود حتی مواضع پوتین در قبال اوسسیا و آبخازیا نیز منافاتی با این رویکردهای جدید پوتین ندارد. مساله آبخازیا و اوسسیا با تمام مسائل دیگر تفاوت دارد. این مساله برای روسیه و غرب تا حد زیادی حل شده است. غرب نیز پذیرفته که روسیه در این منطقه دستاوردهایی داشته است. موضوع اختلاف برانگیز سپر موشکی هم همچنان قابل مذاکره است.
نتیجه‌گیری
در مجموع نکته این است که با ترسیم چشم اندازی صرفا ضد غربی از روسیه پوتین و یا حاکمیتی تمامیت خواه از دولت پوتین درصد خطای خود را در تنظیم روابط دو جانبه و منطقه ای و بین المللی بالا می بریم. با توجه به شاخصه هایی که از رفتارهای نمایشی و واقعی پوتین وجود دارد، می توان مدعی شد وی بازیگر عاقلی است که به تغییر شرایط واقف است. پوتین رهبری است که می داند مردم روسیه اینک با هجوم احساسات انقلابی منطقه در برابر فردگرایی وی اعتراض خواهند داشت. واکنش پوتین به این مساله تعامل با رقبا است . از طرف دیگر پوتین می داند نمایش قدرت با ابزار واقعی اقتصادی و نظامی تداوم خواهد داشت و دستیابی به این ابزارها مستلزم بازی در قواعد بین المللی با رقبای غربی و پیشرفته است. به همین دلیل پیش بینی می شود روابط آمریکا و روسیه در دوره جدید یک یا چند گام هم جلوتر برود. به عبارت دیگر در تحلیل چشم اندازه سیاست داخلی و سیاست خارجی در دوره پوتین باید موضوعات حل شده و موضوعات در حال گذار را تفکیک کنیم. پوتین بر مواضع تحقق یافته روسیه پافشاری کرده، اما در مواضع تحقق نیافته از برخورد و تعارض با غرب اجتناب کرده و حداکثر امتیازگیری را مدنظر خواهد داشت.