چرا مسکو به سامانه دفاع موشکی ناتو

کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که به دنبال نصب سامانه ضد موشکی در منطقه خاورمیانه هستند، اعلام کرده‌اند که استقرار این سامانه صرفا برای مقابله با تهدیدهای هسته‌ای از جانب کشورهایی نظیر کره‌شمالی است اما مسکو در این زمینه احساس تهدید می‌کند و به آن پاسخ منفی (Nyet) و هشدار داده است که علیه این سیستم اقدام خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، شبکه خبری دوویچه وله در گزارشی تحلیلی آورده است: « این پیامی است که بارها توسط آندرس فوگ راسموسن، دبیر کل سامان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در مناسبت‌های مختلف مطرح شده است: این سامانه تهدیدی برای روسیه نیست و تعادل استراتژیک قدرت را بر هم نخواهد زد.
ائتلاف نظامی غرب در حال آماده شدن برای جلب نظر روسیه جهت نصب این سامانه موشکی است. پس از نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو ناتو که در اواسط ماه آوریل در بروکسل برگزار شد، راسموسن به تشریح موضع ناتو در زمینه سامانه دفاعی موشکی پرداخت.
بخش‌هایی از این سامانه ضد موشکی قرار است تا قبل از نشست سران ناتو که 20 و 21 مه در شیکاگو برگزار می‌شود، راه‌اندازی شود. با این حال روسیه نسبت به این سامانه احساس تهدید می‌کند و مذاکرات در این زمینه میان غرب و مسکو تاکنون راه به جایی نبرده است. این مساله ظاهرا در نشست سران ناتو در نوامبر 2010 در لیسبون حل شد. دمیتری مدودف، رئیس‌جمهوری وقت روسیه این مساله را مطرح کرد که کشورش خواستار همکاری با ناتو در زمینه سامانه دفاعی موشکی است. اهداف بلندمدت این همکاری استراتژیک در این نشست مورد توافق طرفین قرار گرفت.
با این حال با گذشت تنها یک سال از این رویداد به نظر می‌رسد رویکردها درباره این سامانه دفاعی موشکی تغییر یافته است. در پاییز سال 2011 مدودف در اظهاراتش این مساله را مطرح کرد که روسیه نسبت به برنامه‌های غرب برای استقرار سامانه ضد موشکی در منطقه احساس تهدید می‌کند. این رهبر روس خواستار ارائه تضمین امنیتی از سوی غرب شد، با این حال هیچ توافقنامه‌ای میان طرفین در این زمینه به امضا نرسید.
روسیه در واکنش به این اقدام ناتو اعلام کرد که قصد دارد موشک‌های کوتاه‌برد اسکندر را در برخی مناطق مرزی خود مستقر کند. هر چندموشک‌های اسکندر توانایی حمل کلاهک‌های هسته‌ای را دارند. هرچند هنوز کار به جایی نرسیده که این موشک‌ها در مناطق مرزی مستقر شوند اما ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری جدید روسیه به طور قطع از سفر به شیکاگو برای شرکت در نشست سران ناتو خودداری خواهد کرد. این مساله بدین معناست که نشست سران میان روسیه و ناتو برگزار نخواهد شد.
مسکو اعلام کرده است که عدم حضور پوتین در نشست سران ناتو به دلیل محدودیت‌های زمانی است اما کارشناسان غرب نظر دیگری دارند؛ آنها این اقدام کرملین را به عنوان نشانه‌ای مبنی بر شکست و ناکامی مذاکرات در راستای دستیابی به توافق میان روسیه و ناتو در نظر دارند.
رهبران 28 کشور عضو ناتو در شیکاگو به دنبال آن خواهند بود تا نتیجه‌گیری و پایان کاری را برای نخستین مرحله از چهار مرحله ساخت و نصب سامانه موشکی دفاعی اعلام کنند؛ سامانه‌ای که قرار است تا پایان سال 2020 تمامی مراحل احداث آن خاتمه یابد.
مسکو اعلام کرده است که عدم حضور پوتین در نشست سران ناتو به دلیل محدودیت‌های زمانی است اما کارشناسان غرب نظر دیگری دارند؛ آنها این اقدام کرملین را به عنوان نشانه‌ای مبنی بر شکست و ناکامی مذاکرات در راستای دستیابی به توافق میان روسیه و ناتو در نظر دارند.
آمریکا به دنبال آن است که خود و شرکای اروپایی‌اش را در مقابل تهدیدهای هسته‌ای از سوی کشورهایی نظیر کره شمالی حفظ کنند. ایجاد شبکه‌ای از واحدهای رادار و ضد موشک در شرق اروپا از جمله لهستان با این هدف برنامه‌ریزی شده است.
در همین حال، ولادیمیر پوتین بر این باور است که اقدام‌های ناتو تعادل قدرت نظامی را در جهان با تهدید مواجه ساخته است. برنامه‌های ناتو از دیدگاه روسیه اقدام‌هایی در نظر گرفته می‌شوند که سلب اعتماد را به دنبال دارند. پوتین در مقاله‌ای که در دوران کمپین ریاست‌جمهوری در ماه فوریه منتشر شد، نوشت: سامانه دفاع موشکی اروپا که در راس برنامه‌ریزی آن واشنگتن قرار دارد یکی از نگرانی‌های روسیه در زمینه تسلیحات اتمی است و موجب از میان رفتن تعادل سیاسی و نظامی می‌شود.
وی افزود: واکنش مسکو در این زمینه بی‌تردید موثر و جدی خواهد بود. روسیه سال‌هاست عدم تمایل خود را در زمینه استقرار سامانه دفاع موشکی در مناطق مجاور با مرزهایش ابراز کرده است. واشنگتن ایده ایجاد چنین سامانه‌ای را در دهه 90 مطرح کرد و در همان زمان این ایده با انتقاد شدید دولت وقت روسیه مواجه شد.
در سال 2001 جورج بوش، رئیس جمهوری سابق آمریکا پیمان موشک دوربرد را که یادگار دوران جنگ سرد بود، لغو کرد. کرملین که در آن زمان پوتین در راس آن قرار داشت، هشدار داد که این اقدام جورج بوش می‌تواند عواقب سنگینی را به دنبال داشته باشد. با این حال پوتین در سال 2007 به همتای آمریکایی خود پیشنهاد تعجب آوری را ارائه داد: یک سامانه دفاعی ضد موشکی مشترک و استفاده از واحدهای راداری مستقر در آذربایجان، اما این پیشنهاد پذیرفته نشد. پس از آن باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا طرح های رهبر پیشین این کشور را نقش بر آب کرد و گفت که به دنبال از سرگیری روابط مسکو ـ واشنگتن است. با این حال از آن زمان تاکنون دولت اوباما در دستیابی به توافق در زمینه سامانه دفاعی ضد موشکی ناتو با روسیه چندان موفق عمل نکرده است.
ولادیمیر کوسین، مشاور دفاعی روسیه جزو یکی از مخالفین طرح ناتو در منطقه است. در حال حاضر میان کارشناسان در این زمینه اختلاف نظر وجود دارد که سامانه دفاعی ضد موشکی ناتو تا چه اندازه می‌تواند روسیه را مورد تهدید قرار دهد. این مشاور دفاعی روسیه بر این باور است که واهمه‌های کشورش در این زمینه کاملا به جا و معقول است. به گفته وی، آمریکا دارای موشک‌هایی است که می‌‌تواند موشک‌های دوربرد روسیه را متوقف کند. باور این مقام روس بر این است که سامانه ناتو با هدف محافظت از تهدیدهای احتمالی علیه غرب نیست.
وی می‌گوید: اگر واشنگتن واقعا خواستار مقابله با تهدیدهای هسته‌ای می‌بود استقرار این موشک‌ها باید در منطقه خلیج فارس صورت می‌گرفت نه لهستان و رومانی که دارای مرز مشترک با روسیه هستند.
اما الکساندر گلز، تحلیل‌گر نظامی روسیه رویکرد نسبتا متفاوتی نسبت به سامانه موشکی ناتو دارد. وی بر این باور است که این سامانه به سختی می‌تواند به عنوان مشکلی بر سر راه مسکو مطرح شود. گلز بر این عقیده است که این سامانه می‌تواند تنها گروهی از موشک‌های روسیه را متوقف کند اما مسکو در حال حاضر بیش از 1500 کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد.
گلز بر این عقیده است که احتمال این که روسیه در آینده‌ای نزدیک دست به اقدامات نظامی بزند، اندک است. وی می‌گوید: افراد باید متوجه این مساله باشند که هرچند توانایی‌های نظامی روسیه در سال‌های گذشته افزایش یافته است با این حال پوتین در حقیقت دست به اتخاذ تدابیری نخواهد زد که موجب تهدید غرب شود.»