ایران و 6 قدرت جهانی در حالی مذاکرات روز پنجشنبه در عراق را خاتمه دادند، که همچنان اختلافات زیادی بر سر نحوه نظارت بر برنامههای هسته ای جمهوری اسلامی داشتند اما در عین حال برای ادامه مذاکراتی که جایگزینی به منظور جلوگیری از احتمال اقدام نظامی به شمار میرود، به توافق رسیدند؛ مذاکراتی که 29 و 30 خرداد در مسکو پایتخت روسیه برگزار میشود.
به گزارش سایت دیپلماسی ایرانی، نمایندگان حاضر در این مذاکرات میگویند پس از مذاکراتی که با توجه به بسته شدن فرودگاه بغداد در وقت اضافه نیز دنبال شد، به این نتیجه رسیدند که گفتوگوها را ماه آینده میلادی در مسکو دنبال کنند. با این حال پیشرفت اندک بر سر دیگر موضوعات در جریان مذاکرات فشرده دو روزه حاکی از چالشهای جدی است که در راه توافق ایران و غرب وجود دارد.
کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که به طور رسمی رهبری این مذاکرات را بر عهده دارد در گفت و گو با خبرنگاران اظهار داشت: روشن است که دو طرف به دنبال پیشرفت در مذاکرات هستند و برخی زمینههای مشترک نیز وجود دارد اما اختلافات بارزی وجود دارد و برای توسعه این زمینههای مشترک به مذاکرات بیشتری نیاز است.
سعید جلیلی ، نماینده ارشد ایران در مذاکرات هستهای نیز پس از اینکه اشتون سالن کنفرانس خبری را ترک کرد، در توصیف نتیجه مذاکرات تصریح کرد که دستاورد گفتوگوها این بوده که دو طرف به دیدگاههای یکدیگر آشناتر شدهاند.
جلیلی پس از تقدیر از دولت و ملت عراق به خاطر میزبانی این اجلاس گفت: ما در بسته پیشنهادی خود در سه سال پیش بیان کرده بودیم که با استفاده از مفهوم مردمسالاری و احترام به حقوق ملتها و آرای آنها میتوان برای بسیاری از موضوعات منطقهای گفتوگو و پیشنهادی ارایه داد و یکی از این پیشنهادات در مورد بحرین و احترام به حقوق مردم آنها و اهمیت دموکراسی در این ارتباط و برخورداری همه مردم از حق رای بود. آنها نیز در زمینه غیرهستهای دو پیشنهاد را داشتند از جمله مقابله با دزدان دریایی و امنیت آبهای دریایی و دوم مبارزه با مواد مخدر بود که جمهوری اسلامی ایران در ارتباط با هر دو موضوع پیشنهادات خود را ارایه داد.
دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران اظهار کرد: در مورد محور هستهای نیز همانطور که گفتم بحثهای طولانی و جدی و اساسی بین دو طرف انجام شد و ما در موضوع همکاری برای برنامه هستهای ایران پیشنهادات جدی داشتیم و آنچه که اهمیت دارد در این گفتوگوها بهخصوص در مورد مسائل هستهای و همکاریهای هستهای با جمهوری اسلامی ایران و باید مورد اهمیت و توجه قرار بگیرد توجه به حقوق ملتها از جمله حقوق ملت ایران است. ما معتقدیم که دستیابی به انرژی صلحآمیز هستهای حق تمام اعضای انپیتی است و شعار ما "انرژی صلحآمیز هستهای برای همه، سلاح هستهای برای هیچکس" است. او با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران طبق انپیتی به وظایف خود عمل میکند و یک عضو فعال انپیتی و مدعی برای خلع سلاح است، افزود: ما میگوییم که دستیابی به انرژی صلحآمیز برای تمام اعضای انپیتی و استفاده از آن یک حق است و باید به آن احترام گذاشت.
جلیلی گفت: یکی از مباحث مهم در استفاده از انرژی صلحآمیز هستهای و دستیابی به این انرژی، داشتن چرخه سوخت و غنیسازی است و تاکید داریم که این حق مسلم ماست و ما طبق انپیتی حق داشتن انرژی صلحآمیز و حق غنیسازی اورانیوم را دارا هستیم و بر همین مبنا هرگونه همکاری و بحث در زمینه همکاریهای هستهای را قابل قبول میدانیم.
دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با اشاره به مساله غنیسازی اورانیوم خاطرنشان کرد: ما بارها بیان کردهایم و در این گفتوگوها نیز این مساله را مطرح کردیم که غنیسازی اورانیوم جزو حقوق مسلم اعضای انپیتی است و این موضوعی است که هم در انپیتی و هم در بازنگری آن در نیویورک وبا اجماع اعضا مورد تایید قرار گرفت.
جلیلی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران بر حق خود برای استفاده صلحآمیز و بهخصوص غنیسازی اورانیوم تاکید دارد.
وی تصریح کرد: آنچه جمهوری اسلامی به دنبال آن است بحث استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای است. بیش از دو سال پیش ما برای استفاده صلحآمیز به غنیسازی اورانیوم با غنای 20 درصد نیاز داشتیم. رآکتور تهران که یک رآکتور تحقیقاتی بود و تولیدات آن مصارف دارویی و درمانی داشت و بیش از یک میلیون بیمار از این داروها استفاده میکردند، ما برای سوخت رآکتور به غنیسازی 20 درصد نیاز داشتیم. لذا نامهای به مدیرکل وقت آژانس یعنی آقای البرادعی نوشتیم و خواستیم که این سوخت را در اختیار ایران قرار دهد.
دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران ادامه داد: طبق اساسنامه، آژانس وظیفه دارد دسترسی به انرژی صلحآمیز هستهای را برای اعضا تسهیل کند اما این مساله که صرفا مصارف درمانی داشت با کارشکنیهایی مواجه شد و اورانیوم غنی شده 20 درصد را به ما ندادند و این در حالی بود که ما خود دو سال پیش این پیشنهاد را مطرح کردیم که این سوخت را به ما بفروشید ولی آنها امتناع کردند.
جلیلی افزود: بر این مبنا سعی کردیم که با ظرفیت بومی خودمان سوخت تولید کنیم و این سوخت را به برکت تلاش دانشمندان ایرانی که متوسط سن آنها برابر با سن انقلاب از زمان پیروزی آن است توانستیم تا 20 درصد غنیسازی کرده و تبدیل آن به مجتمع سوخت دسترسی پیدا کنیم و امروز نیز از این موضوع بیش از یک میلیون بیمار استفاده میکنند و کاملا صلحآمیز و تحت نظارت آژانس است.
او در ادامه با بیان اینکه در این گفتوگوها چند بحث اساسی داشتیم، خاطرنشان کرد: مباحثی که ما مطرح کردیم فقط مربوط به فعالیتهای هستهای ایران نیست. ما در ارتباط با بحث خلع سلاح و محکوم کردن سلاحهای کشتار جمعی تاکید کردیم؛ چرا که جمهوری اسلامی ایران در این زمینه یکی از مدعیان خلع سلاح است و دو سال پیش نیز در همین راستا اجلاس خلع سلاح را در تهران برگزار کردیم و خود آنها نیز در این گفتوگوها بیان کردند که فتوای مقام معظم رهبری در مورد حرمت سلاحهای کشتارجمعی یک ظرفیت بزرگ را برای خلع سلاح ایجاد میکند که فقط محدود به ایران نیست بلکه یک نظریه دینی است و میتوان از آن به عنوان یک فرصت در بحث خلع سلاح استفاده شود.
زمان میگذرد
مذاکرات بغداد با این امید آغاز شده بود که پیش از اینکه دو طرف یکدیگر را به ناکامی در ارائه پیشنهادهای واقع گرایانه و معنی دار متهم کنند، پیشرفت داشته باشد. اما این مذاکرات نشان داد که دیپلماتهای آمریکایی و دیگران به دنبال توافق سریع یا ضرب الاجلهایی نیستند که میتواند مانعی بر سر این مذاکرات حساس باشد. از سوی دیگر با توجه به روند این مذاکرات به نظر میرسد که اولویتهای آمریکا نیز در برخورد با اهداف هستهای ایران تغییر کرده است. یک دیپلمات آمریکایی در این زمینه تاکید کرده است که واشینگتن رویکرد گام به گام را دنبال میکند که هم برای ایران و آمریکا و هم برای جهان خوب است.
نکته قابل توجه در مذاکرات اخیر این است که آمریکا به تدریج از درخواستهای خود برای توقف فوری و کامل عملیات تولید سوخت هسته ای در ایران صرفنظر کرده است. عملیاتی که غرب همواره نگران بوده به تولید سلاح در ایران منجر شود و البته جمهوری اسلامینیز همچنان این اتهام را رد میکند. در واقع گفت و گوهای بغداد نشان داد که بسته مشوقهای تحت حمایت غرب برای متوقف کردن برنامههای غنی سازی با خلوص بالا در ایران نخستین گام است. این رویکرد گمانه زنیها در این خصوص که واشینگتن ناگهان با درخواست تهران برای ادامه فعالیت لابراتوارهای غنیسازی موافقت کند را تقویت کرده است. البته این توافق احتمالا در صورتی انجام خواهد شد که ایران اقدامات اعتمادسازی نظیر موافقت با بازرسیهای گستردهتر بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی و متوقف کردن غنیسازی در سایت پارچین را اجرا کند.
با این حال برخی مقامات عالی رتبه آمریکایی بر این باورند که هنوز برای چنین توافقی با ایران زود است. به گمان آنها در این صورت بحث خاتمه راه مطرح است بدون اینکه نخستین گام در این راه برداشته شده باشد. از سوی دیگر هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه آمریکا نیز بر این باور است که هنوز اختلافات بین دو طرف به قوت خود باقی است و این بر عهده ایران است که فاصلهها را کوتاهتر کند.
اما تعیین تاریخ مذاکرات مسکو برای هجدهم و نوزدهم ماه ژوئن حاکی از آن است که دو طرف به دنبال زمان بیشتری هستند. از سویی غرب میخواهد زمان بیشتری داشته باشد تا تحریمها علیه ایران تاثیرگذارتر باشند و از سوی دیگر برای جمهوری اسلامی نیز زمان بیشتر به معنی تعویق در تهدید نظامی و همچنین ادامه فعالیتهای هسته ای است. در این بین مساله انتخابات ریاست جمهوری آمریکا که قرار است در ماه نوامبر برگزار شود نیز عامل مهمی برای خرید زمان از سوی کاخ سفید به شمار میرود.
در ماههای اخیر همواره این فرضیه مطرح شده است که ایالات متحده قصد دارد به هر نحو ممکن مذاکره با ایران را تا برگزاری انتخابات ماه نوامبر ادامه دهد تا از این طریق تهدید نظامی اسرائیل علیه تاسیسات هستهای ایران که باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا را نیز در موقعیت دشواری قرار داده، تعدیل شود. تندروها در کنگره و همچنین میت رامنی، رقیب اوباما در انتخابات وی را به عدم به کارگیری سیاست قاطع در مورد ایران متهم کرده و شماری نیز از اوباما میخواهند در صورت لزوم علیه ایران اقدام نظامی انجام دهد.
با این حال مقامات اسرائیلی منتقد اصلی مذاکرات جاری بین ایران و غرب هستند. بنا بر ادعای آنها این مذاکرات به ایران اجازه میدهد که زمان بخرد و در عین حال بین واشینگتن و تل آویو شکاف ایجاد کند. ایهود باراک، وزیر دفاع اسرائیل که همواره موضع سختی علیه ایران داشته است پس از پایان دور اول مذاکرات بغداد در روز چهارشنبه تاکید کرد، حتی در صورتی که تهران با بازرسی گسترده تر سایتهای هسته ای موافقت کند نیز گزینه نظامی از روی میز برداشته نمیشود.
این در حالی است که قدرتهای جهانی مذاکرات بغداد با ایران را با این درخواست آغاز کردند که تهران غنی سازی 20 درصدی را متوقف کند. پیشنهادی که تحت حمایت آمریکا قرار دارد و در مقابل مشوقهایی مانند تامین ایزوتوپهای دارویی برای ایران و برخی همکاریهای امنیت هسته ای و تامین قطعات یدکی هواپیماهای مسافربری را شامل میشود. پاسخ تهران به این درخواست این بود که تهران تنها در صورتی تعلیق غنی سازی 20 درصدی را بررسی میکند که قدرتهای جهانی حق غنی سازی اورانیوم در ایران را به رسمیت بشناسند. جلیلی همچنین از غرب خواست مقادیر کافی سوخت برای راکتور دارویی تهران را تامین کند.
موضع تهران برای آغاز مذاکرات بغداد نیز این بود که غرب از تحریمهای سختی که علیه جمهوری اسلامی اعمال میکند، عقب نشینی کند. تحریمهایی که علیه بخش نفت و بانکداری ایران اعمال میشود و اتحادیه اروپا نیز قرار است از نخستین روز تیرماه واردات نفت از ایران و مبادله با بانک مرکزی جمهوری اسلامی را متوقف کند.
بررسی جزئیات تامین نیازهای هستهای ایران در مسکو
علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی که در مذاکرات ایران با 1+5 در بغداد حضور داشته است، با اشاره به پیشنهادات دو طرف اظهار کرد: دو طرف چند پیشنهاد در این مذاکرات مطرح کردند و بحثها در این دو روز صورت گرفت اما پیشنهادات نهایی نشدند و قرار شد در جلسه معاونان که با حضور کارشناسان برگزار میشود، موضوعات بررسی شود و چارچوبی برای بحث در مسکو آماده شود. او گفت: موضوعات مورد نظر دو طرف در مذاکرات بغداد به بحثهای حساس و جدی نزدیک شده است. وی درباره موضوع غنیسازی اورانیوم 20 درصد که 1+5 در مذاکرات به آن پرداخته است، خاطرنشان کرد: غنیسازی یک حق مسلم طبق انپیتی است و در استانبول، طرف مقابل تاکید کرد که حقوق هستهای ایران را در چارچوب انپیتی به رسمیت میشناسد. این موضوع از نظر ما در چارچوب همکاریهای هستهای میتواند مورد بحث قرار گیرد. معاون جلیلی ادامه داد: نیازهای هستهای ایران و تامین واقعی آنها مورد بحث است و قرار است درباره جزییات این موضوع در نشست مسکو بحث شود.
این عضو هیات مذاکرهکننده ایران با 1+5 تاکید کرد: این مساله از موضوعاتی است که باید در نشست کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد.
باقری با اشاره به نشست کارشناسان و معاونان جلیلی و اشتون گفت: مهمترین کاری که در این نشستها انجام میشود، نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف به یکدیگر است.
او در پاسخ به سوال ایسنا مبنی بر اینکه پیشنهاد مسکو برای میزبانی مذاکرات از طرف کدامیک از دو طرف مطرح شد، اظهار کرد: برای میزبانی مذاکرات چند پیشنهاد مطرح شد ولی در این میان مسکو مورد پذیرش دو طرف قرار گرفت.
او در پاسخ به سوالی دیگر مبنی بر اینکه نشستهای کارشناسی پیش از نشست بغداد برگزار شد اما در این مذاکرات نتیجه ملموسی به دست نیامد، یادآور شد: در استانبول ما درباره مسائل کلی صحبت کردیم اما بحث اصلی در بغداد مطرح شد. اما وقتی دو طرف دیدند درباره پیشنهادات اختلاف نظر دارند و نمیتوانند در طی دو روز به نتیجه برسند، توافق کردند این مذاکرات ادامه یابد.
باقری یکبار دیگر درباره موضوع غنیسازی 20 درصد که از سوی ایران اعلام شده است میتواند موضوعی برای همکاری باشد، خاطرنشان کرد: آنها ایدههایی در اینباره دارند و قرار شد در نشست کارشناسی درباره آنها بحث شود. ما در این زمینه ایدهای نداشتیم. معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در پاسخ به سوالی دیگر که اگر تحریمهای نفتی و بانکی علیه ایران اعمال شود واکنش ایران چه خواهد بود؟ گفت: دکتر جلیلی در کنفرانس خبری و دیدارهایش با کاترین اشتون بر این مساله تاکید کردند که مسائل باید به گونهای که دو طرف در استانبول توافق کردند جلو رود و با رویکرد همکاری وارد شوند و این مساله در عمل باید نشان داده شود.
این عضو مذاکرهکننده هیات ایرانی تاکید کرد: نباید اقداماتی به طور موازی از سوی 1+5 خلاف رویکرد همکاری انجام شود.
وی همچنین گفت: ما صرفا برای گفتوگو مذاکره نمیکنیم و این رویکرد را قبول داریم. مذاکرات باید نتایج ملموس داشته باشد و طرف مقابل هم بر این نکته تاکید کرده است که دنبال نتایج جدی است.
دیدار جلیلی با آیتالله سیستانی
پس از پایان مذاکرات دو روزه ایران و 1+5، سعید جلیلی در راس هیات همراه راهی کربلا شد و بامداد روز جمعه به زیارت حرمین حضرت ابوالفضلالعباس (ع) و امام حسین (ع) رفت.
دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان پس از زیارت حرمین شریفین در کربلا، راهی نجف اشرف شده است تا حرم حضرت امیرالمومنین علی (ع) را نیز زیارت کند.
جلیلی ظهر دیروز هم در نجف اشرف با آیتالله سیستانی دیدار و گفتوگو کرد.
در این دیدار دبیر شورای امنیت ملی کشورمان و آیتالله سیستانی درباره موضوعات گوناگون ازجمله روابط ایران و عراق و مسائل منطقهای و بینالمللی تبادل نظر کردند.
دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در ادامه دیدارهایش با مراجع تقلید نجف اشرف با حضرات آیات سیدمحمدسعید حکیم، اسحاق فیاض و بصیر بشیر نجفی دیدار کرد.
سعید جلیلی در این دیدارها گزارشی از آخرین تحولات اخیر را ارائه کرد.
پیش از دور سوم مذاکرات شدت تحریمها کم نمیشود
وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد که کشورش پیش از دور سوم مذاکرات بین ایران و گروه 1+5 درباره برنامه هستهای تهران از شدت تحریمها علیه ایران نخواهد کاست.
به گزارش ایسنا، هیلاری کلینتون روز پنجشنبه چند ساعت پس از پایان مذاکرات بین ایران و 1+5 در بغداد در جمع خبرنگاران در واشنگتن گفت: در حالی که زمینه این مذاکرات را فراهم میکنیم، اعمال فشار را نیز به عنوان بخشی از رویکرد دو سویهمان حفظ خواهیم کرد. در این مدت همه تحریمهایمان به قوت خود باقی است و همچنان رو به جلو حرکت میکنند. کلینتون رویکرد محتاطانهای را در ارزیابی نشست بغداد اتخاذ کرد اما ظاهرا از اینکه کشورهای عضو 1+5 توانستند پس از یک سال دو دور مذاکرات جدی با ایران داشته باشند، دلگرم شده بود.
وزیر امور خارجه آمریکا گفت: به وضوح در زمینه مسائلی که دو طرف آن را امکانپذیر میدانند شکافهایی وجود داشته است و ما فکر میکنیم اکنون انتخاب با خود ایران است که برای پر کردن این شکافها تلاش کند.
کلینتون افزود: در عین حال باید بگویم که این دومین دور از دیدارهای جدید پس از یک شکاف تقریبا 15 ماهه بود که در طول آن هیچ گفتوگو و ارتباطی درباره هیچ یک از این مسایل صورت نگرفت.
به گزارش روزنامه کریستین ساینس مانتیور، به نظر میرسد کلینتون با تکرار آنچه که اعتماد بیسابقه قدرتهای جهانی در رویکردشان در قبال ایران میخواند، سعی دارد جلوی انتقادات احتمالی از زمان مذاکرات را بگیرد.
همچنین به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، یک مقام آمریکایی در پایان مذاکرات بغداد گفت که این مذاکرات در آغاز یک روند دقیق و درازمدت قرار دارد. این مقام آمریکایی که خواست نامش فاش نشود، گفت: ما به انتها نرسیدهایم.
دیپلماتهای گروه 1+5 حاضر نشدند اعمال تحریمهای شدیدتر جدید را به تعویق بیندازند ولی این مقام آمریکایی گفت که به عنوان بخشی از یک توافقنامه برخی محدودیتها میتواند برداشته شود.
آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود نوشت که این مذاکرات گام کوچکی در یک پروسه مذاکراتی بسیار ظریف و حساس تلقی میشوند که احتمالا چند ماه به طول خواهند انجامید.
این مقام آمریکایی گفت که هنوز برای گفتوگو درباره اینکه آیا قدرتهای جهانی به تهران اجازه خواهند داد که غنیسازی اورانیومش را تا درصد کمتری حفظ کند یا خیر، خیلی زود است.
نماینده آمریکا از بغداد به سرزمینهای اشغالی رفت
وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که مذاکرهکننده هستهای این کشور در مذاکرات هستهای با ایران به اراضی اشغالی سفر کرد تا درباره مسایل منطقهای با مقامات رژیم صهیونیستی گفتوگو کند.
وزارت امور خارجه آمریکا دیروز در بیانیهاش اعلام کرد که وندی شرمن ـ معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور سیاسی ـ بار دیگر تعهد ما به امنیت اسراییل را تکرار خواهد کرد.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، کرت هویر ـ سخنگوی سفارت آمریکا در اراضی اشغالی ـ تایید کرد که شرمن صبح جمعه وارد این منطقه شده است. در همین حال پایگاه اسرائیلی”واللا” گزارش داد که “آویگدور لیبرمن” اعلام کرد که همه گزینهها برای تعامل با برنامه هستهای ایران روی میز است.
وی افزود: اسرائیل از هر گونه توافق فراگیری که ممکن است قدرتهای بزرگ [در گفتوگو] با ایران به آن دست یابند، استقبال خواهد کرد به شرط آنکه شامل تضمینهایی مبنی بر ممانعت از تبدیل ایران به یک قدرت هستهای نظامی باشد.
بیانیه وزارت خارجه روسیه درباره مذاکرات بغداد
وزارت امور خارجه روسیه، مذاکرات بغداد بر سر برنامه هستهای ایران را «سازنده» توصیف کرد.
به گزارش ایسنا، در بیانیه این وزارتخانه که روز گذشته منتشر شده، آمده است که با وجود «اختلاف نظرهای بزرگ»، مذاکرات بغداد «سازنده» بود.
در این بیانیه همچنین آمده است که مذاکرات در فضایی سازنده و جدی انجام شد و این در حالی است که اختلافات بزرگی دردیدگاهها وجود داشت اما این امر نشان میدهد که طرفین آماده تلاش جدی برای دستیابی به راه حلی هستند که مورد قبول همگان باشد.
ایران گفتوگوی دوجانبه با آمریکا را تکذیب کرد
یک عضو هیات مذاکره کننده ایران در مذاکرات ایران و 1+5 در بغداد برخی اخبار منتشر شده مبنی بر گفتوگوی دوجانبه سعید جلیلی، دبیر شورای امنیت ملی کشورمان را با وندی شرمن نماینده آمریکا تکذیب کرد. پیشاز این خبرگزاری فرانسه گزارش داد که برخی مقامات آمریکایی مدعی شده بودند که مذاکرهکننده هستهای ایران پaس از پایان مذاکرات تهران و کشورهای عضو 1+5 در بغداد در دیداری کوتاه «گپ» کم سابقهای با رییس هیات مذاکراتی آمریکا داشت. در عین حال ایران برگزاری هرگونه دیداری بین ایران و آمریکا را رد کرده است و یک مقام ایرانی به خبرگزاری فرانسه نیز گفت: این به هیچ وجه حقیقت ندارد. آقای جلیلی ملاقاتی با مقامات آمریکایی نداشت.